IV SA/Po 535/11

WyrokWSA w Poznaniu2011-10-19

Skład orzekający: Maciej Dybowski, Izabela Bąk - Marciniak, Anna Jarosz

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może zostać wydana bez należytego pouczenia strony o przesłankach uzasadniających zwrot oraz bez ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych mających wpływ na prawo do świadczeń?
Ratio decidendi
Decyzje organów administracji uznające świadczenia rodzinne za nienależnie pobrane muszą opierać się na ustaleniu, że strona była należycie pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń oraz że pobranie nastąpiło z winy strony. Brak jasnego i czytelnego pouczenia oraz nieustalenie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych skutkuje uchyleniem decyzji. Obowiązek zwrotu świadczenia rodzinnego jest związany z pojęciem świadczenia nienależnie pobranego, które wymaga subiektywnej winy świadczeniobiorcy.
Stan faktyczny
H. P. otrzymała zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu opieki nad dzieckiem korzystającym z urlopu wychowawczego. Po uzyskaniu informacji, że dziecko uczęszcza do żłobka, organ I instancji uznał, że świadczenie zostało nienależnie pobrane i nakazał zwrot kwoty 2800 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżąca kwestionowała decyzję, wskazując na brak fałszywych zeznań i nieświadomość zakazu uczęszczania dziecka do żłobka oraz trudną sytuację materialną.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta i określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Izabela Bąk - Marciniak WSA Anna Jarosz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2011 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2010 r. nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], działając na podstawie art. 20, art. 30 ust. 1-2, art. 30 ust. 6-8 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z póżn. zm., dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych) ustalił, że kwota 2800 złotych pobrana przez H. P. tytułem dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem, A. K. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w okresie od 01 lutego 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Uzasadniając organ I instancji napisał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] przyznano stronie na okres od 01 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. zasiłek rodzinny w wysokości 48 zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki na dzieckiem nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości po 400 zł miesięcznie. W wyniku uzyskania informacji, że nad dzieckiem od lutego 2007 r. jest sprawowana opieka w formie żłobka, zostało wszczęte postępowanie. Ustalono, że syn strony uczęszczał do żłobka w okresie od 01 lutego 2007 r. do 30 czerwca 2008 r. oraz, że dziecko legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] marca 2009 r. o potrzebie kształcenia specjalnego na czas wychowania przedszkolnego. Organ wskazał, że zgodnie z art. 10 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji przyznającej zasiłek rodzinny z ww. dodatkiem "Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym i korzystania w nim z całodobowej opieki, w żłobku albo w przedszkolu, z wyjątkiem: dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności przebywającego w żłobku albo w przedszkolu z powodów terapeutycznych, dziecka przebywającego w zakładzie opieki zdrowotnej, z wyjątkiem zakładów, o których mowa w art. 3 pkt 7, oraz w innych przypadkach zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem." Organ I instancji wskazał, że w sytuacji gdy zachodzi jedna z przesłanek wymienionych w art. 30 ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wydaje się decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się, między innymi świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W ocenie organu w sprawie wystąpiły przesłanki wskazane w tym właśnie przepisie, bowiem w aktach znajduje się oświadczenie strony, złożone w treści wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych i potwierdzone podpisem o zapoznaniu się z warunkami uprawniającymi do przyznania świadczeń i obowiązkiem niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Organ I instancji określił nadto, że kwotę 2732 zł należy wpłacić na rachunek bankowy wskazany w wezwaniu do zapłaty, zaś kwota 68 złotych będzie podlegać potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych. Od opisanej decyzji odwołanie złożyła strona wskazując, że poczynione przez organ I instancji ustalenia są dla niej krzywdzące. Podkreśliła, że nigdy nie składała fałszywych zeznań oraz nigdy nie wprowadzała w błąd. Nie wiedziała, że dziecko nie może uczęszczać do żłobka bowiem nikt jej o tym nie poinformował. Jest matką samotnie wychowującą syna, zarabia brutto 1.550 złotych. Odwołująca się poprosiła o umorzenie spłaty. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej kpa) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium powtórzyło w ślad za organem I instancji, że zgodnie z art. 10 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie, dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie przysługuje, jeżeli dziecko przebywa, między innymi w żłobku. Kolegium przywołało art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Kolegium wskazało, że odwołująca się podpisała w treści wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, oświadczenie, iż zapoznała się z warunkami uprawniającymi do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego oraz obowiązkiem niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Kolegium oceniło, że kwota 2800,00 zł wypłacona stronie tytułem dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w okresie od 1 lutego 2007 roku do 31 sierpnia 2007 roku, stanowi świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium zaznaczyło, że podziela stanowisko organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu H. P. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji. Skarżąca powtórzyła argumenty wskazane w odwołaniu wskazując nadto, że dzięki temu, że dziecko uczęszczało do żłobka mogła się dokształcić i uzyskać kwalifikacje do podjęcia pracy. Dzięki temu przestała korzystać z pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie mogą się ostać, aczkolwiek z innych powodów niż wskazane w skardze. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, gdy jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie jej przez sąd administracyjny następuje w sytuacjach określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) tj w przypadku uchybienia przepisom prawa materialnego, jeżeli uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy, w przypadku rozstrzygnięcia dotkniętego wadą uzasadniającą wznowienie postępowania, jak również w przypadku wad, jeżeli mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach całej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną oraz, stosownie do art.135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do jej końcowego załatwienia. W niniejszej sprawie kontroli sądu podlegają decyzje uznające świadczenie pobrane przez skarżącą za świadczenie nienależnie pobrane. Należy przy tym zaznaczyć, że ustalenia organów administracji nie budzą wątpliwości sądu oraz są niesporne. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się między innymi: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1) oraz świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 2). Na ten właśnie przepis wskazał organ I instancji zobowiązując do zwrotu świadczenia, z kolei na art. 30 ust. 2 pkt 1 wskazał organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji. Sąd zaznacza, że są to dwie zupełnie różne od siebie sytuacje. Pomimo faktu, że ich efekt jest taki sam: uznanie pobranego świadczenia za świadczenie pobrane nienależnie (i w konsekwencji zwrot świadczenia), to jednak nie można, w tym samym stanie faktycznym, zamiennie ich wskazywać. Tymczasem w niniejszej sprawie Kolegium, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, płynnie wskazało, że podziela stanowisko Prezydenta Miasta, odstępując od zaznaczenia, że zmienia ocenę prawną organu I instancji oraz od stosownego uzasadnienia przyjętego stanowiska. Kolegium naruszyło artykuł 8 kpa, który nakłada na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w sposób, który pogłębia zauważanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Nie może być tak, że organ odwoławczy wprost aprobuje decyzję organu I instancji, a dopiero uważne wczytanie się w zaskarżoną decyzję pozwala dostrzec odmienne przesłanki, którymi kierowało się Kolegium. Sąd ocenia pogląd zaprezentowany przez organ I instancji jako całkowicie błędny. Samo zestawienie daty wpływu do siedziby organu wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego ([...] lipca 2006 r.) z datą rozpoczęcia uczęszczania przez dziecko skarżącej do przedszkola (luty 2007 r.) wskazuje, że świadczenie, wypłacane od września 2006 roku nie mogło być wypłacane, co miesiąc, na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów. Organ nie został również (w chwili składania wniosku) świadomie wprowadzony w błąd przez skarżącą, która wszak nie mogła z półrocznym wyprzedzeniem przewidzieć zakwalifikowania się dziecka do żłobka. Kolegium postąpiło zatem trafnie uznając takie rozumowanie za błędne, chociaż uczyniło to w sposób naruszający przepisy kpa. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie Kolegium nie ustrzegło się znacznie większego błędu, albowiem sąd ocenia, że w zaprezentowanym stanie faktycznym nie jest oczywiste, że organy administracji miały podstawę do uznania wypłaconych świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane. Prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje jedynie osobie, spełniającej przesłanki materialnoprawne do otrzymywania danego rodzaju świadczenia rodzinnego, zatem jakakolwiek zmiana okoliczności w tym zakresie winna być niezwłocznie zgłoszona organowi wypłacającemu świadczenie, jako mogąca mieć wpływ na prawo do otrzymywania świadczenia (odpowiednio - wyrok NSA z 9.3.2007 r., I OSK 1017/06, Lex nr 323451; wyrok WSA w Łodzi z 30.7.2008 r., II SA/Łd 424/08). Zmiana sytuacji strony może nastąpić niejednokrotnie wiele miesięcy po ustaleniu jej prawa do świadczeń rodzinnych, bowiem świadczenie jest przyznawane nawet na 12-miesięczny okres zasiłkowy. Skoro ustawodawca wymaga pouczenia strony o okolicznościach, które winna zgłosić, a które mogą wystąpić wiele miesięcy później, to pouczenie takie winno być stronie udostępnione w formie zapewniającej możliwość korzystania z niego także w okresie późniejszym (J. Ostałowski Ustawa o świadczeniach rodzinnych – świadczenia nienależnie pobrane, "Samorząd Terytorialny" 2006 r., z. 4, s. 52). Jak już zostało wspomniane wyżej, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne ustawodawca uznał w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na który powołało się Kolegium, świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że nienależnie pobranym świadczeniem jest takie, które zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, na skutek okoliczności leżących po stronie świadczeniobiorcy (wyrok NSA z 01 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1710/09, Lex nr 595278; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 09 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Po 130/10, Lex nr 621285; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 130/10, Lex nr 576229, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 września 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 281/11, dostępny na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 09 czerwca 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 234/11 dostępny na stronie internetowej NSA). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, że z art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem nienależnego świadczenia, lecz z zaistnieniem świadczenia nienależnie pobranego. Wskazane sformułowania nie są pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na to, że nienależne świadczenie jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09, lex nr 558234, wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 października 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 538/10, lex nr 760307). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy sąd wskazuje, że skarżąca błędnie została uznana za osobę obowiązaną do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, gdyż organy obu instancji nie ustaliły zaistnienia w sprawie wszystkich wyżej wskazanych przesłanek uzasadniających zwrot. W doktrynie i orzecznictwie Sądów Administracyjnych trafnie wskazuje się, że w szczególności obowiązek zwrotu świadczenia z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter następczy - uzależniony jest od tego czy strona była n a l e ż y c i e p o u c z o n a o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie przyznanych jej świadczeń. Pouczenie adresowane do strony winno być czytelne, jasne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 22.2.2002- III AUa 845/99- OSA 10/00/43, akceptowane przez J. Ostałowskiego – op. cit. s. 52). Pouczenie takie winno być zamieszczone w ulotce (z której następnie strona może korzystać w okresie późniejszym (z takiej formuły pouczeń korzystają w szczególności Powiatowe Urzędy Pracy, wręczające za potwierdzeniem odbioru zainteresowanym czterostronicowe druczki pouczeń), bądź w uzasadnieniu decyzji przyznającej świadczenie. Przedstawienie stronie do wglądu przepisów regulujących zasady przyznawania świadczeń rodzinnych, polegające na możliwości ich lektury na formularzu wniosku, następnie spoczywającym w urzędzie jako część akt sprawy, co do zasady nie wyczerpuje wymogów pouczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (J. Ostałowski- op. cit. s. 52). Na potrzebę precyzyjnego pouczenia strony o okolicznościach istotnych z punktu widzenia przesłanek z art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i czynienia ustaleń i rozważań, w czym organy upatrują, że zmiana ma w rzeczywistości wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych zasadnie wskazywał między innymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 07 listopada 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1407/06 (dostępny na stronie internetowej NSA). Informacje podawane stronie na formularzu (s. 5 druku wniosku – k. 13 akt administracyjnych) nie posiadają waloru pouczenia w oparciu, o które można wyprowadzać dla skarżącej w niniejszej sprawie skutki wynikające z ustawy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 09 czerwca 2006 r. sygn. akt III RN 6/99, OSNAP 9/00/343). Takie potraktowanie w niniejszej sprawie pouczenia, zawartego na s. 5 druku wniosku przez organy administracji, świadczy o niedokładnym ustaleniu kluczowych dla całego postępowania faktów i tym samym naruszeniu art. 7 i art. 107 § 1 i 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). Sąd podziela pogląd wyartykułowany w ww. wyroku WSA w Warszawie z dnia 26 października 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 538/10, że przepisy dotyczące zwrotu nienależnie pobranych świadczeń muszą być interpretowane ściśle, co nie oznacza jednak, że ich wykładnia i stosowanie mają być dokonywane w sposób automatyczny, restrykcyjny, a wręcz formalistyczny. Takie podejmowanie decyzji w sprawach z zakresu szeroko rozumianej pomocy społecznej udzielanej przez Państwo stoi bowiem w sprzeczności z przepisami art. 71 Konstytucji oraz celem ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przepisów tych wynika natomiast, że Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Matka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy władz publicznych, której zakres określa ustawa. Jedną z form pomocy Państwa są świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. Przyznanie zasiłku rodzinnego ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd, zgodnie z którym przesłanki wskazane w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1-2 ustawy o świadczeniach rodzinnych odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. Dlatego też w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ww. ustawy. Na marginesie należy zaznaczyć, że skoro w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja ostateczna przyznająca świadczenie rodzinne oraz decyzja uznająca to świadczenie za nienależnie pobrane, to treść tych decyzji jest względem siebie sprzeczna ( por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 14.05.2010r., IISA/Łd 349/10 – w systemie LEX omega). Zanim organ uzna decyzją, że dane świadczenie jest nienależnie pobrane, winien uprzednio przeprowadzić postępowanie eliminujące z obrotu prawnego decyzję przyznającą to świadczenie. Z uwagi na powyższe braki i uchybienia należało zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji uchylić na podstawie art. 145 par. 1 ust. A i c p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji winien w pierwszej kolejności ustalić wszystkie niezbędne dla rozpatrzenia sprawy okoliczności faktyczne, biorąc pod rozwagę uwagi poczynione wyżej. W punkcie 2 sentencji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a., co oznacza, że uchylone decyzje nie wywołują skutków prawnych wynikających z rozstrzygnięć w nich zawartych od chwili wydania wyroku, mimo, że wyrok nie jest prawomocny.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło