IV SA/Po 355/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska /spr./ Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia 1. stwierdza nieważność postanowienia Starosty G. z [...] stycznia 2012 r. nr [...]; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty G. z [...] stycznia 2012 r. nr [...]; 3. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Starosta G. decyzją z dnia [...].12.2009 r. nr [...] uznał A.P. za osobę bezrobotną oraz odmówił przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, a następnie decyzją z dnia [...].02.2010 r. nr [...] przyznał mu zasiłek dla bezrobotnych od dnia 04.02.2010 r. w wysokości 717,00 zł miesięcznie. W związku z podjęciem przez A.P. pracy w Przedsiębiorstwie"[...]" we W. na podstawie umowy na okres próbny 3 miesięcy od 06.04.2010 r. do 05.07.2010 r. decyzją Starosty G. z dnia [...].04.2010r. nr [...] pozbawiono A.P. z dniem 06.04.2010r. statusu osoby bezrobotnej oraz zasiłku dla bezrobotnych z uwagi na podjęcie z tym dniem pracy. Starosta G. decyzją z dnia [...].05.2010r. nr [...] przyznał A.P. dodatek aktywizacyjny od 07.05.2010r. w wysokości 50% zasiłku dla bezrobotnych. Decyzją z dnia [...].12.2011r. nr [...] Starosta G. uchylił za zgodą zainteresowanego, decyzję nr [...] z dnia [...].04.2010 r. orzekającą o utracie przez A.P. statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 06.04.2010 r. i jednocześnie orzekł o utracie przez A.P. statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku z dniem 15.03.2010 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż z dniem 06.04.2010 r. strona utraciła status osoby bezrobotnej i prawo do zasiłku z powodu zgłoszenia podjęcia pracy oraz że w dniu 19.12.2011 r. strona przedłożyła w Urzędzie Pracy w Gostyniu świadectwo pracy, z którego wynika, iż zainteresowany od dnia 15.03.2010 r. podjął pracę w firmie "[...]"[...] we W. Starosta G. decyzją z dnia [...].01.2012r. nr [...] działając na podstawie art. 76 ust. 1 i 2, art. 9 pkt 14 lit. c ustawy z dnia 20.04.2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (j.t. Dz. U. z 2008r. Nr 69, poz. 415 ze zm. – dalej ustawa) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.) orzekł o obowiązku zwrotu przez A.P. nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 681,20 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż na w/w kwotę składa się zasiłek dla bezrobotnych wypłacony za okres 15.03.2010r. – 05.04.2010r. w kwocie 501,90 zł. oraz dodatek aktywizacyjny w okresie 07.05.2010r. – 21.05.2010r. w kwocie 179,30 zł. będące świadczeniem nienależnym. A.P. w piśmie skierowanym do Wojewody Wielkopolskiego w terminie otwartym do złożenia odwołania zwrócił się z prośbą o nie wliczanie dodatku aktywizacyjnego w wysokości 179,30 zł do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Skarżący podniósł, iż dodatek aktywizacyjny został mu przyznany ze względu na podjęcie zatrudnienia z własnej inicjatywy w firmie "[...]. Ponadto skarżący zwrócił się z prośbą o umorzenie kwoty 501,90 zł zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 15.03.2010 r. do dnia 05.04.2010 r., gdyż w tym czasie pracował w firmie "[...]" bez umowy o pracę. Właściciel firmy nie wypłacał mu wynagrodzenia, dlatego zrezygnował z tej pracy nim została spisana umowa. Starosta G. postanowieniem z dnia [...].01.2012 r. nr [...] działając na podstawie art. 113 k.p.a. dokonał sprostowania oczywistej omyłki w decyzji nr [...] z dnia [...].12.2011r. uchylając decyzję nr [...] z dnia [...].04.2010r. oraz decyzję nr [...] z dnia [...].05.2010 r. Powiatowy Urząd Pracy w G. przesłał również faksem do Wojewody Wielkopolskiego pismo A.P. z dnia 12.01.2012r. dotyczące decyzji nr [...], w którym skarżący zwrócił się z prośbą o rozłożenie na 6 równych rat kwoty, jaką ma zwrócić do Urzędu, ale tylko w przypadku jeżeli pismo złożone o umorzenie zwrotu kwoty 681,20 zł zostanie rozpatrzone negatywnie. Jednocześnie do organu odwoławczego przesłano decyzję Starosty G. z dnia [...].01.2012r. nr [...] orzekającą o rozłożeniu A.P. na 6 rat nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie 681,20 zł. Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...].03.2012r. nr [...] działając na podstawie art. 127 § 1 i § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 10 ust.7 pkt 2 ustawy, po rozpatrzeniu odwołania A.P. od decyzji Starosty G z dnia [...].01.2012 r., nr [...], w której orzeczono o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji wydanej przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy na podstawie akt sprawy wskazał, że w sprawie wystąpiły przesłanki do orzeczenia obowiązku zwrotu pobranego zasiłku dla bezrobotnych, zgodnie z art. 76, ust. 2, pkt 1 ustawy. A.P. od dnia 15.03.2010r. nie spełniał warunków do posiadania statusu osoby bezrobotnej oraz był pouczony przez Powiatowy Urząd Pracy w G, iż podjęcie zatrudnienia spowoduje utratę statusu osoby bezrobotnej. Organ II instancji stwierdził również, że na tym etapie postępowania nie było podstaw do orzekania o rozłożeniu na raty pobranego świadczenia, ponieważ mogło to nastąpić po uprawomocnieniu się decyzji o obowiązku zwrotu pobranego zasiłku. Wobec powyższego, należy stwierdzić, ze Starosta G. przedwcześnie orzekł o rozłożeniu na raty nienależnie pobranego świadczenia, ponieważ nie była jeszcze na tym etapie postępowania prawomocna decyzja Starosty G. o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 681,20 zł. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, decyzja z dnia [...].01.2012r. nr [...] Starosty G.o o rozłożeniu na raty żądanej należności powinna być uchylona za zgodą zainteresowanego. Organ odwoławczy stwierdził również, że Powiatowy Urząd Pracy w G. nie rozpatrzył merytorycznie wniosku zawartego w piśmie z dnia 12.01.2012r. o umorzenie kwoty 501,90 zł. zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 15.03.2010 r. do dnia 05.04.2010 r. i nie zbadał wystąpienia przesłanek zawartych w art. 76, ust. 7 ww. ustawy. Zdaniem organu II instancji, Powiatowy Urząd Pracy w G. miał podstawy prawne do orzeczenia o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 681,20 zł. W tej sytuacji należało wstrzymać się z podejmowaniem jakikolwiek dalszych rozstrzygnięć do czasu uprawomocnienia się takiego rodzaju decyzji, tj. do czasu rozpatrzenia ewentualnego odwołania oraz możliwej skargi do sądu administracyjnego. Po uprawomocnieniu się wskazanej decyzji, Starosta G. powinien rozpatrzyć wniosek zainteresowanego o umorzenie wskazanej należności, badając wnikliwie sytuację materialną wnioskodawcy i uzyskując w tej kwestii opinię Powiatowej Rady Zatrudnienia, a w przypadku stwierdzenia braku podstaw do umorzenia żądanej należności, może orzec o rozłożeniu kwoty nienależnie pobranego zasiłku na raty. Organ odwoławczy zaznaczył, że przedmiotem postępowania odwoławczego była wyłącznie decyzja Starosty G. z dnia [...].01.2012 r., nr [...], a nie decyzja Starosty G. z dnia [...].01.2012r. nr [...], dotycząca rozłożenia na raty żądanej należności. A.P. kwestionując powyższą decyzję wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżący wskazał, że zasiłek pobrał pomimo, że podjął pracę w firmie "[...]", ponieważ nie wiedział co będzie z jego umową. Skarżący podniósł, że po kilku dniach zrezygnował z pracy w tej firmie z powodu problemów z wypłaceniem wynagrodzeń i dalej był bezrobotny aż do momentu podjęcia pracy w firmie [...], co zostało zgłoszone w urzędzie. Zdaniem skarżącego, kwota wypłaconych mu świadczeń należała mu się za okres pozostawania bezrobotnym. Skarżący wskazał również na swoją obecną złą sytuację finansową, wynikającą z bezrobocia i brak możliwości zwrotu pobranego świadczenia. Wojewoda Wielkopolski wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednak nie z powodu zarzutów podniesionych w skardze. Na wstępie należy zauważyć, że w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012r., poz. 270 ze zm. - dalej ppsa), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że granice rozpoznania sądu administracyjnego wyznaczone zostały przez granice sprawy administracyjnej będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Cytowany wyżej przepis ustanowił też obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji zasadę niezwiązania sądu granicami skargi. O ile więc w sprawie, której dotyczy skarga, doszło do naruszenia prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 ppsa Sąd może, a nawet powinien swoim rozstrzygnięciem (zakresem orzekania) objąć również te naruszenia, przyczyny czy uchybienia, które nie zostały wskazane w skardze, a których stwierdzenie rodzi konieczność uwzględnienia skargi na decyzję lub postanowienie, w tym uchylenie w całości lub w części zaskarżonej decyzji lub postanowienia organu administracyjnego czy podatkowego. Przedmiotem zaskarżonych decyzji był obowiązek zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 681,20 zł. w związku z podjęciem zatrudnienia od 15.03.2012r. Na w/w kwotę składa się zasiłek dla bezrobotnych wypłacony skarżącemu za okres 15.03.2010r. – 05.04.2010r. w kwocie 501,90 zł. oraz dodatek aktywizacyjny w okresie 07.05.2010r. – 21.05.2010r. w kwocie 179,30 zł. Jak wynika z treści art. 76 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne o jakim mowa wyżej uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia). Zwrócić należy jednak uwagę na fakt, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zasadnym w przedmiotowej sprawie jest ustalenie czy na dzień wydania decyzji przez organ I instancji zostały uchylone decyzje przyznające świadczenia objęte obowiązkiem jego zwrotu. Jak wynika z akt sprawy, decyzją Starosty G. z dnia [...].04.2010r. nr [...] pozbawiono A.P. z dniem 06.04.2010r. statusu osoby bezrobotnej oraz zasiłku dla bezrobotnych z uwagi na podjęcie z tym dniem pracy. Powyższa decyzja została uchylona przez Starostę G. decyzją z dnia [...].12.2011r. nr [...], w której organ jednocześnie orzekł o utracie przez A.P. statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku z dniem 15.03.2010 r. Z akt nie wynika jednak, aby na dzień wydania przez organ I instancji decyzji przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia uchylona została decyzja z dnia [...].05.2010r. nr [...] przyznająca skarżącemu dodatek aktywizacyjny. Za rozstrzygnięcie obejmujące swym zakresem powyższą kwestię nie może być bowiem uznana decyzja Starosta G. z dnia [...].12.2011r. nr [...] sprostowana postanowieniem z dnia [...].01.2012r. nr [...] wydanym na podstawie art. 113 k.p.a. W sentencji w/w postanowienia nie podano dokładnej podstawy (§1 czy §2); z treści wynika jednak, iż organ dokonał sprostowania, a więc wydał orzeczenie na podstawie art. 113 §1 k.p.a Przepis ten nie zawiera definicji legalnej oczywistej omyłki, ale już z samego potocznego rozumienia tego pojęcia wynika, że chodzi w nim o błąd pisarski lub rachunkowy albo inny lecz zawsze dostrzegalny "na pierwszy rzut oka", ewidentny, łatwo zauważalny i nie wymagający dodatkowych zabiegów myślowych, obliczeń, ustaleń (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 czerwca 2008 r., II SA/Sz 219/08, LEX nr 516802). "Błąd pisarski" oznacza widoczne, wbrew zamierzeniu organu, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylną pisownię albo widocznie nie zamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów. "Inne oczywiste omyłki" są to omyłki co do swej istoty stojące na równi z błędami pisarskimi, a zatem omyłki polegające na tym, że w decyzji wyrażono coś, co widocznie jest niezgodne myślą wyrażoną przez organ, a zostało wypowiedziane tylko przez przeoczenie, niewłaściwy dobór słowa (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 kwietnia 2009 r., V SA/Wa 113/09, LEX nr 533291). Nie do zaakceptowania jest pogląd, że pominięcie w rozstrzygnięciu decyzji Starosty G. z dnia [...].12.2011 nr [...] rozstrzygnięcia z dnia [...].05.2010 nr [...] o przyznaniu A.P. dodatku aktywizacyjnego stanowi błąd nieistotny podlegający sprostowaniu. W sentencji decyzji z dnia [...].12.2011 nr [...] ani w jej uzasadnieniu organ nie odnosi się bowiem do kwestii dodatku aktywizacyjnego, lecz orzeka wyłącznie o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku z dniem 15.03.2010r. Uzupełnienie rozstrzygnięcia o kwestię dotyczącą uchylenia decyzji z dnia [...].05.2010 nr [...] o przyznaniu dodatku aktywizacyjnego wykracza więc poza zakres art. 113 §1 k.p.a. i stanowi rażące naruszenie praw, będące zgodnie z art. 126 w zw. z art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. podstawą do stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia [...].01.2012r. nr [...]. Cechą rażącego naruszenia prawa jest bowiem to, że treść decyzji (postanowienia) pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja (postanowienie) nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 1999 roku, sygn. akt V SA 1970/98, Baza Orzeczeń LEX nr 50195). Powyższe oznacza konieczność stwierdzenia nieważności postanowienia Starosta G. z dnia [...].01.2012r. nr [...]. Uznanie w/w postanowienia za wydane z rażącym naruszeniem prawa powoduje, że zasadnym jest uchylenie decyzji organu I i II instancji. Organy administracyjne orzekły bowiem o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (dodatku aktywizacyjnego) pomimo, że na dzień wydania decyzji przez organ I instancji nie została uchylona decyzja Starosty G. z dnia [...].05.2010 nr [...] o przyznaniu A.P. dodatku aktywizacyjnego od dnia 7.05.2010r. w wysokości 50 % zasiłku dla bezrobotnych. W tej sytuacji, w obrocie prawnym nadal funkcjonuje wymieniona powyżej decyzja objęta zakresem decyzji o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Powyższe stanowi naruszenie przepisów k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynika sprawy. Jednym z warunków koniecznych do uznania pobranego przez skarżącego świadczenia za nienależnie pobrane z jednoczesnym nałożeniem obowiązku zwrotu tego świadczenia jest bowiem uprzednie wzruszenie decyzji przyznającej to świadczenie. Zgodnie z ogólną zasadą trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych zawartą w art. 16 § 1 kpa, decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Decyzja ostateczna obowiązuje więc tak długo, dopóki nie zostanie zmieniona lub uchylona przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym. Tak więc, dopiero ostateczne i prawomocne pozbawienie skarżącego określonego uprawnienia pozwoli organowi na podjęcie decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 331/05). W świetle powyższego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja Wojewody Wielkopolskiego jak i poprzedzająca ją decyzja Starosta G. z dnia [...].01.2012r. wydane zostały przedwcześnie z naruszeniem przepisów postępowania i z tego względu należało je uchylić. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji, o wykonalności (pkt 3) na podstawie art. 152 p.p.s.a. Stwierdzając nieważność postanowienia Starosty G. z dnia [...].01.2012r. nr [...] Sąd orzekł na podstawie art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a.