IV SA/Po 526/21

Dnia 5 sierpnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Tomasz Świstak Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 sierpnia 2021 roku sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. B. S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, pismem z dnia [...] listopada 2020 roku, wstąpiła z żądaniem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem. Burmistrz Gminy K., decyzją z dnia [...] grudnia 2020 roku (nr [...]), odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wyjaśnił, że niepełnosprawność podopiecznego M. S. nie powstała w okresie do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Ponadto wnioskodawczyni pobiera świadczenia emerytalne, a zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury. Strona, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa do odwołania. Odwołująca się zażądała uchylenia decyzji organu I instancji w całości oraz ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona podniosła, że organ nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13 przy wykładni i stosowaniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto organ dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjmując, że okoliczność pobierania emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] marca 2021 roku (nr [...]) utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko wnoszącej odwołanie, co do błędnego zastosowania w sprawie przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13 nieaktualne pozostaje kryterium przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego dotyczące wieku osoby wymagającej opieki, od którego datowana jest jej niepełnosprawności. Uznał jednak, że w realiach rozpoznawanej sprawy o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji przesądziła okoliczności, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury. Uwzględniając fakt pobierania emerytury przez odwołująca się organ przyjął, że nie może kierować się tylko i wyłącznie wysokością pobieranego świadczenia. Skarżąca, jako osoba pobierająca emeryturę, nie jest osobą czynną zawodowo. Fakt niepodejmowania zatrudnienia spowodowany jest pozostawaniem na emeryturze, a nie koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W ocenie organu w okolicznościach sprawy brak jest bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a zamiarem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Sytuacja rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej występuje wówczas, gdy następuje jako podyktowana wyłącznym zamiarem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok NSA z dnia 20.11.2015 o sygn. akt I OSK 1005/14, LEX 1989802). B. S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona zażądała uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy K. oraz orzeczenia, co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu wydanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020, poz. 1842 ze zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2021, poz. 137). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm. dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 §1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 §1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 §1 pkt 3 P.p.s.a.). Sąd administracyjny nie ma kompetencji do tego, aby wyrokiem rozstrzygać o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie przyjęło, że ocenę zasadność żądania wnioskodawczyni należy przeprowadzić na gruncie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020, poz. 111 ze zm.). Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 roku o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało prawidłowej wykładni prawa materialnego oraz prawidłowo zastosowało to prawo do okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy administracyjnej. W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że jedynie różnica pomiędzy wysokością pobieranego przez skarżącą świadczenia emerytalnego ([...] zł) a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego (aktualnie [...] zł) nie stanowi przesłanki uzasadniającej i wystarczającej do przyznania tego ostatniego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze także prawidłowo uznało, że samo "posiadanie prawa do emerytury" nie wyklucza możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Analiza uzasadnienia skarżonej decyzji jednoznacznie wskazuje, że skarżony organ dokonał analizy okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy w aspekcie bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy roztoczeniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem a rezygnacją z zatrudnienia, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia. Analiza dowodów włączonych do akt administracyjnych doprowadziła Sąd do przekonania o trafności stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W kontrolowanej sprawie niespełniona pozostaje przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia powodowana zamiarem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Analiza akt sprawy ujawnia, że M. S. został zakwalifikowany do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczeniem z dnia [...] września 2020 roku. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] lipca 2020 roku. Stwierdzone w orzeczeniu przyczyny niepełnosprawność korespondują z dokumentacją medyczną, która potwierdza leczenie szpitalne w okresie maj-lipiec 2020 roku. Na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca miała [...] lat. Ostatni okres zatrudnienia skarżącej przypada na kwiecień 2001 roku (oświadczenie wnioskodawczyni z dnia [...] listopada 2020 roku). Sąd podziela ocenę organu, że roztoczenie opieki nad niepełnosprawnym mężem nie było powiązane z rezygnacją z zatrudnienia. Skarżąca przestała być osobą czynną zawodowo z chwilą uzyskania świadczeń emerytalnych, czyli [...] lat przed uznaniem jej męża za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wskazać również należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które zapewniają stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny oraz jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a opieką roztoczoną nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Taka sytuacja w kontrolowanej sprawie nie wystąpiła. Decyzja o sprawowaniu opieki ma pozbawiać dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową. W takiej sytuacji osoby rezygnujące z zatrudnienia mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa (wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 roku o sygn. akt I OSK 1549/19, a także wyrok NSA z dnia 14 września 2017 roku o sygn. akt I OSK 695/17). W orzecznictwie podkreśla się, że ustawodawca powiązał prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z zaistnieniem bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z pracy, a podjęciem się sprawowania opieki. Taka sytuacja zachodzi, gdy przyczyną zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej jest podjęcie się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki musi być wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia (wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2019 roku o sygn. akt I OSK 940/19). Kwestia ewentualnej rezygnacji z pobieranego świadczenia emerytalnego na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła mieć istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Kryterium rozstrzygającym o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był bowiem brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudniania a opieką roztoczoną nad niepełnosprawnym mężem. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.