IV SA/Po 252/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant st. sekr. Sąd. Barbara Szymkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2019 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy i przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] marca 2018 r nr [...] Decyzja z dnia 28 grudnia 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ II instancji) po rozpoznaniu odwołania J. O. (dalej: odwołująca, skarżąca) od decyzji Prezydenta M. P. (dalej: Prezydent, organ I instancji) z dnia 21 marca 2018 r. nr [...] na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) oraz art. 2 ust. 13, art. 5 ust. 3, art. 8 ust. 2, art. 18 ust. 1 i 2 i art. 19 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2134, dalej: u.p.p.w.d.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 1.08.2017 r. J. O. domagała się ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz D. P. (pierwsze dziecko) oraz E. O. (kolejne dziecko). Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego organ I instancji rozstrzygnął sprawę w dwóch decyzjach: z dnia 17.11.2017 r. odnośnie D. P. oraz z dnia 21.03.2018 r. odnośnie E. O., w której to decyzji przyznał wnioskowane świadczenie w wysokości po [...] zł miesięcznie w okresie od 1.02.2018 r. do 30.09.2018 r., a w okresie od 1.10.2017 r. do 31.01.2018 r. odmówił uwzględnienia wniosku. Od w/w decyzji odwołanie złożyła J. O. reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, opisując okoliczności uzyskania orzeczenia sądu zasądzającego alimenty od ojca E. O. i wskazując, że J. O. (ojciec małoletniej E. ) był zobowiązany do alimentacji córki od 1.08.2017 r., lecz do 6.02.2018 r. spełniał ten obowiązek częściowo dobrowolnie, przez co tytuł wykonawczy (ugoda sądowa) zawiera zsumowanie kwoty pozostałej do zapłaty zaległości objętej pozwem, odnoszącej się do okresu przed datą zawarcia ugody sądowej. SKO nie znalazło podstaw do kwestionowania prawidłowości zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 18 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego. Prawo do tego świadczenia ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca w/w okresu, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka. Z treści wniosku wynika, że do odwołującej zastosowanie będą miały przepisy odnoszące się do osoby samotnie wychowującej dziecko - jest ona panną i samodzielnie zajmuje się dziećmi (art. 2 ust 13 ustawy). Zgodnie z art. 8 ust 2 omawianej ustawy świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że: 1) drugie z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone; 4) sąd zobowiązał jedno z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka; 5) dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Z powyższego wynika, że w przypadku osoby samotnie wychowującej dziecko warunkiem koniecznym dla przyznania świadczenia wychowawczego jest uzyskanie tytułu wykonawczego (zwykle jest to wyrok sądu lub ugoda zawarta przed sądem, może być nim również ugoda zawarta przed mediatorem sądowym, która została zatwierdzona przez sąd) zasądzającego świadczenie alimentacyjne od drugiego rodzica. Warunek ten nie musi być spełniony tylko, gdy zachodzi którakolwiek z w/w enumeratywnie wymienionych pięciu okoliczności wyłączających. Żadna z nich nie występuje w niniejszej sprawie. W związku z powyższym w sytuacji wniosku odwołującej warunkiem koniecznym rozważenia uprawnienia do uzyskania świadczenia wychowawczego było zbadanie tego, czy zostały ustalone świadczenia alimentacyjne na rzecz E. O.. Ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu zawierającego ugodę zawartą przed Sądem Rejonowym [...] w P. w dniu 6.02.2018 r. w sprawie sygn. akt [...] wynika, że ojciec małoletniej E. O. J. O. zobowiązany został do uiszczania na rzecz córki do rąk pani J. O. renty alimentacyjnej w wysokości po [...] zł miesięcznej od dnia 1.02.2018 r. Ponadto pan J. O. został zobowiązany do spłacenia zaległych alimentów w łącznej kwocie [...]zł w równych, comiesięcznych ratach po [...] zł miesięcznie poczynając od dnia 1.02.2018 r. Wobec powyższego ustalenia, że świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka zostało w niniejszej sprawie ustalone, a więc wnioskowane świadczenie co do zasady przysługuje, należało na koniec zbadać, jaki jest zakres czasowy tego świadczenia. Tę kwestię reguluje art. art. 19 pkt 6 omawianej ustawy, zgodnie z którym osobie samotnie wychowującej dziecko, w sytuacji zasądzenia alimentów na to dziecko świadczenie wychowawcze przysługuje od miesiąca złożenia wniosku, nie wcześniej niż od miesiąca, od którego rodzic został zobowiązany do zapłaty alimentów, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczenia - w przypadku dostarczenia tytułu wykonawczego. W niniejszej sprawie wniosek złożony został w sierpniu 2017 r., a alimenty na rzecz E. O. ustalono od lutego 2018 r. Podkreślić należy, że również spłata alimentów zaległych, na które wskazano w odwołaniu, iż dotyczą one okresu od sierpnia 2017 r. zasądzona została od lutego 2018 r. To ta data ma znaczenie dla rozstrzygnięcia, a nie objęty w treści pozwu okres pierwotnie sformułowanego żądania. W takiej sytuacji wnioskowane świadczenie przysługuje od miesiąca, od którego zasądzone zostały alimenty, a więc od lutego 2018 r., a zatem prawidłowym było przyznanie świadczenia od 1.02.2018 r. do 30.09.2018 r. Decyzja organu II instancji zaskarżona została w całości przez odwołującą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zaskarżanej decyzji zarzucono, że została wydana z naruszeniem obowiązujących przepisów mającym istotny wpływ na wynik sprawy w postaci: a. błędnego ustalenia okoliczności faktycznych przez organ odwoławczy polegającego na nieuzasadnionym przyjęciu, że ugoda sądowa z dnia 6 lutego 2018 r. przyjęta przez skarżącą i J. O. na rozprawie przed Sądem Rejonowym [...] w P., IV Wydział Rodzinny i Nieletnich nie stanowi tytułu wykonawczego w zakresie alimentów za okres od dnia 1 sierpnia 2017 r. do dnia 6 lutego 2018 r., b. błędnego ustalenia okoliczności faktycznych przez organ odwoławczy polegającego na nieuzasadnionym pominięciu znanych organowi z urzędu okoliczności, tj. przez nieuzasadnione pominięcie faktu, iż małoletnia E. O. jest drugim dzieckiem skarżącej, przy czym jednocześnie skarżąca otrzymywała świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko - D. P. w chwili wydawania decyzji przez organ I instancji, c. nieprawidłowej wykładni przepisu art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci skutkującej wymaganiem od wnioskodawczyni spełnienia warunków formalnych wniosku o świadczenie wychowawcze na rzecz drugiego dziecka, których spełnienie wymagane jest zgodnie z obowiązującymi przepisami jedynie w przypadku wniosku o to świadczenia dla pierwszego z dzieci. W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżanej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta M. P. z dnia [...] marca 2018 roku. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że pomiędzy J. O. i skarżącą nie było początkowo potrzeby kierowania sprawy o zasądzenie renty alimentacyjnej na rzecz dziecka do sądu. Ojciec małoletniej E. O. do końca lipca 2017 roku dobrowolnie i jedynie z niewielkimi opóźnieniami uiszczał na rzecz córki kwotę [...]zł miesięcznie. W okresie późniejszym wpłaty od zobowiązanego były niepełne i nieregularne, w związku z czym skarżąca wystąpiła z powództwem o ustalenie renty alimentacyjnej na przyszłość oraz zobowiązanie J. O. do zapłaty zaległych alimentów za okres od dnia 1 sierpnia 2017 roku. Pozew o alimenty został złożony w dniu 7 września 2017 roku, jednakże Sąd Rejonowy [...] w P., IV Wydział Rodzinny i Nieletnich rozprawę we wszczętym postępowaniu wyznaczył dopiero na dzień 6 lutego 2018 r. Wówczas to strony zawarły ugodę ustalającą rentę alimentacyjną na rzecz małoletniej E. O. na przyszłość, począwszy od dnia 1 lutego 2018 r. W związku ze złożonymi przez strony dowodami w sprawie tytułem alimentów zaległych za okres objęty żądaniem pozwu J. O. zobowiązał się do zapłaty tej części uiszczanych dotąd dobrowolnie alimentów, jaka pozostawała należna do pełnej wysokości [...] zł miesięcznie. Z. alimenty za okres objęty żądaniem pozwu zostały podzielone na równe raty, które zobowiązany spłacał dokładając do alimentów bieżących kwotę [...]zł miesięcznie. Zarówno postanowieniu w zakresie obowiązku alimentacyjnego dotyczącego bieżących płatności, jak i temu dotyczącemu zaległości w płatnościach za okres objęty żądaniem pozwu, tj. od dnia 1 sierpnia 2017 roku Sąd Rejonowy [...] w P., IV Wydział Rodzinny i Nieletnich nadał klauzulę natychmiastowej wykonalności ustalając tym samym, że J. O. jest prawomocnie zobowiązany do uiszczania alimentów od dnia 1 lutego 2018 roku, a także że pozostaje zobowiązany do wyrównania brakujących kwot za okres wcześniejszy ponieważ nie uiszczał alimentów w pełnej wysokości. O tym, że zapis treści ugody dotyczy całego okresu objętego żądaniem pozwu świadczy także to, że tytuł wykonawczy nie zawiera żadnego zapisu potwierdzającego to, iżby strona powodowa zrzekła się choćby częściowo roszczenia objętego pozwem. W zaistniałych okolicznościach faktycznych uzasadniony jest wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniej córki E. O. nie tylko za okres od dnia 1 października 2017 r. Podkreślenia wymaga także fakt, że gdyby przyjąć za zaskarżaną decyzją, że J. O. został zobowiązany do alimentacji dopiero od dnia 1 lutego 2018 r., należałoby stwierdzić całkowitą niecelowość zapisu punktu 2. ugody sądowej z dnia 6 lutego 2018 roku. Zapis ten jednakże wolą stron postępowania sądowego oraz Sądu Rejonowego [...] w P., IV Wydział Rodzinny i Nieletnich został w ugodzie zamieszczony i opatrzony klauzulą wykonalności. Ponadto skarżąca podniosła, że nawet gdyby przyjąć, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki wynikające z art. 8 ust 2 u.p.p.w.d. ponieważ jako osobie samotnie wychowującej dziecko, nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, to zaskarżona decyzja i decyzja Prezydenta z dnia 21 marca 2018 r. powinny zostać uchylone z uwagi na fakt, iż E. O. jest drugim dzieckiem skarżącej, a na pierwsze dziecko - D. P. otrzymała ona przedmiotowe świadczenie na podstawie wniosku złożonego łącznie z wnioskiem o przyznanie świadczenia na rzecz małoletniej E.. Zgodnie z treścią prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2018 r. (sygn. akt I SA/Wa 601/18) art. 8. ust. 2 u.p.p.w.d. znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wniosek osoby samotnie wychowującej dzieci o przyznanie świadczenia wychowawczego dotyczy pierwszego dziecka. Przepis ten nie ma zastosowania gdy wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego dotyczy drugiego i kolejnego dziecka. Według Sądu świadczenie wychowawcze przysługuje na każde drugie i kolejne dziecko bez kryterium dochodowego i dodatkowych warunków, zatem niecelowe są rozważania organów dotyczące zaistnienia negatywnej przesłanki przyznawania świadczenia wychowawczego określonej w art. 8 ust. 2 ustawy. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. Nr 2188 ze zm.) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018, po. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Zgodnie z art. 8 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że wystąpi jeden z pięciu wyjątków określonych w tym przepisie. Stosownie do treści art. 19 ust. 5 tej ustawy w przypadku gdy osoba samotnie wychowująca dziecko nie dostarczy, w terminie 3 miesięcy, tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, potwierdzającego ustalenie na rzecz dziecka od jego rodzica świadczenia alimentacyjnego, ponieważ sąd wydał postanowienie w przedmiocie odmowy udzielenia zabezpieczenia w sprawie o alimenty, bieg terminu, ulega zawieszeniu do dnia dostarczenia tytułu wykonawczego. Natomiast według art. 19 ust. 6 ustawy w przypadku, o którym mowa w ust. 5, świadczenie wychowawcze przysługuje od miesiąca złożenia wniosku, nie wcześniej niż od miesiąca, od którego rodzic został zobowiązany do zapłaty alimentów, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczenia - w przypadku dostarczenia tytułu wykonawczego. W niniejszej sprawie SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, którą przyznano skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko na okres od 1 lutego 2018 r. do 30 września 2018 r. oraz odmówiono przyznania tego świadczenia w okresie od 1 października 2017 r. do 31 stycznia 2018 r. W ocenie Sądu organy obu instancji błędnie przyjęły, że art. 8 ust. 2 u.p.p.w.d. znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego dotyczy drugiego i kolejnego dziecka. Świadczenie wychowawcze przysługuje bowiem na każde drugie i kolejne dziecko - bez kryterium dochodowego i dodatkowych warunków (wniosek a contrario art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d.). Przyznanie świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko nie jest uwarunkowane okolicznościami związanymi z dochodem rodziny. W tej sytuacji żądanie organów dotyczące złożenia przez osobę samotnie wychowującą dziecko dokumentów dotyczących ustalenia na rzecz takich dzieci świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jest nie tylko nadmiernym formalizmem organów, ale jest bezpodstawne. Podzielenie argumentacji organów, że osoba wychowująca samotnie dwoje lub więcej dzieci ubiegając się o przyznanie świadczenia wychowawczego zobowiązana jest do przedstawienia tytułu wykonawczego potwierdzającego ustalenie świadczenia alimentacyjnego na każde dziecko, byłoby dyskryminowaniem osób samotnie wychowujących dzieci. Sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela w tym zakresie poglądy orzecznictwa (prawomocne wyroki w sprawach: I SA/Wa 601/18, I SA/Wa 1642/18, II SA/Ol 77/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, [...], w skrócie: CBOSA). Jak zauważono w literaturze (Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz pod redakcją Jolanty Blicharz, Jadwigi Glumińskiej-Pawlic i Lidii Zacharko , LEX/el. 20190 wprowadzenie nowego brzmienie art. 8 u.p.p.w.d. zgodnie z art. 19 ustawy zmieniającej z 7.07.2017 r. w odniesieniu do ustalaniu prawa do świadczeń na okres rozpoczynający się od dnia 1.10.2017 r. uzasadnione było przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej realizacją rekomendacji zawartych w "Przeglądzie systemu wsparcia rodzin" mających na celu likwidację nielicznych, aczkolwiek niepożądanych zjawisk, jak deklarowanie niezgodnie ze stanem faktycznym samotnego wychowywania dziecka. Zmiany w treści art. 8 u.p.p.w.d. miały zatem zapobiec nadużyciom w zakresie pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Mając powyższe na względzie przyjąć należało, że w sprawie organy zarówno I jak i II instancji dopuściły się naruszenia prawa materialnego poprzez błędna wykładnię art. 8 pkt 2 up.p.w.d. i w konsekwencji przyjęcie, że znajduje on zastosowanie w sprawie. Stąd też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą. Rozpoznając ponownie wniosek o świadczenie, rozstrzygające w sprawie organy uwzględnią ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, które wprost wynikają z przedstawionych powyżej rozważań.