IV SA/Po 616/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. W. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 maja 2009 r. sygn. akt III SA/Po 305/08 wydanego w sprawie ze skargi D.W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania postanawia odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego Maciej Dybowski W dniu [...] grudnia 2009 r. (data stempla pocztowego k. 39 akt IV SA/Po 616/09) D. W. wniósł – datowaną dnia [...] grudnia 2009 r. - skargę "o wznowienie postępowania w nadzwyczajnym trybie" sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 maja 2009 r. III SA/Po 305/08 (dalej wyrok z 11 maja 2009 r. III SA/Po 305/08), którym Sąd oddalił skargę wniesioną przez D. W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2005r. nr [...], wydaną w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania (dalej skarga z [...] grudnia 2009 r.). Uzasadniając wniosek o wznowienie postępowania Skarżący wskazał, że nie był należycie reprezentowany przez swego pełnomocnika adwokata R. T. (dalej Pełnomocnik), w sprawie III SA/Po 305/09. Pełnomocnik w szczególności dnia 06 maja 2009 r. zataił przed Skarżącym termin rozprawy, wyznaczony na dzień 11 maja 2009 r. O wydanym w dniu 11 maja 2009 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku dowiedział się z pisma Starosty Konińskiego. Dnia [...] czerwca 2009 r. Żona Skarżącego – H. W. - natychmiast pojechała do Pełnomocnika, z interwencją, prosząc o sporządzenie wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem i złożenie kasacji. Pełnomocnik poprosił H. W. o opuszczenie kancelarii. Dnia [...] czerwca 2009 r. D. W. rozmawiał z Pełnomocnikiem, by ustalić, "co się stało, co On zrobił". Pełnomocnik oświadczył, że to Jego sprawa, a nie Skarżącego. Skarżący żądał, by Pełnomocnik sporządził wniosek o przywrócenie terminu do "złożenia wyroku z uzasadnieniem i złożyć kasację". Pełnomocnik oświadczył, że w aktach ma wszystko, co niezbędne dla sprawy i się zastanowi. Pełnomocnik nie złożył wniosku o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, ani wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, o który Skarżący wielokrotnie prosił, by móc złożyć skargę kasacyjną. Skarżący podniósł, że opinia wydana przez M. C. w dniu [...] maja 2005 r., będąca dowodem w sprawie III SA/Po 305/09 była błędna, ponieważ cena gruntu winna być policzona jak za działkę budowlaną, a nie rolną (k. 37-39 akt IV SA/Po 616/09). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. Na wstępie podkreślić należy, że wznowienie postępowania sądowego jest instytucją procesową szczególną, obwarowaną licznymi rygorami, dotyczy bowiem sytuacji, w której dopuszcza się ponowne rozpoznanie sprawy mimo, że została już ona zakończona prawomocnym orzeczeniem sądu. Dlatego wznowienie postępowania dopuszczalne jest jedynie w ściśle sprecyzowanych w ustawie przypadkach. Wznowienie postępowania polega na ponownym rozpoznaniu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem, jeśli spełnione zostaną przesłanki przewidziane w ustawie. Postępowanie o wznowienie jest nowym postępowaniem prowadzonym przed sądem administracyjnym, które ze zwykłym postępowaniem wiąże się poprzez tożsamość uprzednio rozstrzygniętej sprawy. Postępowanie to nie stanowi kolejnej fazy tego samego postępowania kontrolnego. Skarga o wznowienie rozpoczyna odrębny, podlegający szczególnym regułom proces, którego celem jest stwierdzenie dopuszczalności wznowienia oraz ustalenie istnienia i następstw jednej z wad postępowania wymienionych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm., dalej ppsa). W myśl art. 279 ppsa skarga o wznowienie postępowania winna zawierać, prócz oznaczenia zaskarżonego orzeczenia, także podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. 2. W skardze z dnia [...] grudnia 2009 r. D. W. nie wskazał wyraźnie podstawy wznowienia postępowania (określając, że wnosi "o wznowienie postępowania w nadzwyczajnym trybie"; k. 37 akt IV SA/Po 616/09), choć z wywodów skargi wnosić należy, że upatruje podstawy wznowienia w art. 271 pkt 2 ppsa – "jeżeli strona [...] nie była należycie reprezentowana...". 3. Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia (art. 280 § 1 ppsa). W braku jednego z tych wymagań sąd skargę odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Na posiedzeniu niejawnym badana jest więc wyłącznie formalna dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania. Dopuszczalność skargi o wznowienie podlega również ocenie na rozprawie, bowiem stosownie do treści art. 281 ppsa, na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca skargę, jeśli brak jest ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. 4. W pierwszej kolejności należy zatem zbadać dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 maja 2009 r. III SA/Po 305/09. Zgodnie z art. 270 ppsa można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Wyrok z 11 maja 2009 r. III SA/Po 305/08 uprawomocnił się w dniu 21 lipca 2009 r. (k. 991v, tom V akt III SA/Po 305/08) w związku z czym uznać należy, że spełniony został podstawowy warunek dopuszczalności skargi o wznowienie, jakim jest prawomocność orzeczenia objętego skargą. 5. W myśl art. 277 ppsa, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Badając skargę D. W. pod kątem spełnienia tego warunku stwierdzić należy, że została ona wniesiona po terminie. Skarżący we wniosku o wznowienie postępowania wskazuje, że o wyroku z 11 maja 2009 r. dowiedział się z pisma Starosty [...], nie podając jednak daty, kiedy otrzymał owo pismo. Z twierdzeń zawartych w skardze z dnia [...] grudnia wynika, że wyroku z 11 maja 2009 r. dowiedział się nie później niż dnia [...] czerwca 2009 r., skoro tego dnia Żona Skarżącego "natychmiast pojechała do Pana R. T. z interwencją prosząc o sporządzenie wniosku o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem i złożenie kasacji", a Pełnomocnik nie chciał z Nią rozmawiać. Datę uzyskania informacji o wyroku z [...] maja 2009 r. III SA/Po 305/08 potwierdza pismo Skarżącego z dnia [...] czerwca 2009 r., w tej dacie nadane pocztą do Sądu, w którym D. W. wskazuje, że "Z pisma Starosty [...] z dnia [...] maja 2009 r. sygnatura akt [...] otrzymanego dnia [...] czerwca 2009 r. dowiedziałem się że w dniu [...] maja 2009 r. został wydany wyrok w tej sprawie [...] stąd kasacja jest uzasadniona" (k. 1023-1024 akt III SA/Po 305/08). Z kolei dnia [...] czerwca 2009 r. D. W. w osobistej rozmowie z Pełnomocnikiem wnosił o sporządzenie przez Pełnomocnika wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem i złożenie kasacji, a Pełnomocnik deklarował, że się zastanowi (k. 38 akt IV SA/Po 616/09). Trzymiesięczny termin z art. 277 ppsa należało liczyć od dnia 11 czerwca 2009 r., bowiem wiedząc o wyroku z 11 maja 2009 r. III SA/Po 305/08 co najmniej od 10 czerwca 2009 r., najpóźniej dnia 11 czerwca 2009 r. D. W. dowiedział się o pasywności Pełnomocnika w podejmowaniu działań dla zaskarżenia wyroku z 11 maja 2009 r. III SA/Po 305/08. Pismo D. W. z dnia [...] czerwca 2009 r. Sąd potraktował jako spóźniony wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, nadany w polskiej placówce pocztowej dnia [...] czerwca 2009 r. i postanowieniem z dnia 08 lipca 2009 r. III SA/Po 305/08 (dalej postanowienie z 8 lipca 2009 r.), na podstawie art. 141 § 3 ppsa, odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku. Prawomocnym postanowieniem z dnia 04 listopada 2009 r. I OZ 1026/09, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa, oddalił zażalenie D. W. na postanowienie z 8 lipca 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny w szczególności wskazał, że nic nie stało na przeszkodzie, by w rozprawie przed sądem administracyjnym uczestniczył zarówno pełnomocnik strony, jak i sama strona. Kwestia ta pozostawała wyłącznie w sferze uzgodnień między pełnomocnikiem a mocodawcą. Sąd nie był zobowiązany do wyręczania pełnomocnika i ingerowania w jego kontakty z mocodawcą (k. 1067-1069 akt III SA/Po 305/08). Odpis postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 04 listopada 2009 r. I OZ 1026/09, doręczono osobiście D. W. dnia [...] listopada 2009 r. (k. 1208 akt III SA/Po 305/08). 6. Sądowi wiadomym jest z urzędu, że Skarżący dnia 22 lipca 2009 r., złożył pierwszą skargę o wznowienie postępowania – datowaną 21 lipca 2009 r. (dalej skarga z 21 lipca 2009 r.) w sprawie III SA/Po 305/08 (k. 3-16 akt IV SA/Po 616/09). Prawomocnym postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2009 r. IV SA/Po 616/09 (dalej postanowienie z 11 sierpnia 2009 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 280 § 1 ppsa odrzucił skargę z 21 lipca 2009 r. podnosząc, że Skarżący nie wskazał którejkolwiek z podstaw wznowienia postępowania, a Sąd dokonuje oceny prawidłowości powołania podstaw wznowienia postępowania na podstawie twierdzeń zawartych w skardze o wznowienie (postanowienie SN z 24.3.1998 r., I PKN 97/98, OSNP 9/99/308). Postanowienie z 11 sierpnia 2009 r. stało się prawomocnym dnia 24 września 2009 r., a D. W. doręczono jego odpis osobiście dnia [...] sierpnia 2009 r. (k. 18-19v, 32 akt IV SA/Po 616/09). Trzymiesięczny termin z art. 277 ppsa należało liczyć od 11 czerwca 2009 r., gdy Skarżący dowiedział się o podstawie wznowienia, której upatruje w braku należytej reprezentacji ze strony Pełnomocnika. Skarga z 21 grudnia 2009 r. o wznowienie postępowania została wniesiona w dniu 22 grudnia 2009 r. a zatem po terminie do jej wniesienia, który upłynął 11 września 2009 r. o północy. Złożenie skargi z 21 grudnia 2009 r. o wznowienie postępowania z uchybieniem terminu wskazanego w art. 277 ppsa przesądza o obowiązku jej odrzucenia. 7. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalonym jest pogląd, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, co czyni koniecznym badanie w każdej sytuacji, czy twierdzenia skargi będą stanowiły rzeczywiście taką ustawową podstawę wznowienia (uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z 30.5.1996 r. - OSNC 10/96/136 = R. Pr. 6/96/34 = Mo. Pr. 12/96/455, akceptowane przez J. Gudowskiego w : " Kpc. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" - W. Pr. 1998 t. 1 s. 849 uw. 17, aprobowane w "Przeglądzie orzecznictwa" – PS 6/00/120; postanowienie Sądu Najwyższego z 29.1.1968 – I CZ 122/67 - OSNC 8-9/68/154 z aprobującymi omówieniami W. Siedleckiego w "Przeglądzie orzecznictwa" – PiP 8-9/ 69/401 i E. Wengerka i J. Sobkowskiego w " Przeglądzie orzecznictwa" – NP 5/70/731; uzasadnienie postanowienia z 28.11.1981 r. – I CO 5/81 – OSNC 5-6/82/77; postanowienie z 26.3.1999 r. – III AO 5/99 – OSNP 14/00/564, aprobowane przez J. Gudowskiego w " Przeglądzie orzecznictwa" – PS 4/01/107; postanowienia Sądu Najwyższego z: 15.6.2005 r.- IV CZ 50/05; 24.6.2005 r.- V CZ 70/05; 5.10.2005 r.- II CZ 85/05). 8. Skarga z 21 grudnia 2009 r. rzeczywiście nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, dotyczącej nienależytej reprezentacji (art. 271 pkt 2 ppsa), na którą powołuje się Skarżący, ani na jakiejkolwiek innej, przewidzianej w art. 271-274 ppsa. Należyta reprezentacja jest związana bowiem z występowaniem w charakterze organów reprezentujących podmioty niebędące osobami fizycznymi oraz w roli przedstawicieli ustawowych nieletnich i osób ubezwłasnowolnionych. Nie dotyczy natomiast sposobu występowania w charakterze pełnomocnika procesowego (np. adwokata). Podniesiony przez stronę zarzut niewłaściwej reprezentacji należy rozumieć jako nieprawidłowe reprezentowanie jej interesów. Nie jest to jednak przyczyna nieważności postępowania. Czym innym jest brak "należytej reprezentacji" co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca, a czym innym niewłaściwe reprezentowanie interesów strony przez ustanowionego adwokata (wyrok NSA z 112.2.2005 r. OSK 1160/04, LEX nr 164939). Pogląd ten podziela Sąd Najwyższy, który w postanowieniu z 9.6.2000 r., I PRN 277/00 (OSNP 1/02/15, akceptowany przez H. Knysiak-Molczyk w: " Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" – LexisNexis 2008 s. 798 uw. 4) wskazał wprost, że nienależyta reprezentacja jako podstawa wznowienia postępowania nie dotyczy sposobu zastępowania strony przez pełnomocnika procesowego. Podobne stanowisko zajął SN w uchwale SN z 14.4.1980 r., III CZP 19/80 mówiąc, że nie uzasadnia wznowienie postępowania w myśl art. 401 pkt 2 kpc wskazana przez wnoszącego skargę o wznowienie okoliczność, że kurator ustanowiony przez sąd rejonowy w sprawie o dział spadku na podstawie art. 99 kro, nienależycie bronił jego interesów (OSNC 11/80/205; OSPiKA 12/80/226; PiP 3-4/82/96 z omówieniem W. Siedleckiego w "Przeglądzie orzecznictwa"). Na marginesie Sąd zauważa, że w sprawie o sygn. akt III SA/Po 305/09, w której Skarżący żąda wznowienia postępowania, Pełnomocnik ustanowiony został z urzędu (postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 02 marca 2009 r. o ustanowieniu dla D. W. adwokata k. 84-85 akt III SA/Po 18/06 tom I). Pełnomocnictwo zostało prawidłowo udzielone adwokatowi R. T., wyznaczonemu przez ORA w Poznaniu, w dniu 18 maja 2006 r. (k. 92v, 147 akt III SA/Po 18/06 tom I). O terminie rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku z 11 maja 2009 r. Pełnomocnik Skarżącego został prawidłowo powiadomiony w dniu 20 marca 2009 r. (k. 983 akt III SA/Po 305/08 tom V). 9. Przedmiotem analizy na etapie badania pod względem formalnym skargi o wznowienie postępowania nie są zarzuty dotyczące kwestionowanych rozstrzygnięć organów administracji (w szczególności decyzji Starosty [...] z [...] września 2005 r. nr [...] bądź Wojewody Wielkopolskiego z [...] listopada 2005 r. nr [...]; k. 37 akt IV SA/Po 616/09), a jedynie zarzuty dotyczące postępowania sądowoadministracyjnego, zakończonego wyrokiem z 11 maja 2009 r. III SA/Po 305/08. 10. Ustawowe podstawy wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego zostały wskazane w art. 271- 274 ppsa. Można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: 1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia; 2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe (art. 271 ppsa). W sprawie nie zachodzi nieważność postępowania, bowiem w składzie sądu uczestniczyli trzej sędziowie zawodowi, będący osobami uprawnionymi, żaden z tych sędziów nie był wyłączony z mocy ustawy. Skarżący nie naprowadza jakiejkolwiek przesłanki, wskazującej na to, by w składzie sądu orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy ani by przed uprawomocnieniem się postanowienia nie mógł domagać się jego wyłączenia. Skarżący nie twierdzi, by nie miał zdolności sądowej lub procesowej albo by by wskutek naruszenia przepisów prawa był pozbawiony możności działania (art. 271 pkt 2 ppsa). W niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka zawarta w art. 271 pkt 2 ppsa, zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, że warunkiem wznowienia postępowania sądowego jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem możliwości działania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego orzekającego na gruncie kodeksu postępowania cywilnego, który w zakresie przesłanek wznowienia postępowania z powodu nieważności jest tożsamy z ustawą o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ugruntował się pogląd, że o pozbawieniu strony możliwości działania można mówić tylko wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możności działania (uchwała SN z 14.4.1980 r., III CZP 19/80, OSNC 11/80/250 i wyrok SN z 21.6.1961 r., 3CR 953/60, NP 1/63/122 z glosą W. Siedleckiego, akceptowane przez H. Knysiak- Molczyk – op. cit. s. 798 uw. 5 ). W innych przypadkach zachodzi tylko utrudnienie obrony, co nie uzasadnia wznowienia postępowania. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem nie można żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała. Oznacza to pozbawienie możliwości żądania wznowienia postępowania w przypadku, gdy strona mogła usunąć istniejącą wadliwość postępowania przez złożenie zwykłego środka zaskarżenia (G. Bieniek w : "Kodeks postępowania cywilnego – Komentarz" tom I Wydawnictwo C.H. BECK Wwa 2006 r. s. 1536, uw. 21; H. Knysiak- Molczyk – op. cit. s. 799 uw. 7; A. Kabat w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Wolters Kluwer 2009 s. 751, uw. 8). W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodziła. Skarżący nie wskazuje orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, który orzekłby o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego zostało wydane wskazane orzeczenie. Sądowi wiadomo, że takie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy nie zapadło (art. 272 § 1 ppsa). Można żądać wznowienia na tej podstawie, że: orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym (art. 273 § 1 pkt 1 ppsa); orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa (art. 273 § 1 pkt 2 ppsa); także w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 273 § 2 ppsa); również w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy (art. 273 § 3 ppsa). Skarżący nie wskazuje, by wyrok z 11 maja 2009 r. III SA/Po 305/08 został oparty na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym, ani by zostało uzyskane za pomocą przestępstwa. Nie doszło także do późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. Nie doszło do ustalenia czynu przestępczego prawomocnym wyrokiem skazującym ani też Skarżący nie wskazuje, by jakiekolwiek postępowanie karne nie mogło być wszczęte lub że zostało umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów. W sprawie brak zatem oparcia skargi na którejkolwiek ustawowej przesłance wznowienia, o których mowa w art. 271 pkt 1 i 2, art. 272 § 1, art. 273 § 1 p.1 i 2, § 2 i § 3, art. 274 ppsa, stąd zgodnie z art. 280 § 1 ppsa podlegała odrzuceniu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 280 § 1 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ M. Dybowski