IV SA/Po 55/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Józef Maleszewski po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 55/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Stowarzyszenie [...] wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, opisane w rubrum. W skardze Stowarzyszenie złożyło również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych co do wpisu sądowego. W formularzu wniosku wskazano, iż stowarzyszenie jako organizacja non profit nie ma żadnych środków finansowych, majątku oraz nie ma konta bankowego, a swą działalność opiera na ofiarności swych członków. Przedstawicielka stowarzyszenia za pełniona funkcję nie pobiera również żadnego wynagrodzenia. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2017 r. odmówiono wnioskodawcy przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na skutek sprzeciwu skarżącego Stowarzyszenia, postanowieniem z dnia 30 maja 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd napisał, że jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej jako "P.p.s.a."), ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na Stowarzyszeniu spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 P.p.s.a. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Sąd podzielił stanowisko referendarza sądowego, zgodnie z którym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non-profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. W takiej sytuacji referendarz sądowy postąpił trafnie, odmawiając przyznania prawa pomocy. Dalej Sąd podkreślił rozróżnienie między dobrowolnością składek członkowskich, a niemożnością zgromadzenia środków finansowych – mimo czynionych wysiłków. Co należy wykazać, i która to okoliczność podlega weryfikacji w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Sąd ocenia jako niewystarczające także to stwierdzenie zawarte w sprzeciwie, że członkowie Stowarzyszenia uiszczają składki, skoro jest opłacana korespondencja z Sądem oraz uiszczane są opłaty sądowe w innych sprawach. Wybierając formę stowarzyszenia zwykłego stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich (dobrowolność w opłacaniu składek), przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Prowadząc dalej postępowanie doręczono Skarżącemu wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi. Mając na uwadze zgłoszony w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego wniosek o ustanowienie pełnomocnika, Stowarzyszeniu przesłano również formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W powyższym stanie sprawy skarżące Stowarzyszenie nie uiściło wymaganego wpisu sądowego lecz złożyło m.in. kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (bez podania jego zakresu) i ustanowienia radcy prawnego. Oceniając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy w przedmiotowym postanowieniu z 25 lipca 2017 r. napisał, że w uzasadnieniu wniosku podano informacje tożsame z zawartymi we wcześniej złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo wskazano, że Stowarzyszenie nie otrzymuje żadnych dotacji od Skarbu Państwa i instytucji samorządowych i Unii Europejskiej. Dalej referendarz sądowy wskazał, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. można przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. ww. podmiotom można zaś przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Referendarz sądowy podkreślił, że sprawa z poprzedniego wniosku Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w niniejszym postępowaniu została już rozstrzygnięta postanowieniem Sądu, utrzymującym w mocy odmowne postanowienie referendarza sądowego - w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu wpadkowym było stwierdzenie, iż okoliczności podniesione w formularzu i w sprzeciwie nie pozwalały z przekonaniem stwierdzić, że skarżące Stowarzyszenie podjęło działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za niewystarczające uznano bowiem twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków i dobrowolnych składkach członkowskich. Pomimo tej treści rozstrzygnięcia Stowarzyszenie złożyło kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, poszerzając jego zakres i powołując się ponownie na ogólnikową argumentację o braku dochodu, prowadzeniu działalności non profit i dobrowolności składek. Zdaniem referendarza sądowego, działania skarżącego Stowarzyszenia nadal nie pozwoliły na kompleksową ocenę sytuacji majątkowej. Sam fakt dobrowolności uiszczania składek członkowskich nie uzasadnia bowiem przyznania stowarzyszeniu prawa pomocy. W sytuacji rezygnacji przez członków stowarzyszenia z obowiązku uiszczana składek członkowskich i przyjęcia dobrowolności składek, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 9 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności o jakich mowa wyżej wnioskodawca nie wykazał, gdyż w żaden sposób nie uprawdopodobnił, iż członkowie stowarzyszenia nie są w stanie opłacić kosztów sądowych w niniejszej sprawie i opłacić pełnomocnika z wyboru. Postanowienie zostało doręczone w dniu 11 sierpnia 2017 r. (k. 88). W zakreślonym terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw (k. 90-91), wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, sprostowanie i uzupełnienie części orzekającej, zwolnienie z kosztów sądowych w części oraz ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu. Uzasadniając podkreśliło, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalno-prawny, polegający na braku określenia, że postępowanie dotyczy inwestycji polegającej na budowie turbin wiatrowych. Zdaniem wnoszącego sprzeciw ww. określenie jest niezbędne, albowiem ten sam inwestor prowadzi taką samą inwestycję na terenie gminy [...], jak również na terenie gminy [...], które to postanowienia są przedmiotem różnych postępowań sądowoadministracyjnych przed WSA w Poznaniu. Ponadto referendarz sądowy nie zbadał wnikliwie stanu formalno-prawnego i materialnego Stowarzyszenia, zaś Sąd nie zauważył, że sytuacja finansowa Stowarzyszenia uległa pogorszeniu, ze względu na zmniejszenie liczby członków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługiwał na uwzględnienie. Jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na Stowarzyszeniu spoczywa zatem ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Referendarz sądowy słusznie napisał, że w uzasadnieniu wniosku podano informacje tożsame z zawartymi we wcześniej złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sprawa z poprzedniego wniosku Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w niniejszym postępowaniu została już rozstrzygnięta postanowieniem Sądu o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu wpadkowym było stwierdzenie, iż okoliczności podniesione w formularzu i w sprzeciwie nie pozwalały z przekonaniem stwierdzić, że skarżące Stowarzyszenie podjęło działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Sąd uznał i konsekwentnie uznaje za niewystarczające to twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków i dobrowolnych składkach członkowskich. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.