IV SA/Po 122/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia "S. W. w W." od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu z dnia 30 maja 2017r. sygn. akt IV SA/Po 122/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego i omowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego Stowarzyszenie S. W. w W. w Ś. W. wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego i omowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 marca 2016r. sygn. akt IV SA/Po 122/16, utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 maja 2016r., odmówiono skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów wpisu sądowego od zaskarżonego postanowienia. Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżące stowarzyszenie został pozostawiony bez rozpoznania zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2016rr., utrzymanym mocy postanowieniem Sądu z dnia 17 stycznia 2017r. Stowarzyszenie S. W. w W. w Ś. W. po uiszczeniu wpisu od skargi, złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, iż stowarzyszenie jako organizacja non profit nie ma żadnych środków finansowych, majątku oraz nie ma konta bankowego, a swą działalność opiera na dobrowolnych składkach członkowskich. Przedstawicielka stowarzyszenia za pełniona funkcję nie pobiera również żadnego wynagrodzenia. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano również, że stowarzyszenie jako organizacja non profit nie prowadzi działalności gospodarczej i nie czerpie żądnych dotacji od Skarbu Państwa, instytucji samorządowych ani Unii Europejskiej. Postanowieniem z dnia 30 maja 2017r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że stowarzyszenie wnosząc o przyznanie prawa pomocy powinno wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Zdaniem orzekającego w sprawie referendarza, skarżące stowarzyszenie nie wykazało istnienia wskazanych wyżej przesłanek. Nadto wskazując na znajdujący się w aktach regulamin uznano, że wybierając formę stowarzyszenia zwykłego przyjęto, że stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby zatem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. W ustawowo przewidzianym terminie skarżące stowarzyszenie złożyło sprzeciw podnosząc, iż zaskarżone postanowienie winno być uchylone w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu Stowarzyszenie wskazało, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalno – prawny polegający na braku określenia, że postępowanie dotyczy budowy turbin wiatrowych na terenie Gminy D.. Odnosząc się do treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, wskazano że członkowie Stowarzyszenia opłacają składki, czego dowodem jest częściowe uiszczenie wpisu sądowego. W związku z powyższym Stowarzyszenie wniosło o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego i ustanowienia pełnomocnika prawnego z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., obecnie j.t. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 – dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że sprzeciw wnioskodawcy nie zasługiwał na uwzględnienie. Jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na Stowarzyszeniu spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Konieczna jest więc ocena złożonego przez skarżące Stowarzyszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zawartych w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Oceniając niniejszy wniosek o przyznanie prawa pomocy należy wskazać, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. można przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w/w podmiotom można zaś przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się zatem powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Analiza znajdujących się w aktach sprawy formularza i okoliczności podniesionych w sprzeciwie nie pozwala z przekonaniem stwierdzić, że skarżące Stowarzyszenie podjęło działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za niewystarczające uznać bowiem należy twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków i dobrowolnych składkach członkowskich. Stowarzyszenie powinno bowiem wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, iż skarżące stowarzyszenie jest organizacją "non profit". W tym miejscu odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie, iż skarżące stowarzyszenie uiściło [...] zł. tytułem częściowego wpisu z dobrowolnych składek członkowskich stwierdzić należy, iż uiszczona kwota opowiada całemu należnemu wpisowi ustalonemu zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Dalej wskazać należy ,że wybierając formę stowarzyszenia zwykłego stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie wykazało, że nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide: postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10; CBOSA). Okoliczności te nie zostały jednak w żaden sposób wykazane w niniejszej sprawie. Nawet nie podjęto takiej próby ograniczając się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia o braku posiadania środków, dochodów i majątku. Samo zaniechanie egzekwowania obowiązku opłacania składek członkowskich, a tym samym przyjęcie jako obowiązującej zasady, iż działalność oparta jest na pracy społecznej członków stowarzyszenia i dobrowolnych wpłatach, nie uzasadnia przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W tym miejscu odnosząc się do argumentacji podniesionej w sprzeciwie należy stwierdzić, iż uiszczenie z dobrowolnych składek członków stowarzyszenia kwoty [...]zł. odpowiadającej kwocie wpisu w niniejszej sprawie, nie powoduje uznania, iż wnioskodawca wykazał aby członkowie stowarzyszenia w obecnej liczbie, nie byli w stanie uiścić również pozostałych kosztów w niniejszej sprawie, w tym kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W związku z powyższym na podstawie art. 246 §2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 260 §1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.