IV SA/Po 696/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus (spr.) Sędzia: WSA Bożena Popowska WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant Sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/E.Makosz-Frymus /-/B.Popowska KP M.K. Decyzją nr [...]z [...] kwietnia 2006r. Prezydent Miasta P. nie przyznał, na podstawie art. 39 ust. 1 i ust.2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 i ust.4 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004r., nr 64, poz. 593 ze zm., dalej: u.p.s.), K.K. zasiłku celowego na pokrycie kosztów korespondencji w kwocie [...] zł, na zakup części do roweru w kwocie [...] zł, na zakup obuwia wyjściowego w kwocie [...] zł i na leczenie stomatologiczne w kwocie [...] zł. Organ wskazał, że mimo wielokrotnych prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze skarżącym, odmawiał on współpracy. Natomiast z art. 106 ust. 4 u.p.s. i art. 107 ust. 4, wynika, że decyzje administracyjne o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Podobnie w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. Odwołując się od tej decyzji skarżący wskazał, że nie zgada się z decyzją organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2006r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, , że skarżący odmawiał współpracy w zakresie sporządzenia wywiadu środowiskowego, co wynika z akt sprawy. Ponadto organ wskazał na uznaniowy charakter decyzji rozstrzygających o zasiłkach celowych, których przyznanie uzależnione jest nie tylko od sytuacji wnioskodawcy, ale także od możliwości finansowych organu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący podtrzymał swoje stanowisko. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 §1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. stanowią, że świadczenia pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. W niniejszej sprawie przedmiotem jest świadczenie pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. i art. 40 ust. 1 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, lub osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego. Jak wynika z powołanych przepisów, przyznanie świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę ( wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2005 r., I SA/Wa 448/04, LEX nr 166677). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że uznanie organu doznaje ograniczeń w świetle brzmienia art. 7 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem, organ winien załatwiać sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tej przyczyny organ – działając w ramach uznania – winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego. Taka konstrukcja nie wyklucza możliwości odmowy przyznania świadczenia (wyrok NSA z dnia 18 maja 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 25/98, LEX nr 44078), jednakże nakłada na organ obowiązek każdorazowego precyzyjnego wskazania przesłanek odmowy udzielenia świadczenia. Również przyznanie świadczenia w takiej, a nie innej wysokości, obliguje organ do podania uzasadnienia prawnego i faktycznego podjętego rozstrzygnięcia. Konieczność taka związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.), z drugiej zaś z koniecznością umożliwienia Sądowi przeprowadzenia kontroli legalności. Jak wynika z kwestionariusza wywiadu środowiskowego z [...] marca 2006r., pisma z [...] marca 2006r., oraz notatki służbowej z dnia [...] kwietnia 2006r., skarżący K.K. odmawiał współpracy w zakresie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Nadto z pisma Kierownika Filii J., Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. z dnia [...] maja 2006r. wynika, że skarżący otrzymał w okresie od [...]stycznia 2006r. do [...] lipca 2006r. pomoc w formie zasiłku okresowego w kwocie [...] zł miesięcznie, a w maju 2006r. na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia [...] marca 2006r. zasiłek celowy w kwocie [...] zł. Mając na uwadze przepisy ogólne ustawy o pomocy społecznej, a w szczególności art.2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s., nie sposób uznać, że świadczenia udzielone w takim wymiarze, są sprzeczne z przepisami szczególnymi regulującymi przyznawanie zasiłku celowego. Jak wynika z wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej, osoby wnioskujące o przyznanie pomocy zobligowane są w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie są w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Wyznacznikami przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego są więc: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, możliwości finansowe organu pomocy społecznej i potrzeby innych osób znajdujących się zasięgu jego działania. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego wzmocniony jest zapisem art. 11 ust. 2 u.p.s. oraz przepisami art. 106 ust. 4 i 107 ust. 4. Wskazane przepisy jasno określają, że brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ponadto przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji jest konieczne przy wydawaniu decyzji w zakresie przyznania lub odmowy przyznania świadczenia pomocy społecznej. Uzasadnienia rozstrzygnięć obu instancji nie w pełni odpowiadają wymogom stawianym przez art. 107 § 3 k.p.a., organy bowiem w uzasadnieniach decyzji nie wskazały precyzyjnie faktycznego stanu funduszy przeznaczonych na świadczenia pomocy społecznej oraz nie przedstawiły liczby wniosków, które zostały rozstrzygnięte pozytywnie i na podstawie których udzielono pomocy innym uprawnionym. Nadto wskazać należy, że skoro świadczenia pomocy społecznej mają charakter uznaniowy i zmierzają do wspierania w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, to nie bez znaczenia jest fakt udzielenia pomocy skarżącemu w rozmiarze znajdującym odbicie w materiale dowodowym zgromadzonym przez organy administracji publicznej, oraz brak współpracy skarżącego w ustaleniu jego sytuacji bytowej i majątkowej. Stąd też Sąd uznał, że uzasadnienia decyzji mimo że naruszają przepis art. 107 § 3 k.p.a., to jednak nie jest to takie naruszenie przepisów procesowych, które miałoby wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), a co za tym idzie nie skutkuje koniecznością eliminacji tych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Sąd za niezbędne uznał wskazanie, że świadczenia udzielane przez organy administracji publicznej mają w pierwszej kolejności na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać oraz wspierać ich w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Zadaniem organów jest więc pomoc w dążeniu samego zainteresowanego do polepszenia swojej sytuacji życiowej. Ponadto Sąd zwraca uwagę, że system prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny ( odpowiednio – wyrok SN z dnia 03 września 1998 r.- I CKN 908/97 – OSNC 3/99/53 z glosą T. Smyczyńskiego - OSP 10/99/173, akceptowany przez M. Andrzejewskiego "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej" Zakamycze 2003 str.147 i nast.). Z tej przyczyny organ pomocy społecznej może w drodze wywiadu środowiskowego ustalać np. czy potrzeby skarżącego nie mogą zostać w całości lub w części zaspokojone przez osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128. kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. z 1964r., nr 9, poz. 59 ze zm. ) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stąd też zważyć należy, czy oprócz pomocy publicznej, nie ma innych osób zobowiązanych do wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego wobec skarżącego. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w punkcie 1 wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a. /-/ E. Kręcichwost - Durchowska /-/E. Makosz-Frymus /-/ B. Popowska KP