IV SA/Po 382/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2018 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu oddala skargę w całości Decyzją z dnia [...].12.2017 r. nr [...] Prezydent Miasta K. na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489 ze zm. dalej: u.p.o.u.a.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej: K.p.a.) zatrzymał P. S. prawo jazdy kategorii B, C nr [...] wydane dnia [...].08.2013 r. przez Prezydenta Miasta K.. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 5 u.p.o.u.a. decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu wydaje starosta na wniosek organu właściwego dłużnika po uznaniu - na podstawie ostatecznej decyzji wydanej przez ten organ - dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W dniu 24.11.2017 r. Biuro Świadczeń Rodzinnych w K. złożyło wniosek o zatrzymanie prawa jazdy P. S.. Wniosek został złożony w związku z tym, że P. S. będąc dłużnikiem alimentacyjnym został uznany na podstawie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia [...].09.2017 r. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W związku z powyższym spełnione zostały przesłanki do zatrzymania prawa jazdy P. S. określone w art. 5 ust.5 u.p.o.u.a. Od powyższej decyzji odwołanie (nazwane wnioskiem o wstrzymanie postępowania o zatrzymanie prawa jazdy) złożył P. S.. Podniósł, że jest osobą aktywnie poszukującą pracy oraz rozwijającą się zawodowo. Od 2013 r. jest studentem PWSZ w K. na Wydziale Informatycznym. Od tego samego roku zarejestrowany był w PUP jako osoba poszukująca pracy. Ma częsty kontakt z komornikiem i urzędami dla uzyskania najlepszych opcji dla wywiązania się z zadłużeń finansowych. Żadnej z tych spraw nie ignoruje, co więcej ewidentnie pomimo życiowych trudności próbuje sprostać tym zobowiązaniom jako dłużnik alimentacyjny oraz, także, jako płatnik VAT. W ocenie P. S. nie jest on osobą uchylającą się od płacenia, lecz po prostu nie ma jeszcze środków na wywiązanie się z długu. Zatrzymanie prawa jazdy uniemożliwia mu podjęcie przedsięwzięcia jakim jest start własnego biznesu. Decyzja z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji uznał, że argumenty podniesione przez odwołującego nie zasługują na uwzględnienie. Zdaniem SKO Prezydent prawidłowo przeprowadził postępowanie, a wydana decyzja znajduje pełne oparcie w obowiązujących w tym zakresie przepisach prawa, w szczególności w normie wynikającej z art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. Podkreślenia wymaga fakt związania organu wydającego prawo jazdy wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu sporządzonemu wskutek ostateczności decyzji uznającej daną osobę za dłużnika alimentacyjnego jako uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja taka zapadła w dniu 11 września 2017 r. i nie została zaskarżona, co spowodowało, że stała się ostateczna. Decyzja organu II instancji zaskarżona została przez P. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu W jej uzasadnieniu skarżący wskazał, że wywiązanie się z długu alimentacyjnego jest dla niego punktem honoru na co wskazuje jego zaangażowanie w kilku konkretnych etapach na przestrzeni ostatnich lat. W obecnej chwili obronił dyplom Inżyniera, zaczął spłacać pierwsze zadłużenia alimentacyjne przez kancelarie komorniczą i właściwie wszystko by szło zgodnie wg założeń rozwoju jego osoby gdyby nie fakt, że zabranie mu dokumentu prawa jazdy skreśliłoby starania o rozpoczęcie działalności firmy z mobilnymi usługami informatycznymi oraz podjęcie pracy w podobnym zakresie jako osoby nie unikającej spłat długu alimentacyjnego, a wręcz starającej się o jak najszybszą spłatę zobowiązań. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 27 września 2018 r. uzupełniającym skargę pełnomocnik skarżącego wniosła o 1. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. w przedmiocie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu dokumentu prawa jazdy, 2. zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącego od organu II instancji według norm przepisanych, 3. przyznanie na jej rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu według norm przepisanych, które to koszty nie zostały opłacone nawet w części. Pełnomocnik zauważyła, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż decyzja stanowiąca podstawę wydania zaskarżonej decyzji, tj. decyzja [...] o uznaniu skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie została przez Piotra niego zaskarżona, zaś jej doręczenie nastąpiło w sposób wskazany w art. 43 K.p.a. (doręczenie zastępcze, odbiór przesyłki pokwitowała matka skarżącego). Z adnotacji poczynionych na dowodzie doręczenie nie wynika jednakże, ażeby osoba odbierająca przesyłkę zobowiązała się do jej przekazania adresatowi. Jak wskazuje się w orzecznictwie, doręczenie pisma osobie, która przebywała pod adresem wskazanym do doręczeń i pokwitowała odbiór adnotacją "siostra", nie spełnia warunków określonych w art. 43 K.p.a., bowiem nie wynika z niego, czy osoba, która pismo odebrała, była dorosłym domownikiem oraz czy podjęła się oddania go adresatowi (zob. szerzej wyr. NSA z 26.8.2003 r., I SA 918/03, Legalis). Podobnie sam fakt zakreślenia przez doręczyciela przesyłki pozycji zwrotnego potwierdzenia jej odbioru, z której wynika, że została ona doręczona dorosłemu domownikowi, nie przesądza jeszcze o tym, że tak w rzeczywistości było (zob. szerzej wyr. NSA z 25.9.2009 r., II FSK 680/08, Legalis). W przypadku wadliwie i niejednoznacznie wypełnionego potwierdzenia odbioru, to organy administracji publicznej są zobligowane do wykazania, że doręczenie zastępcze zostało skutecznie dokonane (zob. szerzej wyr. NSA z 25.2.2003 r., III SA 904/01, MoPod 2003, Nr 12, s. 34). Mając to na względzie, dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy nie pozwala na przyjęcie, że organ prowadzący postępowanie ustalił, czy decyzja będąca podstawą wydania decyzji o zatrzymaniu prawy jazdy została skutecznie skarżącemu doręczona. Pełnomocnik powołała treść uzasadnienia wyroku WSA w Poznaniu z 21 marca 2018 roku, w sprawie II SA/Po 757/17, w którym wskazano, że organ prowadzący postępowanie w sprawie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu musi mieć pewność, co do tego, że decyzja o uznaniu go za osobę uchylającą się od zobowiązania alimentacyjnego stała się ostateczna, jedynie zaś decyzja prawidłowo doręczona może uzyskać przymiot prawomocności. Mając na względzie podniesione wątpliwości co do prawidłowości doręczenia decyzji o uznaniu skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, istnieje również istotna wątpliwość co do tego, czy zaskarżona decyzja SKO nie została wydana z naruszeniem przepisów. Zgodnie bowiem z treścią przepisu art. 5 ust. 5 w zw. z ust. 3b pkt. 2 u.p.o.u.a., decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego może być wydana jedynie, jeżeli decyzja o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego stała się ostateczna - a tylko decyzja prawidłowo doręczona może zostać za taką uznana. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji tzw. pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 25.09.2009 r., I OSK 1403/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: CBOSA). W ocenie Sądu orzekającego w sprawie niniejszej rozstrzygnięcia jakie zapadły w postępowaniu administracyjnym wobec skarżącego są prawidłowe i znajdują oparcie w zgromadzonym w aktach administracyjnych materiale dowodowym. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] września 2017 r. Prezydent Miasta K. uznał skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzję wydano na podstawie art. 5 ust. 3 i 3a u.p.o.u.a. Dnia 22 listopada 2017 r. sporządzono wniosek o zatrzymanie prawa jazdy. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że w sprawie zaistniały przesłanki, które z mocy art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. obligowały Prezydenta Miasta K. do wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. Brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że ma on charakter bezwzględnie obowiązującej normy, która w przypadku spełnienia wymienionych w niej - opisanych wyżej - przesłanek nie pozostawiała Prezydentowi żadnego zakresu uznania administracyjnego, lecz obligowała go do wydania takiego rozstrzygnięcia. Należy wskazać, że przepis art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. wprowadzony do ustawy na mocy powyższej nowelizacji z dnia 19 sierpnia 2011 r., był przedmiotem badania pod kątem zgodności z Konstytucją RP. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 12 lutego 2014 r. w sprawie K 23/10 orzekł o zgodności tego unormowania z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 ustawy zasadniczej. Odnosząc się do okoliczności podniesionych w skardze a dotyczących sytuacji skarżącego, a zwłaszcza braku możliwości zarobkowych (na skutek zatrzymania prawa jazdy) Sąd wskazuje, że ustawodawca nie uzależnił możliwości zatrzymania prawa jazdy od warunków materialnych dłużnika alimentacyjnego. Co więcej, w art. 5 ust. 5 u.p.o.u. przewidziano obligatoryjne zatrzymanie prawa jazdy po otrzymaniu wniosku sporządzonego po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Sąd zaznacza, że w takim przypadku organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy nie ma możliwości wydania innej decyzji, aniżeli decyzji zatrzymującej prawo jazdy. Za zasadne nie można również uznać zarzutów odnośnie wątpliwości co do ostateczności decyzji o uznaniu skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z art. 43 K.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Przesyłka zawierająca decyzję z dnia 11 września 2017 r. o uznaniu skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych doręczona została zgodnie z tą regulacją – jej odbiór dnia 15 września 2017 r. pokwitowała matka skarżącego. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2015 r. w sprawie I OSK 916/14 (CBOSA) art. 43 K.p.a. określa przesłanki skutecznego doręczenia pisma, a nie wymagania, które powinien spełniać pisemny dowód doręczenia pisma (pokwitowanie). Doręczenie pisma w sposób zastępczy, określony w art. 43 K.p.a., stwarza domniemanie, że w dniu doręczenia pisma osobie wskazanej w tym przepisie, pismo zostało doręczone adresatowi. Domniemanie to może być wzruszone przez adresata pisma, ale nie jest wystarczające tylko to, że na pokwitowaniu doręczenia (potwierdzeniu doręczenia) nie ma adnotacji, że osoba, której pismo doręczono zobowiązała się oddać pismo adresatowi (wyrok NSA z 20 grudnia 2012 r., II OSK 1558/11, podobnie wyrok NSA z 5 września 2014 r., II GSK 1175/13, CBOSA). Z treści przepisu art. 43 K.p.a. nie wynika, że norma prawna w nim zawarta wymaga, aby "podjęcie się oddania pisma adresatowi" miało formułę wyraźnego oświadczenia, z którego treści wynika zgoda odbiorcy na przyjęcie pisma i zobowiązanie do osobistego oddania go adresatowi (wyrok WSA w Poznaniu z 5 września 2013 r., II SA/Po 419/13, CBOSA). Sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela też w pełni pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 czerwca 2017 r. w sprawie IV SA/Wa 3108/16 (CBOSA), że obalenie domniemania o doręczeniu pisma w trybie zastępczym nie prowadzi do wniosku, że doręczenie nie zostało dokonane, a do kwestionowania prawidłowości doręczenia zastępczego właściwa jest instytucja przywrócenia terminu. Skuteczne zakwestionowanie przez stronę prawidłowości doręczenia zastępczego dokonuje się procesowo nie przez zakwestionowanie faktu doręczenia, lecz przez uchylenie się od ujemnych skutków w zakresie upływu terminu, jakie wynikają dla strony z tego doręczenia, czemu służy wniosek o przywrócenie terminu. Z dokumentów zawartych w aktach administracyjnych nie wynika, by wniosek taki został przez skarżącego złożony, co więcej – z jego własnych pism w żaden sposób nie wynika, by kwestionował on prawidłowość doręczenia zastępczego decyzji o uznaniu go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W takiej sytuacji nie sposób uznać, by organy orzekające w niniejszej sprawie w obu instancjach były zobowiązane do zajmowania się z urzędu kwestią prawidłowości doręczenia zastępczego decyzji z dnia 11 września 2017 r. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.