IV SA/Po 1237/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] października 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w Poznaniu oraz odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i częściowego zwolnienia od kosztów sądowych L.W. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, z którego wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i trójką córek (dwie są studentkami a jedna uczennicą), a źródłem ich utrzymania są renta skarżącej wynosząca [...] zł. brutto i wynagrodzenie za pracę męża wynoszące [...] zł. Wnioskodawczyni opisując swój stan majątkowy wskazała na fakt posiadania domu o pow. [...] m2 na działce o pow. [...] m2. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawczyni pismem z dnia 15 stycznia 2013r. (odebranym w dniu 17.01.2013r.) wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i jej męża oraz dokumentów dotyczących posiadanych lokat i kart kredytowych, nadesłania kopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010-2011 skarżącej i jej męża, przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; dokumentów potwierdzających wysokość: podatku, opłat czynszowych, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i przedłożenia zaświadczenia o wysokości zarobków męża. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca przesłała wyciągi z kont bankowych (własnego i męża), kopie zeznań podatkowych za lata 2010 – 2011, zaświadczenie o wysokości zarobków męża i z MOPS w S. o nie korzystaniu ze środków pomocy społecznej, decyzje w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2011r. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, iż posiada samochód osobowy Peugeot 307 z 2002r. poj. 1,4 o wartości ok. [...] zł. niezbędny mężowi na dojazdy do pracy. Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej ppsa) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć należy również, iż zgodnie z ogólną zasadą, strona która wniosła skargę do sądu powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dla uznania wniosku za uzasadniony decydujące znaczenie ma więc brak możliwości zgromadzenia środków finansowych w dłuższym okresie, o ile istniały podstawy do przewidywania tego wydatku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych w każdym przypadku powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się nie wystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. II CZ 104/84). Obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków na opłacenie kosztów koniecznych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym, w tym również w drodze oszczędności we własnych wydatkach spoczywa jednak na wnioskodawcy. W świetle powyższego stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie może być uznana za osobę, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Z przesłanych dokumentów wynika bowiem, że skarżąca uzyskuje wraz z mężem stały dochód wynoszący nie jak podano we wniosku o przyznanie prawa pomocy [...] zł. brutto lecz [...] zł. netto (vide zaświadczenia z ZUS i miejsca pracy męża wnioskodawczyni). Z analizy wyciągu z konta bankowego należącego do męża wnioskodawczyni wynika również, iż korzysta on ze stałej pomocy finansowej swojej matki w kwocie [...] zł. miesięcznie. Oznacza to łączny dochód w rodzinie wnioskodawczyni wynosi [...] zł. Powyższa kwota przy uwzględnieniu deklarowanych kosztów utrzymania wynoszących [...] zł. powinna pozwolić na opłacenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie ograniczają się do wpisu sądowego wynoszącego 200 zł. (zob §2 ust. 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Ponadto stwierdzić należy, iż skarżąca wraz z mężem spłacają zobowiązania kredytowe, z których miesięczne raty wynoszą łącznie [...] zł. Zaciągnięcie zobowiązań kredytowych świadczy o tym, że skarżąca wraz z mężem posiadają zdolność kredytową, gdyż inaczej banki takich kredytów by nie udzieliły. Obowiązek zaś spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia bowiem twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznając, że dochód wnioskodawczyni nie pozwala na przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, iż deklarowany dochód przy uwzględnieniu konieczności ponoszenia kosztów bieżącego utrzymania, pozwala jednak uznać skarżącą za osobę spełniającą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7, art. 245 §1 - §3 oraz art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, postanowiono więc jak w sentencji.