IV SA/Po 282/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Józef Maleszewski Protokolant ref. staż. Agata Pawlicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2016 r. sprawy ze skargi N. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania N. P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. organ I instancji odmówił przyznania N. P. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad ojcem - A. P.. Jako powód odmowy organ I instancji wskazał przekroczenie kryterium dochodowego warunkującego prawo do świadczenia. Dalej organ wskazał, iż od powyższej decyzji wnioskodawca złożył odwołanie wskazując na wydatki konieczne, które jego rodzina ponosi oraz podkreślając, iż ustawowe kryterium dochodowe nie jest adekwatne do wydatków. W dalszej części uzasadnienia organ po przytoczeniu treści przepisów prawa wskazał, że akta sprawy wskazują, że w skład osób, których dochody bierze się pod uwagę przy ustalaniu prawa do zasiłku wchodzą N. P., jego syn N. P. oraz Janina i A. P.. Dochód N. P. uzyskany w 2013 r. z tytułu świadczenia rehabilitacyjnego uznany został za dochód utracony, z tego względu, iż otrzymywał go do dnia [...] maja 2013 r. Syn N. P. - N. P. nie posiada żadnego dochodu. Dochodem 4-osobowej rodziny są więc dochody rodziców wnioskodawcy - A. P. [...] zł rocznie i J. P. – [...] zł rocznie. Łącznie dochód rodziny wyniósł [...] zł, co miesięcznie w przeliczeniu na osobę daje kwotę [...]zł. Dochód rodziny przekracza więc ustawowe kryterium dochodowe o kwotę [...]zł (a nie jak wskazał organ I instancji o kwotę [...]zł). Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł N. P. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że organ nie wziął pod uwagę konkretnego przypadku dot. skarżącego w przedmiocie dochodów rodziny ( emerytura ojca i matki [...] zł miesięcznie) umniejszonych o tzw. wydatki sztywno-konieczne. Skarżący wskazał, iż wydatkami tymi są: opłata za pobyt w Zakładzie Pielęgniarsko-Opiekuńczym w [...] matki skarżącego J. P. przeciętnie [...] zł. miesięcznie - w tym leki, opłaty za gaz - [...] zł. za 2 miesiesiące; prąd - [...] zł za 2 miesiące, woda i ścieki [...] zł. za 2 miesiące, telefon - [...] zł. miesięcznie oraz inne [...] zł. miesiesięcznie (lekarz, leki, podatki, ubezpieczenia). Skarżący wskazał, iż jego matka przebywa w prywatnym zakładzie opiekuńczym jak wyżej i oczekuje na przyjęcie "poza kolejnością" w Domu Opieki Społecznej w P., przewidywane przyjęcie koniec 2016 r. Ponadto skarżący wskazał, że obydwoje rodzice są niepełnosprawni w stopniu znacznym, niezdolni do samodzielnej egzystencji. Natomiast on sam jest niepełnosprawnym w stopniu lekkim i leczy się w poradni zdrowia psychicznego z powodu depresji oraz w poradni neurochirurgicznej z powodu schorzeń kręgosłupa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej "Ppsa") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art.16 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016, poz. 1518) regulujący zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powyższy zasiłek jest świadczeniem wprowadzonym z dniem 1 stycznia 2013 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Nowelizacja ta jest wynikiem rekonstrukcji zasad przyznawania świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń, wymienionych enumeratywnie w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym uregulowane szczegółowo w art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 16 a ust. 1 cyt. powyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy jest uzależniony od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy (aktualnie jest to kwota [...]zł.). Odnośnie kryterium dochodowego wskazać należy, iż wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji. W komunikacie Trybunału Konstytucyjnego po wokandzie czytamy, iż "posłużenie się kryterium dochodu rodziny w celu sprawdzenia jej sytuacji finansowej nie jest zatem arbitralne. Służy dokonaniu oceny czy podmiot ubiegający się o wsparcie rzeczywiście potrzebuje pomocy finansowej. W szczególności wymaga by wpierw ocenić zdolności zaspokajania własnych potrzeb egzystencjonalnych przez samego niepełnosprawnego, a potem również przez jego najbliższą rodzinę, która w sposób oczywisty zobowiązana jest do troski o swoich bliskich. Dopiero obiektywny brak możliwości zaspokojenia tych potrzeb uzasadnia oczekiwanie pomocy ze strony całego społeczeństwa". Takie stanowisko zostało już zaprezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak np. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Po 1082/15 i w wyroku z dnia 23 października 2014 r. sygn. IV SA/Po 971/14, CBOSA). Przepis art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych), a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ponadto zauważyć należy, iż zgodnie z definicją ustawową (art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych), ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. W ocenie Sądu organy zasadnie uznały, że rodzina skarżącego przekracza określone kryterium dochodowe W niniejszej sprawie organ prawidłowo ustalił, że do członków rodziny, których należy brać pod uwagę przy ustalaniu dochodu rodziny należy N. P. i jego syn N. P. oraz J. i A. P.. Jak wynika z akt sprawy i co nie jest kwestionowane przez stronę skarżącą dochodem 4 osobowej rodziny są dochody rodziców wnioskodawcy tj. dochód A. P. [...] zł rocznie i J. P. – [...] zł rocznie. Łącznie więc dochód rodziny wyniósł [...] zł, co miesięcznie w przeliczeniu na osobę daje kwotę [...]zł. Zatem nie ulega wątpliwości, iż kryterium dochodowe w niniejszej sprawie zostało przekroczone. Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji wnioskodawczyni i jej rodziny. Jednak wyjaśnia, że jak wynika ze wskazanych regulacji prawnych, wydatki strony związane z kosztami utrzymania rodziny, w postępowaniu o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie mają wpływu na ustalenie dochodu - w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z tym zarzut skargi dotyczący tej kwestii należy uznać za niezasadny. Ponadto wskazać należy, iż nawet gdyby uznać, że za członka rodziny nie może być uznana J. P. z uwagi na jej pobyt w prywatnym zakładzie opiekuńczym, to również w takiej sytuacji mielibyśmy do czynienia z przekroczeniem kryterium dochodowego. W takiej sytuacji dochodem 3 osobowej rodziny (z wyłączeniem J. P.) byłby wyłącznie dochód A. P. [...] zł rocznie, co miesięcznie w przeliczeniu na osobę daje kwotę [...]zł. Zatem również, co wskazano wyżej, mielibyśmy do czynienia z przekroczeniem kryterium dochodowego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił.