IV SA/Po 657/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie NSA Paweł Miładowski (spr.) As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr. sąd. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi R.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę 2. zasądza od Skarbu Państwa- Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na rzecz adw. R.H. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu kwotę [...] ([...] )zł podwyższoną o kwotę [...] ([...]) zł stawki podatku od towarów i usług przewidziana do tego rodzaju czynności- łącznie [...] ([...] )zł. /-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska /-/ P. Miładowski Decyzją nr MOPR [...] z [...] kwietnia 2006r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. odmówił na podstawie art. 3 ust. 1, 3,4 i art. 4 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004r., nr 64, poz. 593 ze zm., dalej: u.p.s.) R.C. przyznania zasiłku celowego na kartę telefoniczną, telewizję kablową, internet, korespondencję, książki i czasopisma w wysokości [...] zł. Organ uznał, że pomoc społeczna ma na celu wspieranie rodziny i osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a zatem nie jest tożsame z zaspokajaniem wszelkich potrzeb. Ponadto organ poinformował skarżącego, że może on bezpłatnie korzystać z zasobów Czytelni Miejskiej Biblioteki Publicznej im. [...] w L. przy ul. [...], oraz z bezpłatnego telefonu i internetu w celu poszukiwania pracy w Klubie Pracy w L. ul. [...]. Odwołując się od tej decyzji skarżący wskazał, że uniemożliwia mu się dostęp do telefonu, internetu i czasopism . Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z [...] czerwca 2006r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że skarżący w okresie od stycznia 2006r. do czerwca 2006r. otrzymał pomoc w wysokości [...] zł. Ponadto organ odwoławczy podtrzymał argumenty organu pierwszej instancji, wskazując skarżącemu, że część jego potrzeb może zostać zaspokojona przez inne instytucje publiczne, bezpłatnie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący podtrzymał swoje stanowisko. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 §1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. stanowią, że świadczenia pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. W niniejszej sprawie przedmiotem jest odmowa świadczenia pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, albo osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego – w myśl art. 40 ust. 1 u.p.s. Jak wynika z powołanych przepisów, przyznanie świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę ( wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2005 r., I SA/Wa 448/04, LEX nr 166677). Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, uznanie organu doznaje ograniczeń w świetle brzmienia art. 7 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem, organ winien załatwiać sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tej przyczyny organ – działając w ramach uznania – winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego. Taka konstrukcja nie wyklucza możliwości odmowy przyznania świadczenia ( wyrok NSA z dnia 18 maja 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 25/98, LEX nr 44078), jednakże nakłada na organ obowiązek każdorazowego precyzyjnego wskazania przesłanek odmowy udzielenia świadczenia. Również przyznanie świadczenia w takiej, a nie innej wysokości, obliguje organ do podania uzasadnienia prawnego i faktycznego podjętego rozstrzygnięcia. Konieczność taka związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.), z drugiej zaś z koniecznością umożliwienia Sądowi przeprowadzenia kontroli legalności. Z listy wypłat z dnia [...] lipca 2006r. wynika, że w okresie od [...] stycznia 2006r. do [...] czerwca 2006r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L. udzielił skarżącemu pomocy na łączną kwotę [...]zł. Przy czym minimalne miesięczne wynagrodzenie ustalone zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 września 2005 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2006 r. (Dz. U. z dnia 15 września 2005 r.) wynosiło 899, 10 zł brutto. Przy czym z notatki z dnia [...] maja 2006r. przedłożonej przez Organ I Instancji wynika, że na statystyczną rodzinę korzystającą z pomocy tej placówki w roku 2006 przypadła kwota w wysokości około [...] zł w sakli roku. Z powyższego wynika, że skarżący otrzymał we wskazanym okresie, tj. od stycznia 2006r. do czerwca 2006r. pomoc społeczną formie świadczeń pieniężnych, która w przeliczeniu na każdy z miesięcy, była niemal równa minimalnemu wynagrodzenia za pracę ustalonego dla tamtego okresu. Mając na uwadze przepisy ogólne ustawy o pomocy społecznej, a w szczególności art.2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s., nie sposób uznać, że świadczenia udzielone w takim wymiarze, są sprzeczne z przepisami szczególnymi regulującymi przyznawanie zasiłku celowego. Nadto podkreślić należy, że decyzja pierwszoinstancyjna, utrzymana następnie w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyraźnie stwierdza, że pomoc społeczna w formie zasiłku celowego może zostać przyznana w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Wobec powyższego organy słusznie uznały, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Jak wynika z wykładni przepisów ustawy o prawie pomocy, osoby wnioskujące o przyznanie pomocy zobligowane są w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie są w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Wyznacznikami przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego są więc: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, możliwości finansowe organu pomocy społecznej i potrzeby innych osób znajdujących się zasięgu jego działania. Ponadto z odpowiedzi na skargę wniesioną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wynika, że skarżący jest objęty stałym wsparciem ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. Jak wynika więc z dokumentów zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy, właściwe organy administracji publicznej wspierają skarżącego w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia mu życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przed tutejszym Sądem toczyły się i zawisłe są także inne sprawy R.C., z akt tych spraw wynika (np. sygn. akt IV SA/Po 415/06, IV SA/Po 416/06, IV SA/Po 650/06, 651/06), że skarżący otrzymuje świadczenia pomocy społecznej, przy czym nie oznacza to, że udzielane są one przez odpowiednie organy w wysokości wnioskowanej przez skarżącego. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek przyznania zasiłku, organ może orzec o odmowie jego przyznania. Trudna sytuacja bytowa występująca po stronie skarżącego podlega zestawieniu z możliwościami budżetowymi organu przyznającego zasiłek celowy. Wobec czego udzielenie skarżącemu zasiłku możliwe jest dopiero po uznaniu, że jego potrzeby mieszczą się w kategorii niezbędnych potrzeb bytowych i zweryfikowaniu stanu finansów przeznaczonych na pokrycie tego rodzaju świadczeń (por. wyrok WSA w Warszawie z 14 lutego 2006r., sygn. akt I SA/Wa 1825/05, publ.: LEX nr 194040 ). Nadto słuszne są twierdzenia zwarte w uzasadnieniach rozstrzygnięć obu instancji, wskazujące że potrzeby w postaci internetu, karty telefonicznej, telewizji kablowej, czy czasopism nie sposób zaliczyć do kategorii niezbędnych potrzeb bytowych. Podobnie zasadne są wskazania organu, że niektóre z tych potrzeb skarżący może zaspokoić nieodpłatnie w innych, wskazanych w decyzjach, placówkach publicznych. Uzasadnienia rozstrzygnięć obu instancji nie w pełni odpowiadają wymogom stawianym przez art. 107 § 3 k.p.a., organy bowiem w uzasadnieniach decyzji nie wskazały precyzyjnie faktycznego stanu funduszy przeznaczonych na świadczenia pomocy społecznej oraz nie przedstawiły liczby wniosków, które zostały rozstrzygnięte pozytywnie i na podstawie których udzielono pomocy innym uprawnionym. Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, stanowią jednak wystarczająca podstawę uzasadniającą stanowisko organów wyrażone w decyzjach I i II instancji. Ponadto znajdują odzwierciedlenie w aktach spraw z innych skarg R.C. zawisłych i rozpoznanych przed tutejszym Sądem. Stąd też Sąd uznał, że uzasadnienia decyzji mimo że naruszają przepis art. 107 § 3 k.p.a., to jednak nie jest to takie naruszenie przepisów procesowych, które miałoby wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), a co za tym idzie nie skutkuje koniecznością eliminacji tych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Odnosząc się do rozmiaru pomocy społecznej udzielanej skarżącemu, Sąd za niezbędne uznał wskazanie, że świadczenia udzielane przez organy administracji publicznej mają w pierwszej kolejności na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać oraz wspierać ich w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Zadaniem organów jest więc pomoc w dążeniu samego zainteresowanego do polepszenia swojej sytuacji życiowej. Ponadto Sąd zwraca uwagę, że system prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny ( odpowiednio – wyrok SN z dnia 03 września 1998 r.- I CKN 908/97 – OSNC 3/99/53 z glosą T. Smyczyńskiego - OSP 10/99/173, akceptowany przez M. Andrzejewskiego "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej" Zakamycze 2003 str.147 i nast.). Przeto organ pomocy społecznej winien w zasadzie także ustalać czy potrzeby skarżącego nie mogą być w całości lub części zaspokojone przez osoby na których ewentualnie ciąży obowiązek alimentacyjny. Niedokonanie tych ustaleń przez organ odwoławczy w okolicznościach niniejszej sprawy, nie stanowi uchybienia istotnie wpływającego na wynik sprawy, tym bardziej że wskutek tych ustaleń nie mógłby prowadzić do obejścia zakazu wyrażonego w art. 139 k.p.a. i art. 134 § 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w punkcie 1 wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach orzeczono jak w punkcie 2 zgodnie z art. 250 p.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit "c" w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002r., nr 163, poz. 1348 ze zm.). /-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska /-/ P. Miładowski AT