IV SA/Po 401/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant Sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 października 2008 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r. nr [...] /-/I. Kucznerowicz /-/P. Miładowski /-/E. Kręcichwost - Durchowska Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. nie stwierdził u P. B. choroby zawodowej-choroby zakaźnej lub pasożytniczej wymienionej w pozycji 26 pkt 7 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. nr 132 poz. 1115). W uzasadnieniu organ wskazał, iż P. B. był dwukrotnie hospitalizowany w [...] r. i [...] r. w Katedrze i Klinice Chorób Tropikalnych i Pasożytniczych w P., gdzie rozpoznawano przebyte w przeszłości zakażenie Toksoplazma gondii, aktualnie nieaktywne i nie wymagające leczenia. Ponadto organ wskazał, iż Poradnia Chorób Odzwierzęcych i Pasożytniczych przy Szpitalu Klinicznym Nr 2 w P. wydała dnia [...] r. orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz że Katedra i Klinika Chorób Tropikalnych i Pasożytniczych Akademii Medycznej w P. jako organ odwoławczy potwierdził wcześniejsze ustalenia. W orzeczeniu zwrócono uwagę na brak dokumentacji medycznej potwierdzającej w sposób bezsporny, że zakażenie zastało nabyte w czasie zatrudnienia pacjenta na stanowisku inspektora sanitarno-weterynaryjnego w rzeźni, kiedy miał bezpośredni kontakt z surowym mięsem. Zdaniem organu jednostka orzecznicza w sposób jednoznaczny wykluczyła istnienie związku przyczynowego pomiędzy pracą p. B. jako inspektora sanitarno-weterynaryjnego, a przebytym w przeszłości zakażeniem toxoplasma gondii. Odwołanie od powyższej decyzji złożył P. B. podnosząc, iż decyzja ta zawiera parę błędów i nieścisłości m.in. iż stwierdzono przebyte nieaktywne już zarażenie toksoplasma gondii pozostawiając odporność po przechorowaniu oraz stwierdzono brak dokumentacji medycznej, ale stwierdzono również bezobjawowy przebieg choroby. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż ze względu na charakter wykonywanej pracy- badanie surowego mięsa, pobieranie prób mięsa i ich ocena organoleptyczna- istniała potencjalna możliwość nabycia zakażenia pierwotniakiem Toxoplasma gondii, jednakże do inwazji mogło dojść także w warunkach pozazawodowych. Według organu u skarżącego na podstawie badań rozpoznano przebyte w przeszłości, nieaktywne zarażenie Toxoplasma gondii. Organ wskazał również, iż współistniejące u skarżącego dolegliwości ze strony układy kostno-stawowego oraz zmiany nerologiczne, okulistyczne i laryngologiczne nie mają związku przyczynowego z toksoplazmozą. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł P. B. zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, a w szczególności § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 i z 1989 r. Nr 61, poz. 364) i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednotity Dz. U. z 2000r, Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej kpa). Zdaniem skarżącego orzeczenia lekarskie wydane w niniejszej sprawie nie zawierają przekonywującego uzasadnienia. Ponadto skarżący wskazał, iż do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczy samo ustalenie istnienia warunków narażających na powstanie danej choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym wypadku warunki te ją spowodowały. W dalszej części uzasadnienia skarżący opisał zaistniałe problemy z uzyskaniem orzeczenia lekarskiego. Na rozprawie w dniu 15 października 2008 r. skarżący podtrzymał skargę podnosząc, iż zostały spełnione wszystkie przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Dokonując kontroli decyzji wydanych w niniejszej sprawie Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. W rozpoznawanej sprawie podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115 - dalej rozporządzenie Rady Ministrów). Pojęcie choroby zawodowej definiuje art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem za chorobę zawodową uważa się chorobę określoną w wykazie chorób zawodowych, o którym mowa w art. 237 §1 pkt 2 Kodeksu pracy, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Wykaz chorób zawodowych zawarty został w rozporządzeniu Rady Ministrów. Przedmiotem badania organu orzekającego o chorobie zawodowej są okoliczności stanowiące przesłanki stwierdzenia tej choroby, zatem fakt istnienia choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, ustalenie pracy w warunkach narażających na powstanie tej choroby oraz związku przyczynowego między chorobą zawodową, a tymi warunkami. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie zaś do § 8 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych wymienionych w § 5 wskazanego aktu. Orzeczenie lekarskie, dotyczące rozpoznania choroby zawodowej, jest jedynie opinią w rozumieniu art. 84 § 1 kpa i powinno być wszechstronnie uzasadnione i wyjaśniać wszelkie wątpliwości w sposób przekonujący i dostępny dla stron, organu prowadzącego postępowanie oraz sądu administracyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 1994 r., sygn. akt SA/Wr 147/94, publ.: Prokuratura i Prawo 1995/2/53 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1221/04; publ. LEX nr 194428). Rację ma organ orzekający, iż Państwowy Inspektor Sanitarny podejmując decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw jej stwierdzenia jest związany orzeczeniem lekarskim wydanym w sprawie. Organ ten nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia (wyrok NSA z 9 lipca 1998r., sygn. II SA 634/98 , wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 stycznia 2006, sygn. VII SA/Wa 1221/04, LEX nr 221953, uzasadnienie wyroku NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. II OSK 1078/06, LEX nr 315089). Powyższe nie oznacza jednak zwolnienia organu z obowiązku dokonania oceny tej opinii, jako jednego z dowodów w sprawie. Organ przed wydaniem decyzji dokonać musi w oparciu o art. 80 kpa oceny wiarygodności opinii i nie może oprzeć swojego rozstrzygnięcia na orzeczeniu lekarskim, które niedostatecznie lub w sposób nieprzekonujący uzasadnia zajęte stanowisko ( por. także wyrok NSA z 5 listopada 1998 r., LEX nr 45833 ). Zdaniem Sądu orzeczenia lekarskie wydane w niniejszej sprawie nie spełniają powyższych wymogów, co w rezultacie doprowadziło do naruszenia, w trakcie rozpoznania sprawy zarówno przez I jak i II instancję, obowiązków wynikających z treści art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa. W orzeczeniu nr [...] Katedry i Kliniki Chorób Tropikalnych i Pasożytniczych Akademii Medycznej w P. wskazano, iż u skarżącego stwierdzono przebyte w przeszłości nieaktywne zarażenie Toxoplasma gondii, nie wymagające leczenia przeciwpasożytniczego (Dg. Toxoplasmosis latens - zarażenie utajone pozostawiające trwałą odporność po przechorowaniu). W orzeczeniu tym również podano, iż uwzględniając możliwe drogi inwazji pierwotniaka Toxoplasma gondii występujące w środowisku, wykonywane przez pacjenta czynności zawodowe nie pozwalają na wniknięcie pasożyta do organizmu człowieka. Klinika stwierdziła również, iż brak jest dokumentacji badań przed podjęciem pracy umożliwiającej stwierdzenie bezpośredniego związku zachorowania na toksoplazmozę. Zdaniem Katedry i Kliniki Chorób Tropikalnych i Pasożytniczych Akademii Medycznej w P. skarżący nie posiada żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej w sposób bezsporny i jednoznaczny, że zarażenie zostało nabyte podczas zatrudnienia w zakładach mięsnych. Natomiast w orzeczeniu nr [...] Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr 2 w P. wskazano, iż toksoplazmoza jest w Polsce chorobą bardzo częstą, zwłaszcza u dzieci i młodzieży, a zachorowania wśród dorosłych są bardzo rzadkie. W ocenie Sądu z powyższych orzeczeń nie wynika w sposób jednoznaczny czy u skarżącego stwierdzono chorobę, która mieści się w wykazie chorób zawodowych czy też jej nie stwierdzono. Orzeczenia te nie wyjaśnią czy skarżący obecnie jest zarażony i dzięki temu jest uodporniony na przyszłe zakażenia czy też tylko kiedyś był zarażony. Ponadto lekarz sporządzający orzeczenie nr [...] Katedry i Kliniki Chorób Tropikalnych i Pasożytniczych Akademii Medycznej w P. we wcześniejszej opinii (k. 24 akt administracyjnych) wskazał, iż podczas wykonywania pracy na stanowisku inspektora sanitarnego istniała potencjalna możliwość nabycia zarażenia pierwotniakiem Toxoplasma gondii, jednakże do inwazji mogło dojść również niezależnie od wykonywanych czynności zawodowych lub całkowicie poza miejscem pracy. Tak sporządzona opinia prowadzi do dwuznacznych wniosków tzn. z jednej strony, iż u skarżącego stwierdzono nieaktywne zarażenia, a z drugiej, iż obecnie skarżący nie jest zarażony, a tylko w przeszłości przebył toksoplazmozę. Jeżeli przed wydaniem decyzji organ orzekający stwierdzi, że zebrany materiał dowodowy jest niewystarczający powinien zażądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie uzupełnienia orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia materiału dowodowego (§ 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów). Zatem w przypadku gdy orzeczenie lekarskie niedostatecznie lub w sposób nieprzekonujący uzasadnia zajęte stanowisko to obowiązkiem organów, wynikającym z treści art. 7 i 77 kpa było zobowiązanie jednostek orzeczniczych do uzupełnienia zajętego stanowiska. W niniejszej sprawie pomimo, iż orzeczenia lekarskie nie są należycie uzasadnione organy nie podjęły czynności w celu wyczerpującego wyjaśnienia sprawy czym naruszyła art. 7 i 77 kpa. Ponadto uzasadnienia decyzji organu I jak i II instancji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa, z treści którego wynika min, że uzasadnienie faktyczne winno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Przede wszystkim zwrócić uwagę należy, iż z treści uzasadnień wynika, że organ rozpatrując niniejszą sprawę oparł ją wyłącznie na orzeczeniach lekarskich nr [...] Katedry i Kliniki Chorób Tropikalnych i Pasożytniczych Akademii Medycznej w P. oraz nr [...] Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr 2 w P.. Organ w uzasadnieniu w żaden sposób nie odniósł się do wcześniejszej opinii Katedry i Kliniki Chorób Tropikalnych i Pasożytniczych Akademii Medycznej w P. z dnia [...] r. ani do orzeczenia Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Centrum Medycyny Pracy w P. z dnia [...] r. o rozpoznaniu u skarżącego choroby zawodowej. Ustosunkowując się do twierdzeń organu powtórzonych w ślad za orzeczeniem lekarskim, iż brak jest dokumentacji medycznej potwierdzającej w sposób bezsporny, że zakażenie zostało nabyte w czasie zatrudnienia skarżącego na stanowisku inspektora sanitarno-weterynaryjnego wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechnie przyjmuje się konstrukcję domniemania związku choroby z warunkami pracy. W przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, to istnieje domniemanie związku przyczynowego między schorzeniem będącym chorobą zawodową, a takimi warunkami (por. wyrok SN z dnia 11 marca 1999 r., sygn. akt III RN 128/98, publ. OSNAP 1999/24/771, Lex nr 37015 i z dnia 19 lipca 1984 r., sygn. akt II PRN 9/84, publ. OSNCP 1985/4/53, publ. OSNC 1985/4/53, Lex nr 15874 oraz wyroku WSA w Warszawie z dnia 8 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 591/04, publ. Lex 171700). Oczywiście powyższe domniemanie prawne ma charakter wzruszalny i może być obalone dowodem przeciwnym, jeżeli wykaże się, że mimo wykonywania pracy w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej stwierdzona choroba została spowodowana innymi przyczynami pozazawodowymi lub, że warunki szkodliwe nie mogły wywołać stwierdzonego zakażenia pierwotniakiem Toxoplasma gondii. W tym kontekście za nietrafne należy uznać stanowisko lekarza, a w ślad za nim organu wydającego kwestionowaną decyzję, iż to skarżący winien posiadać dokumentację z której w sposób bezsporny i jednoznaczny wynikałoby że zarażenie zostało nabyte podczas zatrudnienia, a nie w okresie wcześniejszym lub poza pracą. Jeżeli organ twierdzi, iż zarażenie zostało nabyte niezależnie od warunków pracy to musi to wykazać. Inne stanowisko przeczyłoby przyjętemu w orzecznictwie domniemaniu związku przyczynowego między stwierdzona chorobą zawodową, a warunkami pracy. Opieranie się wyłącznie na stwierdzeniu, nie popartym żadnym dowodem ani wyjaśnieniem, iż do zarażenia mogło dojść niezależnie od wykonywanych czynności zawodowych lub całkowicie poza miejscem pracy jest z punktu widzenia obowiązku organu dochodzenia prawdy obiektywnej oraz zasady przekonywania (art. 11 kpa) nieprawidłowe. W świetle powyższych rozważań uznać należy, że rozpoznając sprawę organy zarówno I jak i II instancji dopuściły się naruszenia obowiązków wynikających z treści art.7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa. Ponieważ naruszenie prawa procesowego, o jakim mowa wyżej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzekając ponownie, organ I instancji mając na względzie poczynione wyżej uwagi wyda stosowne rozstrzygniecie, eliminując naruszenia prawa procesowego, o jakich mowa wyżej. W szczególności, przed wydaniem decyzji zwróci się do lekarskiego organu orzeczniczego o uzupełnienie orzeczenia lekarskiego we wskazanym wyżej kierunku i dopiero na tej podstawie poczyni stosowne ustalenia faktyczne co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji sporządzonym stosownie do wymogów art. 107 § 3 kpa. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy winny mieć również na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie P 23/07 (Dz.U. Nr 116, poz. 740). /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/P. Miładowski /-/I. Kucznerowicz MZ