IV SA/Po 240/15

WyrokWSA w Poznaniu2015-09-17

Skład orzekający: Anna Jarosz, Tomasz Grossmann, Izabela Paluszyńska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek stały może zostać wydana z mocą wsteczną (ex tunc) w przypadku zbiegu świadczeń z pomocy społecznej i renty, gdy okres, na który przyznano zasiłek, już upłynął?
Ratio decidendi
Decyzja o uchyleniu lub zmianie decyzji przyznającej świadczenia z pomocy społecznej na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, co do zasady, może być wydana tylko z mocą na przyszłość (ex nunc), chyba że istnieją szczególne okoliczności przemawiające za skutkiem wstecznym (ex tunc), np. gdy działa na korzyść strony. W przypadku, gdy okres, na który przyznano zasiłek stały, już upłynął, postępowanie w przedmiocie uchylenia tej decyzji stało się bezprzedmiotowe, a organ odwoławczy powinien umorzyć postępowanie pierwszej instancji.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w K., która uchyliła decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (GOPS) w M. przyznającą W. W. zasiłek stały. Kierownik GOPS pierwotnie przyznał zasiłek, następnie zmienił jego wysokość, a potem uchylił własne decyzje w związku z nabyciem przez W. W. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. SKO uchyliło decyzję Kierownika GOPS i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpoznaniu Kierownik GOPS ponownie uchylił swoje wcześniejsze decyzje. SKO ostatecznie uchyliło decyzję Kierownika GOPS, uznając, że dochód strony przekraczał kryterium dochodowe, ale jednocześnie błędnie zastosowało art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, uchylając decyzje z mocą wsteczną, mimo że okres ich obowiązywania już upłynął.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję SKO w K. i poprzedzającą ją decyzję Kierownika GOPS w M., a także umorzył postępowanie administracyjne.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Tomasz Grossmann (spr.) WSA Izabela Paluszyńska Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2015 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika (...) w M. z dnia (...) r., nr (...) r. 2. umarza postępowanie administracyjne. Decyzją z (...) r., nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej jako: "SKO" lub "organ II instancji) – na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.; dalej w skrócie: "k.p.a.") – orzekło: (1) uchylić w całości zaskarżoną decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z (...) r., nr (...) r.; (2) uchylić decyzję ww. organu I instancji z (...) r., nr (...); (3) uchylić decyzję ww. organu I instancji z (...) r., nr(...). Opisana decyzja SKO zapadła w następującym stanie faktycznym, znajdującym odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy. Decyzją z (...) r., nr (...), działający na podstawie upoważnienia Wójta Gminy M. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. (dalej jako: "Kierownik GOPS" lub "organ I instancji") przyznał W. W. (dalej jako: "Strona" lub "Skarżący") zasiłek stały od (...) r. do (...) r. w kwocie (...) zł. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzją z (...) r., nr (...), Kierownik GOPS zmienił ww. decyzję z (...) r. przyznającą zasiłek stały, w punkcie dotyczącym wysokości świadczenia w ten sposób, że przyznał zasiłek stały od (...) r. do (...) r. w wysokości (...) zł. W związku z otrzymaną w sierpniu (...) r. informacją z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w O. W. (dalej w skrócie: "KRUS") o nabyciu przez Stronę prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy od (...) r., Kierownik GOPS, decyzją z (...) r. nr (...) , orzekł uchylić ww. decyzje własne z (...) r. i z (...) r. w ten sposób, że: 1) odmówić prawa do zasiłku stałego od (...) r.; 2) odmówić prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla osoby pobierającej zasiłek stały od (...) r.; 3) nadać decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W wyniku wniesionego przez Stronę odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: "SKO" lub "organ II instancji"), decyzją z (...) r. nr (...), uchyliło decyzję Kierownika GOPS z (...) r. i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Powtórnie rozpoznawszy sprawę Kierownik GOPS, decyzją z (...) r. nr GOPS (...) r., postanowił uchylić ww. decyzje własne z (...) r. i z (...) r. w ten sposób, że: 1) odmówić prawa do zasiłku stałego od (...) r.; 2) odmówić prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla osoby pobierającej zasiłek stały od (...) r.; 3) nadać decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Na skutek wniesionego przez Stronę odwołania, SKO, decyzją (...) r. nr (...) uchyliło decyzję Kierownika GOPS z (...) r. i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik GOPS, decyzją z(...) r. nr (...) r. – wydaną na podstawie art. 163, art. 104 i art. 108 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 12, art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, art. 106 ust. 5 oraz art. 99 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.; dalej w skrócie: "u.p.s."), a także § 1 pkt 1 lit. a i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823) – uchylił ww. decyzje własne z (...) r. i z (...) r. od (...) r. Decyzji tej nadał rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że ww. decyzją z (...) r. przyznano Skarżącemu prawo do zasiłku stałego oraz prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla osoby pobierającej zasiłek stały na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania Niepełnosprawności w Kaliszu. Świadczenie to przyznano na okres od (...) r. do (...) r. w wysokości (...) zł miesięcznie. Następnie, w związku ze zmianą tzw. kryterium dochodowego, wydano decyzję z (...) r. zmieniającą ww. decyzję zasiłkową w ten sposób, że od (...) r. do (...) r. wysokość świadczenia wyniosła (...) zł miesięcznie. Dalej organ I instancji wyjaśnił, że w dniu (...) r. otrzymał z KRUS kserokopię decyzji KRUS z (...) r., w której wskazano, iż na podstawie wyroku sądu z (...) r. W. W. nabył prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy od (...) r. do (...) r. Zgodnie z danymi zawartymi w tej decyzji KRUS, należność została naliczona za okres od (...) do (...) r., natomiast kolejne płatności będą dokonywane miesięcznie na bieżąco od września (...) r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w M. (dalej w skrócie: "GOPS") ostatnie świadczenie w formie zasiłku stałego, zgodnie harmonogramem, wypłacił Stronie w dniu (...) r. w kwocie (...) zł. W ocenie organu I instancji, w związku z uzyskaniem renty rolniczej, na dzień wydania decyzji Strona nie spełnia kryterium dochodowego. Otrzymane świadczenie rentowe zmieniło jego sytuację materialną, z uwagi na pozyskanie własnych dochodów w postaci renty z tytułu niezdolności, której wysokość przekracza kwotę (...) zł miesięcznie, stanowiącą kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Organ I instancji zaznaczył, że Strona w okresie od (...) do (...) r. uzyskała równolegle dochód w postaci świadczenia rentowego, jak i zasiłku stałego. Zgodnie z art. 99 u.p.s., za okres, w którym należna była renta i jednocześnie wypłacono zasiłek stały, kwota pobranego zasiłku zostanie potrącona przez KRUS ze świadczenia rentowego i przekazana na rachunek bankowy GOPS. W konkluzji organ I instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 106 ust. 5 u.p.s., tj. nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej strony, uzasadniająca uchylenie decyzji przyznającej zasiłek stały. W przeciwnym bowiem razie świadczenie w formie zasiłku stałego, od (...) r. do(...) r., Strona otrzymywałby mimo braku zachowania kryterium dochodowego, co jest niezgodne z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Od opisanej decyzji Kierownika GOPS Strona złożyła odwołanie, podnosząc m.in., że jako inwalida rencista "wegetujący" za kwotę (...) zł miesięcznie "oczekuje konkretnych postanowień od SKO". Opisaną na wstępie decyzją (...) r., SKO uchyliło zaskarżoną decyzję Kierownika GOPS w całości, a także wcześniejsze decyzje tego organu: z (...) r. oraz z (...) r. W uzasadnieniu SKO wyjaśniło, że Skarżący na podstawie decyzji KRUS z (...) r. nabył prawo do renty w wysokości (...) zł miesięcznie z tytułu niezdolności do pracy od (...) r. do (...) r. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji Kierownika GOPS dochód Strony wynosił (...) zł miesięcznie i przekraczał kryterium dochodowe, wynoszące 542,00 zł. Przepis art. 106 ust 5 u.p.s. ustanawia katalog przesłanek, których wystąpienie stanowi podstawę weryfikacji decyzji przyznającej stronie świadczenie pomocowe. Jedną z przesłanek obligatoryjnych weryfikacji decyzji jest zmiana sytuacji dochodowej lub osobistej strony. Koresponduje ona z dyspozycją przepisu art. 109 u.p.s., który nakłada na osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej obowiązek poinformowania organu, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej. Dalej SKO podkreśliło, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, iż art. 106 ust 5 u.p.s. jest przepisem szczególnym (lex specialis) w stosunku do uregulowań zawartych w k.p.a. Ustawodawca w redakcji art. 106 ust. 5 u.p.s. posługuje się pojęciami "zmienia" i "uchyla" decyzję. Oznacza to, że zarówno zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, jak i jej uchylenie mają charakter konstytutywny, bo tworzą, zmieniają lub uchylają stosunki prawne. Konstytutywny charakter decyzji przesądza, że tego rodzaju decyzja może weryfikować tylko skutki ex nunc, tj. na przyszłość. Wobec powyższego brak jest podstaw, by uchylić lub zmienić decyzję przyznające prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej z mocą wsteczną (ex tunc) z chwilą zaistnienia zmiany sytuacji dochodowej uprawnionego. Natomiast nałożenie na stronę obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest skutkiem odrębnego postępowania administracyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzje SKO, W. W. wyraził niezadowolenie z wydania zaskarżonej decyzji, podnosząc m.in., że żadnych świadczeń rentowych z KRUS nie otrzymał, dlatego też nie może być mowy o nienależnie pobranych świadczeniach. Ponadto wniósł o ustanowienie "urzędowego adwokata". W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zarządzeniem referendarza sądowego z 07 lipca 2015 ., sygn. akt IV SA/Po 240/15, pozostawiono wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji SKO oraz, na mocy art. 135 p.p.s.a., poprzedzającej ja decyzji Kierownika GOPS, Sąd doszedł do przekonania, że decyzje te nie mogą się ostać w obrocie prawnym. Sąd wprawdzie nie dopatrzył się w działaniu organów uchybień o charakterze proceduralnym – w szczególności, w ocenie Sądu, w dostatecznym stopniu zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy – jednak w kontrolowanej sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 106 ust. 5 u.p.s., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl tego przepisu – który stanowił jedną z materialnoprawnych podstaw zaskarżonych decyzji – w sprawie świadczeń z pomocy społecznej "[d]ecyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody." Na tle tego przepisu ujawniła się pomiędzy organami obu instancji rozbieżność co do tego, czy na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. dopuszczalna jest zmiana lub uchylenie decyzji, o jakich mowa w tym przepisie, z mocą wsteczną (tj. ze skutkiem ex tunc) – jak przyjął organ I instancji – czy tylko "na przyszłość", tj. ze skutkiem ex nunc, za czym opowiedział się organ II instancji, wskazując na konstytutywny charakter "zmiany" lub "uchylenia" decyzji pierwotnej. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, co do zasady, przychyla się do stanowiska zaprezentowanego przez SKO. Zarazem jednak zauważa, że zarówno samo stanowisko, jak i argumentacja przytoczona na jego poparcie przez organ II instancji, wymagają pewnego zniuansowania. Nie ulega wątpliwości, że, jak trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO, decyzja wydana na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., którą zmieniono lub uchylono pierwotną decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej, ma charakter konstytutywny. Jednakże – jak słusznie zauważono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 980/13 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie: "CBOSA") – deklaratoryjność czy konstytutywność decyzji nie przesądza jeszcze o skutkach (w aspekcie czasowym) z niej wynikających. W doktrynie i judykaturze dominuje bowiem pogląd, że kwestia, jaki skutek – ex tunc, czy ex nunc – ma określone orzeczenie, związana jest nie z samym podziałem orzeczeń na konstytutywne oraz deklaratoryjne, ale zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy (por.: M. Kamiński, Teoretyczne problemy podziału decyzji administracyjnych na deklaratoryjne i konstytutywne a zagadnienie ich skuteczności temporalnej, PPP 2008, nr 5, s. 47 i nast.; wyrok SN z 19.02.2009 r., III PO 7/08, OSNP 2010, nr 17-18, poz. 222). Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Należy więc uznać, iż akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por.: wyroki NSA z 28.10.2009 r., II GSK 153/09, oraz z 03.01.2013 r.. I OSK 1129/12 – CBOSA; por. też A. Mączyński, Skuteczność orzeczeń w postępowaniu cywilnym, Kraków 1974, s. 151). Wobec powyższego przyjąć należy – jak kontynuował NSA w cytowanym wyroku o sygn. akt I OSK 980/13 – że zmiana (uchylenie) decyzji, na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., co do zasady dopuszczalna jest dopiero po wejściu do obrotu prawnego decyzji modyfikującej decyzję pierwotną. Nie można jednak wykluczyć, że decyzje weryfikujące w omawianym trybie decyzje wcześniejsze mogą mieć skutek wsteczny. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego (por. wyrok NSA z 03.01.2013 r. I OSK 1129/12, CBOSA). W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w sprawie tej nie zachodziły takie wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby wsteczne uchylenie decyzji przyznających Skarżącemu zasiłek stały. Okoliczności takiej nie mógł w szczególności stanowić fakt, iż przez pewien okres Skarżący pobierał to świadczenie obiektywnie nienależnie (w związku z uzyskaniem za ten sam okres prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy) – a to z następujących względów. Po pierwsze, jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1582/09 (CBOSA), nie jest warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wcześniejsze wydanie decyzji o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie. Brak takiej zależności wyraźnie wynika z treści art. 106 ust. 5 u.p.s., który przewiduje, że jedną z przyczyn zmiany decyzji (jej uchylenia) jest właśnie pobranie świadczenia nienależnego. Oba postępowania dotyczą zupełnie różnych kwestii, choć pozostają ze sobą w związku. W postępowaniu prowadzonym w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. dokonuje się weryfikacji wysokości przyznanego świadczenia lub weryfikacji samego faktu jego przyznania, tak by zapobiec na przyszłość, dalszemu pobieraniu świadczeń z pomocy społecznej w sposób niewłaściwy, natomiast w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń, organ ustala przesłanki dowodzące, że doszło w danym przypadku do pobrania świadczenia nienależnego i orzeka w kwestii zwrotu tego świadczenia. Po drugie, w tym konkretnym przypadku – zbiegu świadczeń z tytułu zasiłku stałego oraz prawa do renty – zastosowanie znajdują szczególne unormowania zawarte w przepisach art. 99 u.p.s. oraz art. 139 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 z późn. zm.; obecnie: Dz. U. z 2015 r., poz. 748). W świetle tego ostatniego przepisu zasiłek stały wypłacony na podstawie przepisów o pomocy społecznej podlega potrąceniu ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie za okres, za który przyznano emeryturę lub rentę. Regulację tę dopełnia art. 99 ust. 1 u.p.s., w myśl którego osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za jaki wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę [tu: KRUS], wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Należy zauważyć, że opisane wyżej czynności potrącenia bądź pomniejszenia świadczenia mają ustawowo określoną podstawę prawną, a więc z mocy samego prawa właściwe organy mają obowiązek ich dokonania, o ile spełnione są ustawowe przesłanki. Ustawodawca nie przewidział przy tym, aby tego rodzaju potrącenie następowało na podstawie decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z 11.03.2011 r., I OSK 1942/10, CBOSA). Zatem, w ocenie Sądu, ani organy rentowe, ani organy pomocy społecznej nie zostały zobligowane do wydawania w tym zakresie odrębnego aktu administracyjnego. W świetle powyższych uwag należało podzielić stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO, o braku podstaw w okolicznościach rozpoznawanej sprawy do uchylenia decyzji Kierownika GOPS z (...) r. – przyznającej Skarżącemu zasiłek stały na okres od (...) r. do (...) r., zmienionej (w zakresie wysokości świadczenia) decyzją tego organu z (...) r. – z mocą wsteczną (ze skutkiem ex tunc). Najwyraźniej jednak uszło uwadze SKO, że wydając zaskarżoną decyzję z (...) r. uchylającą "na przyszłość" ww. decyzje Kierownika GOPS przyznające zasiłek stały, organ II instancji orzekał już po upływie okresu, na jaki te decyzje zostały wydane ((...) r.– (...) r.), a więc już po ich wygaśnięciu ("skonsumowaniu"). SKO winno tę okoliczność niewątpliwie uwzględnić z urzędu, jak tego wymaga zasada ogólna dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.), mająca walor zasady konstytucyjnej (zob. art. 78 Konstytucji RP). Zasada ta nakłada na organ wyższego stopnia obowiązek powtórnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie – a nie tylko ograniczenia się do kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji – co w szczególności implikuje konieczność uwzględniania przez organ odwoławczy wszelkich zmian w stanie faktycznym i prawnym sprawy, jakie zaszły po wydaniu decyzji w pierwszej instancji (por. m.in. wyroki NSA: z 21.06.2012 r., I OSK 767/11, z 01.02.2012 r., II OSK 2176/10, z 07.07.1998 r., IV SA 451/88 – CBOSA; wyrok NSA z 21.12.1997 r., IV SA 2079/97, LEX nr 48737; wyrok SN z 07.05.2002 r., III RN 59/01, OSNAPiUS 2003, nr 3, poz. 56; por też: B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2013, art. 138, Nb 1; A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX/el. 2015, uw. 7 do art. 138). W konsekwencji SKO, zasadnie uchylając zaskarżoną decyzję Kierownika GOPS z (...) r. w całości, winien jednocześnie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., umorzyć w całości postępowanie pierwszej instancji, które wobec upływu czasu, na jaki wydano weryfikowane decyzje przyznające Skarżącemu zasiłek stały, stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. nie znajduje bowiem zastosowania do weryfikacji decyzji już zrealizowanej, tj. której skutki zostały "skonsumowane" (por.: wyrok NSA z 17.04.2014 r., I OSK 980/13; a także wyroki WSA: z 04.02.2015 r., II SA/Łd 959/14; z 09.06.2014 r., II SA/Ke 415/14; z 14.03.2014 r., I SA/Wa 2711/13 – CBOSA). Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone decyzje organów obu instancji (pkt 1 wyroku), a na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. (obowiązującego od 15 sierpnia 2015 r.) umorzył postępowanie administracyjne w kontrolowanej sprawie (pkt 2 wyroku).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło