IV SA/Po 488/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie NSA Paweł Miładowski As. sąd. Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 8 marca 2007 r. sprawy ze skargi J. Ł.-N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego zwrotnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. nr [...] w części odmawiającej przyznania zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego zwrotnego /-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/P.Miładowski KP Sygn. IV SA/Po 488/06 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Prezydent Miasta P., na podstawie art. 8 ust.1,art.14, art.39 ust. 1 i 2 , art.41, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64/04, poz. 593 ze zm. zwanej dalej ups oraz art. 104 kpa nie przyznał J. Ł.-N. zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego, zasiłku celowego zwrotnego z przeznaczeniem na opłacenie czynszu za miesiąc grudzień 2005 r. w kwocie 206 zł oraz rachunku za energię elektryczną od września do listopada 2005 r. w kwocie 86 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe a jej dochód stanowią renta w kwocie 842,80 zł, alimenty 150 zł – łącznie 992,80 zł. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej dla gospodarstwa domowego o takiej strukturze kryterium dochodowe wynosi 461 zł. Zatem dochód wnioskodawczyni przekracza to kryterium o 531,80 zł. W związku z tym brak jest podstaw do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z art. 38 ustawy. Rozpatrując możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego lub zasiłku celowego zwrotnego ustalono, że stałe miesięczne wydatki mieszkaniowe wnioskodawczyni wynoszą: czynsz-206 zł, energia-43 zł, łącznie 249 zł. Wnioskodawczyni zdecydowała się na wzięcie kredytu z przeznaczeniem na wymianę okien i co miesiąc spłaca ratę w kwocie 159,18 zł. Nadto renta wnioskodawczyni jest zajęta przez komornika z powodu poręczenia pożyczki, której kredytobiorca nie spłaca. W tym stanie rzeczy sytuacja wnioskodawczyni nie jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem, którego zaistnienie mogłoby stanowić podstawę przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego zwrotnego. J. Ł.-N. odwołała się od tej decyzji podnosząc swoją trudną sytuację materialną. Nadto stwierdziła, że od 1983 r. jest na rencie leczy się z powodu: astmy oskrzelowej, guzowatego wola tarczycy, depresji, przebudowy struktury kostnej oraz dolegliwości ginekologicznych. Miesięczne wydatki związane z lekami to koszt 250 zł a wizyta u lekarza psychiatry kosztuje 50 zł. Co miesiąc wnioskodawczyni przeznacza kwotę 32 zł na środki komunikacyjne. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art.1 ust. 1 ustawy z dnia 12.10.1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 i 41 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64/04/593 ze zm.- dalej ups) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. J. Ł.-N. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję. W uzasadnieniu podnosi swoją trudną sytuację materialną i szczególne okoliczności, które Jej zdaniem przemawiają za przyznaniem zasiłku celowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi uznając, że brak jest szczególnie uzasadnionych okoliczności pozwalających na przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie w części odmawiającej przyznania zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego zwrotnego. Pomoc społeczna stanowi szczególny obszar działalności organów administracji publicznej. Jest ona nakierowana na aktywną działalność wśród tych osób i rodzin, które samodzielnie nie potrafią uporać się z trudnymi sytuacjami życiowymi oraz ich konsekwencjami ( art. 2 ust. 1 ups). Udzielanie pomocy rodzinom i osobom niepełnosprawnym zostało wprost wskazane w Konstytucji, jako jeden z obowiązków władz publicznych (art. 18, 69 i 71 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319). Realizacja przez organy administracji publicznej obowiązków w zakresie pomocy społecznej winna uwzględniać fakt, iż działalność ta stanowi niezbędny element prawidłowego funkcjonowania konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) i znajduje oparcie w zakotwiczonych konstytucyjnie zasadach pomocniczości i solidarności. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (art. 2 ust. 1 ustawy; W. Łączkowski "Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych" RPEiS 1/04/8; Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański "Komentarz do nowej ustawy o pomocy społecznej" Wyd. LEGES 2004 s. 10). Praw określonych w szczególności w art. 69 i art. 71 można dochodzić w granicach określonych w ustawie ( art. 81 Konstytucji). Obowiązki Państwa w zakresie pomocy osobom potrzebującym wskazane zostały również w art. 13 i 14 Europejskiej Karty Społecznej (Dz. U. 8/99/67, w zakresie, w jakim RP jest tymi przepisami związana). Reasumując zauważyć więc trzeba, że organy realizujące kompetencje w zakresie pomocy społecznej winny mieć na względzie szczególną sytuację osób, które o taką pomoc się ubiegają. Decyzje dotyczące przyznania zasiłków celowych mieszczą się w sferze pozostawionej uznaniu właściwego organu. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ups, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Wysokość przyznanego świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę ( wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2005 r., I SA/Wa 448/04, LEX nr 166677). Jak jednak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, uznanie organu doznaje ograniczeń w świetle brzmienia art. 7 kpa. Zgodnie z powołanym przepisem, organ winien załatwiać sprawę mając na względzie słuszny interes obywatela. Z tej przyczyny organ - działając w ramach uznania - winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego. Taka konstrukcja nie wyklucza możliwości odmowy przyznania świadczenia ( wyrok NSA z dnia 18 maja 1999 r., II SA/Gd 25/98, LEX nr 44078), jednakże nakłada na organ obowiązek każdorazowego precyzyjnego wskazania przesłanek odmowy udzielenia świadczenia. Również przyznanie świadczenia w takiej, a nie innej wysokości, obliguje organ do podania uzasadnienia prawnego i faktycznego podjętego rozstrzygnięcia. Konieczność taka związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 kpa), z drugiej zaś z koniecznością umożliwienia Sądowi przeprowadzenia kontroli legalności. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły i oceniły, że z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego rodziny, przyznanie zasiłku celowego było niezasadne (art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ups). Organy obu instancji nie dokonały jednak dostatecznych ustaleń i nie rozważyły z należytą starannością przesłanek przyznania Skarżącej specjalnego zasiłku celowego i zasiłku celowego zwrotnego. Ustawodawca nie definiuje pojęcia szczególnie uzasadnione przypadki w rozumieniu art. 41 ups, pozwalając organom pomocy społecznej na elastyczne reagowanie na wszelkie sytuacje, w których znalazły się osoby albo rodziny o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie wskazuje się, że owe szczególne przypadki muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 ups, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy (wyrok NSA z 14.1.1999- I SA 1601/98- Lex 47408, akceptowany przez Ł. Borkowskiego i in.- op. cit. s. 75). Nie ulega wątpliwości, że takim szczególnym przypadkiem może być ciężka choroba członka rodziny, która w sposób przemożny wpływa na ograniczenie możliwości zarobkowych członków rodziny, wiąże się z nadzwyczajnym nakładem czasowym i finansowym dla ograniczenia skutków choroby, zwłaszcza gdy choroba ta może spowodować śmierć lub nieodwracalne skutki dla zdrowia chorego. Skarżąca twierdzi, że choruje na astmę oskrzelową, guzowate wole tarczycowe i depresję. Nadto, że przeszła 2 operacje na oddziale chirurgii twarzowo-szczękowej. Na rozprawie w dniu 8 marca 2007 r. skarżąca przedłożyła m.in. zaświadczenia lekarskie z dnia [...].04.2004 r. i [...].04.2005 r. z których wynika, że leczy się psychiatrycznie z powodu przewlekłych stanów depresyjnych, zaświadczenie lekarskie z dnia [...].05.2006 r. z rozpoznaniem astmy oskrzelowej, orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...].08.2006 r., kartę informacyjną z Kliniki Chirurgii Szczękowo-Twarzowej z dnia [...].02.2003 r. Organ I jak i II instancji nie poczynił żadnych ustaleń związanych z chorobami na jakie cierpi Skarżąca. Tym samym naruszył przepis art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa. W myśl art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienie stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej unormowaną w art. 7 kpa organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 45). Zgodnie z wyrokiem SN z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, nr 7, poz.83: " jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art.80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa) w więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 kpa). Odmawiając Skarżącej przyznania zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego zwrotnego organy w żaden sposób tego nie uzasadniły. Ograniczyły się jedynie do stwierdzenia, że sytuacja Skarżącej nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, którego zaistnienie mogłoby stanowić podstawę przyznania pomocy w takiej formie. Uzasadnienie organu I jak i II instancji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. W myśl tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodu, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne- wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. /-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/P.Miładowski KP