IV SA/Po 1227/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska WSA Izabela Bąk - Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2013 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oraz zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu oddala skargę Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] lipca 2012 r.) działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Kierownik Filii Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. (dalej organ I instancji) na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej ups) oraz §1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. 2009 r., nr 127, poz. 1055) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) odmówił przyznania B. O. (dalej wnioskodawca, odwołujący albo skarżący) pomocy w formie zasiłku celowego i zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu na opłacenie zaległości za zużycie energii elektrycznej w kwocie [...] zł oraz na wznowienie dostawy energii elektrycznej w kwocie [...] zł, łącznie w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wnioskodawca zwrócił się z podaniem o przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. W miesiącu poprzedzającym złożenie podania przez wnioskodawcę, na Jego dochód składały się: zasiłek stały w wysokości [...] zł oraz zasiłek okresowy w kwocie [...] zł, co dało łączną sumę [...] zł. W ocenie organu I instancji, kwota o którą ubiega się wnioskodawca jest wynikiem Jego zaniedbania w terminowym regulowaniu opłat za energię elektryczną, w tym regularnej spłaty zadłużenia powstałego w tym zakresie. Odnosząc się do wniosku o przyznanie zasiłku zwrotnego organ I instancji wyjaśnił, że przepisy prawa nie pozwalają na potrącanie ewentualnie przyznanej formy pomocy z zasiłku stałego. Od czasu odłączenia energii elektrycznej oraz demontażu licznika, tj. od [...] maja 2011 r. wnioskodawca nie podjął działań mających na celu spłatę zadłużenia. W ocenie organu I instancji, nie spoczywa na nim obowiązek przejęcia całkowitego utrzymania wnioskodawcy i nie musi zaspokajać wszystkich zgłaszanych przez Niego potrzeb, nawet jeżeli z punktu widzenia wnioskodawcy są one Jemu niezbędne. Zasiłki celowe mają mieć jedynie charakter pomocniczy, a ich przeznaczenie nie może prowadzić do przyjęcia przez państwo kosztów utrzymania świadczeniobiorcy zwalniając ich z obowiązku zabezpieczenia potrzeb bytowych we własnym zakresie. Organ I instancji nadmienił równocześnie, że wydając decyzję uwzględnił umiarkowany stopień niepełnosprawności wnioskodawcy, który na stałe otrzymuje zasiłek stały, a także pomoc uzupełniającą w postaci zasiłku okresowego, zasiłku celowego na zakup żywności oraz zasiłki celowe na zakup leków, odzieży i obuwia. Odwołanie od decyzji z dnia [...] lipca 2012 r. wniesione zostało podaniem z dnia [...] lipca 2012 r. przez odwołującego który podkreślił, że decyzja organu I instancji jest dla Niego krzywdząca oraz nieprzekonująca. W uzasadnieniu odwołujący wskazał, że od 2010 r. podejmuje starania o zapłatę zaległości za energię elektryczną. W lokalu, w którym mieszka licznik energii elektrycznej został zdemontowany. W lokalu mieszkalnym nie ma również gazu. Opisując swoją trudną sytuację materialną odwołujący zwrócił uwagę, że nie ma możliwości rzeczywistego zadbania o własną higienę osobistą. Odwołujący opisał również swoje problemy zdrowotne wskazując, że z tego względu nie jest samowystarczalny. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] sierpnia 2012 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej SKO albo Kolegium) utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2012 r. W ocenie Kolegium, organ I instancji wszechstronnie rozważył sytuację życiową, w tym finansową i majątkową odwołującego, a zaskarżonej decyzji nie można zarzucić dowolności. Z ustaleń poczynionych przez organ I instancji wynika, że odwołujący w okresie od listopada 2010 r., kiedy otrzymał informację o rozłożeniu zadłużenia na raty, nie podjął żadnych działań zmierzających do jego uregulowania. Opłacił on bowiem jedynie 1 z 4 rat za energię elektryczną, a następnie zaniechał dokonywania jakichkolwiek płatności. Odwołujący deklaruje, że może przeznaczyć na ten cel 100 zł miesięcznie, ale jednocześnie kwoty takiej nie uiszczał dotychczas na rzecz wierzyciela, ani nawet nie składał jej tak aby dokonać jednorazowo większej wpłaty. Nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, że wierzyciel odmówiłby przyjęcia nawet drobnej wpłaty na poczet istniejącego zadłużenia. Wręcz przeciwnie, choćby częściowe uregulowanie długu byłoby korzystne tak dla odwołującego (odsetki narastałyby od mniejszej kwoty) jak i wierzyciela. Sama ta okoliczność była wystarczającą przesłanką odmowy przyznania pomocy finansowej. Pomoc społeczna ma bowiem na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być przyznawane wówczas, gdy jednostka znajdująca się w sytuacji kryzysowej nie ma możliwości przezwyciężenia trudności własnymi siłami. Ponadto, zasiłek celowy, zgodnie z art. 39 ust. 1 ups jest przyznawany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Niewątpliwie opłacenie bieżących rachunków za media (np. prąd) można zaliczyć do niezbędnej potrzeby życiowej. Trudno jednak w ten sposób zakwalifikować konieczność spłaty zadłużenia, które rosło przez okres 3 miesięcy i to ponad 2 lata temu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA) pismem z dnia [...] listopada 2012 r. złożył wnioskodawca, zarzucając krzywdzący dla Niego charakter decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r. W uzasadnieniu skarżący podniósł tożsame argumenty jak w odwołaniu od decyzji z dnia [...] lipca 2012 r. podkreślając, że od ponad dwóch lat nie ma prądu w mieszkaniu i jest osobą ciężko chorą (k. 4-7 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...],[...], Kolegium wniosło o oddalenie skargi (k. 26 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Złożona skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sprawowanej przez Sąd pod względem zgodności z prawem w niniejszym postępowaniu była decyzja z dnia [...] sierpnia 2012 r. oraz poprzedzające jej wydanie czynności procesowe zmierzające do rozpoznania podania skarżącego z dnia [...] czerwca 2012 r. o przyznanie pomocy finansowej o charakterze zwrotnym na opłacenie zaległości i ponowne podłączenie energii elektrycznej do zajmowanego przez Niego lokalu mieszkalnego. Zaległość skarżącego za zużycie energii elektrycznej w 2010 r. wynosi [...] zł wraz z odsetkami w kwocie [...] zł obliczonymi na dzień [...] czerwca 2012 r. Z kolei koszt ponownego wznowienia dopływu energii elektrycznej określony został przez operatora energetycznego na kwotę [...] zł. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji przyjmując je za własne oraz czyniąc podstawą poniższych rozważań. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ups pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ups), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ups). Obok uprawnień - ustawa normuje też obowiązki osób korzystających z pomocy społecznej, do których zalicza się obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ups). Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ups). Decyzja poddana kontroli w niniejszym postępowaniu dotyczyła przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na opłacenie zaległości za zużycie energii elektrycznej oraz wznowienie jej dostaw. Zasiłek celowy stosownie do art. 39 ust. 1 ups może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przykładowe wyliczenie tego rodzaju potrzeb zawarte zostało przez ustawodawcę w art. 39 ust. 2 ups. Potrzebami tego rodzaju są: koszty zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Do katalogu tego w uznaniu Sądu zaliczyć należy również koszt energii elektrycznej, która jest niezbędna w codziennym funkcjonowaniu dla zdecydowanej większości gospodarstw domowych. Jak zauważa się jednak w orzecznictwie sądowym, decyzje dotyczące zasiłków celowych wydawane są w ramach uznania administracyjnego. Wysokość przyznawanego zasiłku celowego każdorazowo determinowana jest możliwościami pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu da oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia (wyrok NSA z dnia 03.02.2012 r., sygn. akt I OSK 1671/11, lex nr 1120617, wyrok NSA z dnia 24.01.2012 r., sygn. akt I OSK 1742/11, lex nr 1122879, wyrok NSA z dnia 10.01.2013 r., sygn. akt I OSK 1462/12, baza orzeczeń NSA). Wszystko to powoduje, że co do zasady zaspokojeniu nie mogą podlegać wszystkie wnioski osób potrzebujących, a organ pomocy społecznej w oparciu o dostępne środki finansowe oraz strukturę społeczną i majątkową społeczeństwa musi za każdym razem dokonywać wyboru spośród wielu uzasadnionych wniosków. Z tych względów nie można uznać, aby świadczenia z zakresu pomocy społecznej były jedynym środkiem utrzymania osób potrzebujących. Jak stanowi art. 2 ust. 1 ups, pomoc społeczna nakierowana powinna być na przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których dany podmiot nie jest w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z regulacji tej wynika, że co do zasady, świadczenia z zakresu pomocy społecznej nie powinny być traktowane jako stałe źródło utrzymania osób, które w danej sytuacji życiowej zwróciły się o ich przyznanie. W niniejszej sprawie skarżący zwrócił się o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na opłacenie zaległości i ponowne podłączenie energii elektrycznej. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wypowiedziany w orzecznictwie sądowym, że konieczność spłaty zadłużenia z tytułu zaległych opłat czynszowych czy też opłat za media nie jest "niezbędną potrzebą bytową" w rozumieniu art. 39 ust. 1 ups. Do takich potrzeb można zaliczyć uiszczenie bieżących opłat, jednak nie można zaliczyć spłaty zadłużenia czynszowego powstałego wskutek długotrwałego nieregulowania opłat czynszowych (wyrok NSA z dnia 21.04.2011 r., sygn. akt I OSK 49/11, wyrok NSA z dnia 10.01.2013 r., sygn. akt I OSK 1462/12, baza orzeczeń NSA). Spłata zaległego zadłużenia, jak trafnie uzasadnił organ I instancji, nie prowadziłaby do zaspokojenia jakiejkolwiek niezbędnej potrzeby skarżącego. Poza tym aktualnej regulacji prawnej ups nie jest znana konstrukcja potrącania bieżąco wypłacanych świadczeń na poczet zaległych rachunków za media. Organy obu instancji zauważyły przy tym, że skarżący miał możliwość ratalnej spłaty zadłużenia z tytułu opłat za energię elektryczną, czego ostatecznie zaniechał. Nieuzasadnionym było w tej sytuacji domaganie się przez skarżącego uiszczenia zaległych opłat przez organy pomocy społecznej, które zostały powołane do zaspokajania bieżących niezbędnych potrzeb osób, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej. Orzekając w niniejszej sprawie Sąd miał na uwadze zarówno sytuację majątkową, jak i zdrowotną skarżącego, wynikającą z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz z załączonej do akt administracyjnych oraz sądowych dokumentacji medycznej. Zdaniem Sądu w sprawie tej nie można jednak pomijać okoliczności objęcia skarżącego przez organ I instancji pomocą w formie zasiłku stałego, wynoszącą [...] zł miesięcznie oraz przyznanym zasiłkiem okresowym w kwocie [...] zł. Skarżący otrzymuje również pomoc na zakup żywności, leków, odzieży i obuwia. Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], skarżącemu przyznany został zasiłek celowy na pokrycie kosztów lekarstw w kwocie [...] zł. Skarżący zaś od listopada 2010 roku nie podjął żadnych kroków celem spłaty zadłużenia rozłożonego na raty. Z tych względów organy obu instancji dokonując oceny całokształtu sprawy oraz mając na uwadze również potrzeby innych osób oraz ograniczoność środków finansowych przeznaczonych na pomoc społeczną, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącemu przyznania zasiłku celowego. Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012 r., poz. 270 ze zm.) oddalił skargę.