IV SA/Po 621/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk - Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska WSA Maciej Busz Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 listopada 2013 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] marca 2013r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego B. W. kwotę 100 zł (sto) tytułem kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 13 maja 2011r. D. W. zwróciła się o wymeldowanie B. W. z pobytu stałego z lokalu położonego w L. przy ul. O. [...]. W uzasadnieniu wskazała, że od 18 marca 2011r. uczestnik – były mąż, separacja orzeczona wyrokiem z dnia 12 maja 2011r, przebywa w L. ul.Ś. [...] u pani J. Pismem z dnia 18 maja 2011r. B. W. wniósł o wstrzymanie postępowania o wymeldowanie, podając iż prowadzi działalność gospodarczą w miejscu zamieszkania (jest rymarzem), nadto wyprowadził się z mieszkania z uwagi na toczące się sprawy sądowe między nim, a żoną i trudną sytuację jednakże po uregulowaniu spraw zamierza wprowadzić się do mieszkania. Decyzją z dnia [...] marca 2013r. nr [...] Prezydent Miasta L. orzekł o wymeldowaniu B. W. z pobytu stałego w lokalu nr [...]w L. przy ul.O. W uzasadnieniu organ I instancji przedstawił szczegółowo stan faktyczny sprawy oraz dokonał oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Organ uznał za udowodnione, że w stosunku do B. W. spełniona została przesłanka opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W odwołaniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji lub jej zmianę, wskazując na niewłaściwą ocenę materiału dowodowego. Organ błędnie przyjął, że opuszczenie przez niego miejsca stałego pobytu miało charakter trwały i dobrowolny, albowiem w toku postępowania wyjaśniającego odwołujący wskazywał, iż jego wyprowadzka z lokalu przy ul. O. [...]nastąpiła na skutek nagannego zachowania się żony (interwencji policji które wzywała, wymiany zamków), nie miał jednak zamiaru opuścić lokalu na stałe. Ponowne zamieszkanie w lokalu okazało się jednak niemożliwe z uwagi na to, iż żona wymieniła zamki w drzwiach i odmówiła mu wydania nowych kluczy. Cały czas skarżący prowadzi jednak działalność gospodarczą w warsztacie przy miejscu zamieszkania. Decyzją z dnia [...] maja 2013r. nr [...]Wojewoda utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że sprawa została rozpoznana wnikliwie i zgodnie z obowiązującą procedurą. Powołując się na treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych Wojewoda wskazał, że dobrowolność w opuszczeniu miejsca musi wynikać z własnej woli danej osoby, a nie z bezprawnego działania innych osób. Jednakże, trzeba mieć na uwadze także to, że w świetle orzecznictwa, za dobrowolne opuszczenie lokalu uznaje się także taką sytuacje, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta przez dysponenta lokalu, bądź do tego zmuszona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (art. 344 § 1 i § 2 k.c.). Analizując w kontekście powyższego zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji, iż w stosunku do skarżącego spełniona została przesłanka opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Organ wskazał, że skarżący na skutek własnej decyzji w marcu 2011r. opuścił swe dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Organ ustalił także, że skarżący nie skorzystał ze środka prawnego zmierzającego do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu. Wojewoda zgodził się z organem I instancji, iż kwestia rozliczeń finansowych z tytułu podziału majątku stron, rozwodu, alimentów pozostaje bez wpływu na ocenę warunków do wymeldowania skarżącego B. W. w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Decyzja o wymeldowaniu ww. w żadnym razie nie pozbawia go roszczeń z tego tytułu, a jedynie stwierdza fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego. Organ odwoławczy podniósł, że utrzymywanie w ewidencji ludności zapisu, że miejscem pobytu stałego skarżącego jest lokal nr [...]przy ul. O. w L., byłoby utrzymywaniem ewidentnej fikcji meldunkowej, niezgodnej z przepisami prawa. Skargę od powyższej decyzji wniósł B.W. zarzucając naruszenie art.7, 77, 80 kpa poprzez niedostateczne rozważenie całości materiału dowodowego w sprawie, dowolną ocenę dowodów polegającą na oparciu orzeczenia wyłącznie na dowodach potwierdzających fakt niezamieszkiwania skarżącego oraz pominięciu istotnych dowodów świadczących o zamiarze zamieszkiwania i braku definitywnego zerwania przez skarżącego więzi z miejscem zamieszkania. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 t.j.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Z kolei w myśl ust. 2 powołanego przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W tym miejscu należy podkreślić, iż zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Jak stanowi przepis art. 6 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zamieszkanie w lokalu w rozumieniu tego przepisu winno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu (z przeniesieniem do tego lokalu) centrum życiowego danej osoby. Zatem miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2005r., sygn. akt IV SA/Wa 600/05; Lex nr 192912). W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02, LEX nr 159183; z dnia 17 września 2003 r., sygn. akt V SA 402/03, LEX nr 159179; z dnia 3 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 49415; z dnia 21 marca 2001r., sygn. akt V SA 2950/00, LEX nr 80643; z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123). Jednocześnie jednak w orzecznictwie administracyjnym wyrażono pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela) to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, V SA 108/00, V SA 3078/00).Na tę skuteczność zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2012 r. sygn. akt II OSK 2311/10 w którym stwierdził , że za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy bowiem uznać sytuację , gdy osoba opuściła miejsce pobytu wbrew swej woli i nie skorzystała skutecznie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu w tym żądania skierowania do sądu o nakazanie przywrócenia utraconego posiadania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, iż sporna w ocenie Sądu wydaje się już przesłanka trwałości. B. W. opuścił bowiem miejsce stałego zameldowania przy ulicy O. [...]w L. 18 marca 2011r. (co strony zgodnie potwierdziły), a w dniu 13 maja 2011r. D. W. złożyła do organu wniosek o wymeldowanie. Z kolei już pismem z dnia 18 maja 2011r. B. W. wniósł o wstrzymanie postępowania o wymeldowanie, podając iż nie zamierza wyprowadzać się z przedmiotowego lokalu. Brak zatem w ocenie Sądu spełnienia przesłanki opuszczenia stałego miejsca pobytu trwającego ponad 3 miesiące. Sporna pozostaje także przesłanka dobrowolności opuszczenia lokalu bowiem skarżący niejednokrotnie wracał do mieszkania, a w okresie ostatnich dwóch lat tj. od października 2012r. dzięki interwencji policji korzysta z mieszkania i ma do dyspozycji kuchnię oraz łazienkę. Nadto do odwołania od decyzji organu I instancji skarżący dołączył pozew o przywrócenie naruszonego posiadania skierowany do Sądu Rejonowego w L., jednak organ nie zbadały tej okoliczności, czy taka sprawa faktycznie przed Sądem zawisła i z jakim skutkiem. W ocenie Sądu nie można więc zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że w ustalonym stanie faktycznym obowiązujące przepisy prawa dostarczyły podstaw do wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Kwestie dotyczące dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącego należy bowiem rozważać w aspekcie długości okresu opuszczenia przedmiotowego lokalu (2 miesiące), skoncentrowania spraw życiowych nadal w miejscu pobytu stałego oraz faktu podjęcia przysługujących środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. Również przesłuchani w sprawie świadkowie, potwierdzili, iż wszelkie poczynania B. W. miały na celu wyłącznie chęć zamieszkania przez niego w swoim mieszkaniu. Takie postępowanie, w sytuacji próby podjęcia środków prawnych zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że postępowanie dowodowe niedostatecznie wykazało, aby opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez B. W. nosiło cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zdaniem Sądu za dobrowolnością, jak i za zamiarem opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania przemawia fakt skoncentrowania centrum życiowego w innym miejscu. Należy zauważyć, iż skarżący cały czas prowadził działalność gospodarczą w miejscu zamieszkania. W wyroku z dnia 8 października 2009r., sygn. akt II OSK 1908/08, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli okaże się, iż sama przyczyna opuszczenia lokalu, w dacie orzeczenia o wymeldowaniu, nie była dobrowolna, bowiem zachodziły okoliczności przymusu psychicznego lub fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego w innym miejscu zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej by odzyskać możliwość zamieszkania w opuszczonym lokalu stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. (orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych w Łodzi). W ocenie Sądu tylko skuteczne wykorzystanie przez skarżącego przysługujących mu środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego władztwa w stosunku do lokalu mogłoby skutkować uznaniem, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i co za tym idzie brak byłoby podstaw do wymeldowania na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Przedwcześnie zatem organy administracji uznały, że okoliczności faktyczne sprawy świadczą o dobrowolnym i trwałym opuszczeniu przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Utrzymujący się od 2 miesięcy stan faktyczny, w którym osoba zameldowana na pobyt stały w danym lokalu w nim nie mieszka, jednak przebywa w nim i z niego korzysta, nie nosi znamion trwałości, a podjęcie jakichkolwiek środków prawnych zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania nie nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Przypomnieć należy, iż ewidencja ludności ma jedynie charakter rejestracyjny, której celem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego miejsca pobytu osoby. Jej ewidencyjno-rejestrowy charakter służy zbieraniu informacji w zakresie miejsca zamieszkania i pobytu osób. Zagadnienia dotyczące podziału majątku pomiędzy stronami regulowane są przepisami prawa cywilnego, a wszelkie spory w tym zakresie podlegają kognicji sądów powszechnych. Na marginesie należy podkreślić, iż utrzymywanie miejsca zameldowania skarżącego w ewidencji ludności, niezgodnego z miejscem faktycznego i długoletniego jego pobytu w innym miejscu, stanowiłoby naruszenie art. 1 ust. 2 i art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, podważając ustawowy cel tej ewidencji, dlatego wymeldowanie służy doprowadzeniu stanu ewidencyjnego do nakazanej przez ustawodawcę zgodności ze stanem faktycznym. Zatem organy ponownie rozpoznając sprawę winny zbadać czy skarżący nadal od marca 2011r. w przedmiotowym lokalu nie zamieszkuje, gdzie ma faktycznie swoje centrum spraw życiowych i doprowadzić do stanu, w którym zapis ewidencji będzie odpowiadał stanowi faktycznemu. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy administracji przedwcześnie uznały, że wszystkie przesłanki wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zostały spełnione. Z powyższych względów Sąd uznał, iż w rozpoznawanej sprawie organy meldunkowe naruszyły przepisy prawa materialnego, jak również procesowego i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c p.p.s.a. w zw. z art.135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 wyroku. O punkcie 2 Sąd orzekł na podstawie art.152 p.p.s.a., o kosztach postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a. MZ