IV SA/Po 561/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Bożena Popowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 maja 2009 r. sprawy ze skargi Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej, oddala skargę /-/B. Popowska /-/I. Kucznerowicz /-/M. Dybowski Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 05 grudnia 2007 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Po 389/07 uchylił decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P.z dnia [...] marca 2007 r. nr 13 oraz decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w C. z dnia [...] października 2006 r. r. nr [...]. W uzasadnieniu wskazano Organom, by podjęły wszelkie kroki do uzyskania dostatecznie jasnych i przejrzystych ostatecznych orzeczeń lekarskich z zachowaniem przewidzianych prawem procedur i przysługujących im w tej mierze środków, zaś wobec subiektywnego braku takiej możliwości, by zasięgnęły opinii innego ośrodka lekarskiego. W uzasadnieniu wskazano także, że Organy pominęły wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zawarte w wyroku z 25.01.2006 r. sygn. akt 3/II SA/Po 2872/03 co do załatwienia sprawy - poprzez to, że oparły swoje rozstrzygnięcie na orzeczeniach lekarskich, którym Sąd zarzucił nieprawidłowość i lakoniczność. Rozpoznając ponownie sprawę Powiatowy Inspektor Sanitarny w C. wydał decyzję z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] stwierdzającą u H. D. chorobę zawodową- przewlekłe zapalenie oskrzeli, wywołane działaniem aerozoli drażniących w okresie niewydolności oddechowej, wymienioną pod poz. 4 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.). Organ wskazał, że w związku z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (wyrok z dnia 05.12.2007 r. sygn. akt IV SA/Po 389/07), który stwierdził rażące uchybienia orzeczeń lekarskich, za podstawę rozstrzygnięcia przyjęto nowe orzeczenie lekarskie Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu - ośrodka w P. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...]. Podkreślono, że według tego orzeczenia rozpoznanie u chorego przewlekłego zapalenia oskrzeli w okresie niewydolności oddechowej nie budzi wątpliwości. Pan D. w trakcie pracy zawodowej był narażony na działanie aerozoli drażniących. Przedstawione przez pracownika w tym zakresie dane potwierdzają ten fakt, ponieważ był On zatrudniony w okresie od 1981 r. do 1995 r. w Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w C. i codziennie miał kontakt z takimi środkami jak: kwas siarkowy, alkohol amylowy, dwuchromian sodu, a przy myciu urządzeń - z parami wodorotlenku sodu. Jak wynika z postępowania wyjaśniającego, przeprowadzonego w dniach 11.02.2002 r. i 20.02.2002 r. w okresie pracy H. D. w zlewni mleka w W. nie przeprowadzano pomiarów środowiska pracy, a więc brak zdaniem Organu dowodów, że takiego narażenia nie było. W związku z powyższym oraz istnieniem związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym u H. D. schorzeniem a warunkami, w jakich świadczył pracę, należy stwierdzić chorobę zawodową. Badania środowiska pracy wykonane w dniu 19.09.2000 r. wykazały w laboratorium przy odbiorze surowca obecność kwasu siarkowego. W celu bezpieczeństwa, by nie narażać pracownika na wdychanie par kwasu siarkowego stosowano fartuch gumowy i okulary ochronne, co świadczy, że istniało potencjalne zagrożenie bezpośredniego narażenia na te substancje. Wydając decyzję w sprawie organ I instancji uwzględnił dane zawarte w kartach informacyjnych leczenia szpitalnego. Nie uwzględnił natomiast orzeczenia WCMP Nr [...] z [...].01.2003 r., bowiem ustalenia kliniczne dotyczące choroby błędnie czyniono w oparciu o wykaz chorób zawodowych, stanowiących załącznik do rozporządzenia z dnia 30.07.2002 r. Od powyższej decyzji Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w C. złożyła w dniu 18 lipca 2008 r. odwołanie, zarzucając jej po pierwsze: błąd formalny poprzez przyjęcie aktualnego zatrudnienia p. D., po drugie: błędy merytoryczne-przez brak zastosowania się do wytycznych WSA oraz nierzetelne i błędne ustalenia stanu faktycznego. W ocenie Odwołującej, decyzję oparto o nowe orzeczenie z 15.05.2008 r., pomijając w uzasadnieniu, dlaczego temu orzeczeniu przyznano przymiot ostatecznego, skoro w sprawie przewinęło się kilka wcześniejszych orzeczeń. Organ nie poczynił także własnych ustaleń, powinien był zasięgnąć opinii biegłego, czego nie uczynił. Odwołująca nie widzi także związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy ewentualnym schorzeniem p. D. a warunkami pracy, a orzeczenie lekarskie jest lakoniczne, gdyż nie zawiera dostatecznego uzasadnienia i wywołuje wątpliwości. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. decyzją z dnia [...] października 2008r, nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniesiono, iż organ pierwszej instancji przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego ustalono, że H. D. w latach 1981 - 1995 pracował w narażeniu na oddziaływanie szkodliwych czynników chemicznych takich jak kwas siarkowy, pary wodorotlenku sodu. Organ wbrew zarzutom Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej, zgodnie z zaleceniami Sądu ustalił, które z podjętych w sprawie orzeczeń lekarskich ma przymiot ostatecznego i w konsekwencji, które orzeczenie winno stanowić podstawę rozstrzygnięć. Przymiot ostatecznego orzeczenia lekarskiego w przedmiotowej sprawie nadano orzeczeniu lekarskiemu Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu - ośrodka w P. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] stwierdzającemu u H. D. chorobę zawodową- przewlekłe zapalenie oskrzeli wywołane działaniem aerozoli drażniących w okresie niewydolności oddechowej, wymienioną pod poz. 4 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. W ocenie organu orzeczenie to spełnia cechy opinii biegłego, tj. zawiera wyczerpujące, wszechstronnie umotywowane uzasadnienie stanowiska lekarskiej jednostki orzeczniczej w zakresie chorób zawodowych. Orzeczenie PPIS w C. wyczerpująco wskazuje na fakty, które organ uznał za udowodnione, co przeczy zarzutowi jej arbitralności i lakoniczności. Organ wskazał m.in., że dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy, jeśli zostanie spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Dlatego zarzutów odwołania organ ten nie podzielił. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżąca zarzuciła przedmiotowej decyzji nieważność w zw. z wydaniem decyzji przez organ I i II instancji po opublikowaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19.06.2008 r. sygn. P23/07- na podstawie przepisów, które utracą moc 01.07.2009 r., jako niezgodne z Konstytucją RP. Nadto, zdaniem Skarżącej, brak jest merytorycznego uzasadnienia dla przyjęcia wysokiego prawdopodobieństwa co do istnienia związku przyczynowego między rozpoznanym schorzeniem a warunkami pracy, oraz nadania przymiotu ostatecznego orzeczeniu lekarskiemu z [...].05.2008 r. W odwiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie przywołał argumentację, którą kierował się przy podjęciu rozstrzygnięcia - wskazaną w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Zatem kontrolują, czy organy administracyjne, wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Przy czym stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd miał na uwadze, iż sprawa, której dotyczy niniejsze postępowanie była już przedmiotem oceny sądowej. W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wypowiedział się w wyroku z dnia 05 grudnia 2007 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Po 389/07 (wcześniej - decyzje zapadłe w przedmiocie choroby zawodowej H. D. kontrolował WSA w Poznaniu, wydając wyrok dnia 25.01.2006 r. sygn. akt 3/II SA/Po 2872/03). Organ, rozpatrując sprawę ponownie, zgodnie z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) był związany wytycznymi wskazanymi w uzasadnieniu wyroku. Zdaniem Sądu orzekającego, w niniejszej sprawie organy z swoich decyzjach uwzględniły te wskazania. Rozpoznając ponownie sprawę organ pierwszej instancji zebrał materiał dowodowy, niezbędny do podjęcia rozstrzygnięcia. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające. Swoją decyzję oparł na ostatecznym, jasnym i przejrzystym orzeczeniu lekarskim z [...].05.2008 r., dokumentacji przebiegu choroby oraz informacji o rodzaju i okresie narażenia. Zastosował również właściwą podstawę prawną. W pierwszej kolejności wskazać należy, że chociaż decyzje w sprawie wydane zostały w datach obowiązywania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), to jednak zgodnie z § 10 cytowanego rozporządzenia z 2002 r., pomimo wejścia w życie powyższych przepisów w dniu 3 września 2002 r., niniejsza sprawa podlega rozpatrzeniu według przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm. ). Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych. W myśl tego przepisu, przez choroby zawodowe rozumiano choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych, stanowiących załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Zauważyć należy, że rozporządzenie z 18.11.1983 r. w punkcie 4 wskazuje jednostkę chorobową - przewlekłe zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących - w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego. Ww. rozporządzenie nie przewiduje zaś, tak jak uregulowano to w rozporządzeniu z 30 lipca 2002 roku, warunku w postaci stwierdzenia na stanowisku pracy przekroczeń odpowiednich normatywów higienicznych. Zgodnie z poglądem wyrażonym w wyroku NSA z dnia 7 stycznia 1994 r. sygn. akt I SA 1640/93, dla spełnienia przesłanki określonej w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego cechy osobnicze i wcale nie musi być zawiniony przez pracodawcę czy też wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Oceniając zaś działanie czynnika szkodliwego mogącego wywołać chorobę, uwzględnić należało rodzaj i stopień narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy oraz bezpośredni kontakt ze szkodliwymi dla zdrowia czynnikami. Odnośnie zarzutu braku uprawdopodobnienia związku przyczynowo-skutkowego Sąd zwraca uwagę na utrwalony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym zagadnienie związku przyczynowego bądź przyczynienia się do powstania szkody, należą do kwestii prawnych pozostających w gestii organów (wyrok SN z: 25.4.1997 - I CKN 60/97 - OSNC 11/97/173; 6.6.1997 - II CKN 213/97 - OSNC 1/98/5), tym bardziej, iż w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i że praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (odpowiednio wyroki SN z: 19.7.1984 - II PRN 9/84 - OSNC 4/85/53; 4.6.1998 - III RN 36/98 - OSNAP 6/99/192; 11.3.1999 - III RN 128/98 - OSNAP 24/99/771). Dla wyniku sprawy nie ma więc znaczenia okoliczność, ile faktycznie godzin w tygodniu przebywał pracownik w szkodliwych dla niego warunkach bądź, że od momentu zakończenia stosunku pracy pracownika do momentu rozpoznania choroby zawodowej minęło wiele lat. W niniejszej sprawie organy obu instancji ustaliły, które z podjętych w sprawie orzeczeń lekarskich ma przymiot ostatecznego i w konsekwencji, które orzeczenie stanowiło podstawę rozstrzygnięcia. W szczególności wbrew zarzutom Skarżącej podkreślono, iż poprzednie orzeczenia oparte były na niewłaściwej podstawie prawnej i z tego powodu ich nie uwzględniono. Orzeczenie lekarskie Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu - ośrodka w P. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] spełnia cechy opinii biegłego, tj. zawiera wyczerpujące, uzasadnienie stanowiska lekarskiej jednostki orzeczniczej w zakresie chorób zawodowych. Orzeczenia lekarskie placówek właściwych do rozpoznawania chorób zawodowych mają charakter opinii biegłego, która powinna być wszechstronnie uzasadniona i wyjaśniać wszelkie wątpliwości w sposób przekonujący i dostępny dla stron, organu prowadzącego postępowanie oraz sądu administracyjnego (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 1994 r., sygn. akt SA/Wr 147/94, publ.: Prokuratura i Prawo 1995/2/53 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1221/04; publ. LEX nr 194428). Sąd wskazuje, że orzecznictwo powszechnie przyjmuje, że organy inspekcji sanitarnej związane są rozpoznaniem choroby wskazanym w orzeczeniach lekarskich. Związanie to wynika z potrzeby oparcia się na wiadomościach i wiedzy specjalistycznej, którymi organy nie dysponują. Gdy orzeczenia lekarskie nie budzą wątpliwości w świetle pozostałego materiału dowodowego, a także wydane zostały przez właściwych orzeczników i w zakresie ich kompetencji - a za takie uznać należy orzeczenia wydane w niniejszej sprawie - to nie ma przeszkód, by organy inspekcji sanitarnej oparły się na rozpoznaniu przedstawionym w takich orzeczeniach. Mając na uwadze materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, jego ocenę, ustalenie stanu faktycznego, stwierdzić wypada, iż postępowanie wyjaśniające przeprowadzone zostało przez organ I instancji w sposób należyty. Organ ten zarówno prowadził postępowanie jak i wydał decyzję - z uwzględnieniem wskazań Sądu wyrażonych we wcześniejszym wyroku. Podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, organ odwoławczy dokonał całościowej i prawidłowej oceny materiału dowodowego i dokonał, tak jak i organ i instancji - prawidłowej subsumcji. Sąd nie zauważa takich uchybień procesowoprawnych w postępowaniach obu instancji, które ważyłyby na treści rozstrzygnięcia. Takim uchybieniem nie jest też wskazanie na dłuższy okres pracy Skarżącego, aniżeli w rzeczywistości, gdyż jak to podniósł Organ, taki błąd formalny nie ma istotnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Organy administracyjne uzasadniły swoje decyzje w sposób wyczerpujący. Organ wyjaśnił zarówno podstawy prawne, jak i faktyczne swojego rozstrzygnięcia, spełniając tym samym dyspozycję art. 107 § 3 Kpa. Sądowi znana jest treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07, jednakowoż godzi się zauważyć, iż dotyczy on rozporządzenia RM z dnia 30 lipca 2002 r. Sąd ma jednak świadomość, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych z 1983 r. również wydano na podstawie ogólnikowo skonstruowanej delegacji w Kodeksie pracy. Nie przesądza to jednak konieczności uznania przez sąd administracyjny (zwłaszcza pierwszoinstancyjny), iż rozporządzenie stare jest niekonstytucyjne. Na marginesie, w świetle zadanego pytania prawnego i uzasadnienia wyroku TK z dnia 19 czerwca 2008 r. należy dodać, iż uchylenie domniemania niekonstytucyjności rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. miało służyć ochronie uprawnień pracowniczych. W takim też kierunku zmierza orzecznictwo NSA po wyroku TK (vide sentencja i uzasadnienie wyroku sygn. akt II OSK 71/09). Zważywszy na wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z prawem obowiązującym w dacie jej podjęcia i dlatego działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ M. Dybowski /-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska