IV SA/Po 717/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 8 października 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Towarzystwa Rozwoju Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] maja 2013r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawo pomocy Postanowieniem z dnia 3 września 2013r. (doręczonym stronie w dniu 5.09.2013r. – k. 32 akt), referendarz sądowy odmówił Towarzystwu Rozwoju Ż. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Towarzystwo Rozwoju Ż. w ponownym wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPPr wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata wskazując, że nie prowadzi działalności finansowej i gospodarczej, w związku z czym nie dysponuje żadnymi funduszami. We wniosku wskazano również, ze regulamin stowarzyszenia nie przewiduje opłacania składki na rzecz Towarzystwa. We wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawiono również cel stowarzyszenia oraz zarzuty dotyczące postępowania będącego przedmiotem skargi. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 września 2013r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, wskazując że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym został już rozstrzygnięty postanowieniem z dnia 3 września 2013r. Skarżąca w terminie otwartym do wniesienia sprzeciwu od w/w postanowienia nie wniosła środka zaskarżenia, lecz złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Stąd ponownie złożony wniosek należy rozpatrzyć w kontekście normy z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej P.p.s.a.), a więc ustalić, czy po wydaniu prawomocnego już orzeczenia z dnia 3 września 2013r. nastąpiła zmiana okoliczności umożliwiająca przyznanie stronie prawa pomocy. W konkluzji stwierdzono, iż złożone przez Towarzystwo Rozwoju Ż. oświadczenie z dnia 12 września 2013r. nie wskazuje zmiany okoliczności sprawy, warunkujące możliwość zmiany postanowienia z dnia 3 września 2013 r. Towarzystwo Rozwoju Ż. złożyło sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia wskazując, iż zaskarżonym postanowieniem wadliwie oceniono możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu. Towarzystwo nie zgodziło się z twierdzeniem, jakoby nie wykazało braku możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazywano również na brak majątku, funkcjonowanie na podstawie społecznej pracy członków stowarzyszenia i brak składek członkowskich. Te wszystkie elementy w powiązaniu z działaniem skarżącego w obronie interesów lokalnej społeczności winny prowadzić do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył więc, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Sprawa przyznania prawa pomocy rozpatrywana jest więc od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z w/w przepisem prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W okolicznościach niniejszej sprawy należy jednak na wstępie zaznaczyć, że wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym został już rozstrzygnięty prawomocnym postanowieniem z dnia 3 września 2013 r., stąd ponownie złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrzyć w kontekście normy z art. 165 p.p.s.a., a więc ustalić, czy po wydaniu przez referendarza sądowego prawomocnego orzeczenia z dnia 3 września 2013 r. nastąpiła zmiana okoliczności umożliwiająca przyznanie stronie prawa pomocy. Analiza znajdujących się w aktach sprawy dwóch formularzy PPPr pozwala z przekonaniem stwierdzić, że sytuacja majątkowa strony skarżącej nie uległa zmianie. Co więcej, skarżąca powołuje się na tożsamą argumentację, nie wykazując, iż podjęło jakiekolwiek działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za nie wystarczające uznać bowiem należy twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się bowiem, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna jednak wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). W przedmiotowej sprawie w ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, należy bowiem zauważyć, że stowarzyszenia zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie (regulaminie). Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ono więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z przesłanym regulaminem Towarzystwo Rozwoju Ż. jest stowarzyszeniem zwykłym, które zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 855 ze zm.) stanowi uproszczoną formę stowarzyszenia niemającą osobowości prawnej. Oznacza to, że stowarzyszenie zwykłe określa swoją strukturę organizacyjną w regulaminie, który w szczególności wskazuje jego nazwę, cel i środki działania. Środkami działania w przypadku takiego stowarzyszenia są składki członkowie, które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7; postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 519/09, LEX nr 574295). Ze złożonego oświadczenia wynika, że działalność swą Stowarzyszenie opiera na pracy społecznej członków. Regulamin natomiast nie przewiduje opłacania składek przez członków stowarzyszenia, a zatem nie posiada ono żadnego majątku, ani jakichkolwiek źródeł dochodu. Art. 42 ust. 2 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach wskazuje, że stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. Jak wynika z regulaminu celem Stowarzyszenia jest działalność z zakresu ochrony środowiska, nauki, edukacji, promocji regionu, nauki, oświaty, wychowania, kultury, sztuki, ekologii, ochrony zwierząt i inna wymieniona w §6 regulaminu. Stowarzyszenie realizuje swoje cele m. in. poprzez branie udziału w toczących się postępowaniach administracyjnych i sądowych, organizowanie prelekcji, spotkań, wystaw, koncertów i innych imprez (§ 7 regulaminu). Wykonanie tak postawionych zadań z natury rzeczy musi wiązać się z posiadaniem i zabezpieczeniem pewnych kosztów, z przeznaczeniem na tak zakreślone cele. W szczególności, dostępność do sądu wymaga posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Dobrowolne pozbawienie się składek członkowskich w statucie bądź regulaminie prowadzi zatem de facto do uniemożliwienia realizacji zadań Stowarzyszenia, bądź też finansowania działalności Stowarzyszenia ze środków Skarbu Państwa. Powyższe z kolei uzasadnia wniosek, że Stowarzyszenie nie wykazało, aby czyniło starania o zabezpieczenie środków na realizację regulaminowych celów w inny sposób niż przez uzyskanie prawa pomocy i tym samym przerzucenie kosztów swojej regulaminowej działalności na Skarb Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy w takiej sytuacji prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei stanowiłoby zaprzeczenie zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. (por. postanowienie NSA z dnia 30.11.2009r. sygn. akt II OZ 1004/09, post. NSA z dnia 1.12.2009r. sygn. akt II OZ 1056/09). Stowarzyszenie nie zabezpieczające sobie majątku na realizację celów i w rezultacie nieosiągające żadnego dochodu musi więc liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności statutowej (regulaminowej) i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku np. poprzez zwiększenie liczby członków lub przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie rejestrowe, które może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, prowadzić działalność gospodarczą dla uzyskania środków finansowych na działalność statutową (vide. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 411/10, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Na marginesie należy wskazać, że ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja - ustanawiając symboliczne składki członkowskie bądź ich brak w ogóle - sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354) W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 §2 pkt 1 w zw. z art. 165 P.p.s.a. należy orzec jak w sentencji postanowienia