IV SA/Po 739/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie NSA Ewa Makosz Frymus (spr.) NSA Grażyna Radzicka Protokolant sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 1 października 2008 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę /-/ G. Radzicka /-/ P. Miładowski /-/ E. Makosz-Frymus Decyzją nr [...] z 9 marca 2007r. Kierownik Filii [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta odmówił, na podstawie art. 3 ust.1, 3 i 4, art. 8 ust.1, art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004r., nr 64, poz. 593 ze zm., dalej: u.p.s.), przyznania K. K. zasiłku celowego -na sfinansowanie kosztów zakupu żywności w kwocie 373,77 zł za styczeń i luty 2007r., pokrycie zakupu folii niebieskiej w kwocie 36 zł, korka gumowego w kwocie 3,80 zł, nasion pomidora w kwocie 1,90 zł oraz zakupu miotły do zamiatania śniegu. Organ wskazał, że skarżący otrzymywał już regularną pomoc w postaci zasiłku okresowego w kwocie po 400 zł miesięcznie w okresie od 01.01.2006r. do 30.06.2006r., a nadto, że decyzją z dnia 07.03.2007r.przyznana została mu pomoc celowa na pokrycie kosztów zakupu artykułów metalowych w kwocie 54 zł, okleiny samoprzylepnej w kwocie 35 zł i worka na opał w kwocie 20 zł. Organ wskazał, że pokrycie kosztu zakupu rzeczy wnioskowanych przez skarżącego, nie mieści się w pojęciu zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie w terminie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z 3 września 2007r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił stanowisko wyrażone przez organ I instancji. Ponadto podniósł, że zgodnie z art. 39 ust. 2 u.p.s. decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący podtrzymał swoje stanowisko. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 §1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. stanowią, że świadczenia pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. W niniejszej sprawie przedmiotem jest świadczenie pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W myśl art. 40 ust.1 u.p.s. zasiłek celowy może być również przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego. Jak wynika z powołanych przepisów, przyznanie świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę ( wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2005 r., I SA/Wa 448/04, LEX nr 166677). Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, uznanie organu doznaje ograniczeń w świetle brzmienia art. 7 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem, organ winien załatwiać sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tej przyczyny organ - działając w ramach uznania - winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego. Taka konstrukcja nie wyklucza możliwości odmowy przyznania świadczenia (wyrok NSA z dnia 18 maja 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 25/98, publ.: LEX nr 44078), jednakże nakłada na organ obowiązek każdorazowego precyzyjnego wskazania przesłanek odmowy udzielenia świadczenia. Również przyznanie świadczenia w takiej, a nie innej wysokości, obliguje organ do podania uzasadnienia prawnego i faktycznego podjętego rozstrzygnięcia. Konieczność taka związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.), z drugiej zaś z koniecznością umożliwienia Sądowi przeprowadzenia kontroli legalności. Z bezspornego stanu faktycznego wynika, że skarżący otrzymywał we wskazanym okresie, pomoc społeczną w formie zasiłku okresowego i zasiłków celowych. Mając na uwadze przepisy ogólne ustawy o pomocy społecznej, a w szczególności art.2 ust. 1 u.p.s. i art. 3 ust. 1 u.p.s., nie sposób uznać, że świadczenia udzielone w takim wymiarze, są sprzeczne z przepisami szczególnymi regulującymi przyznawanie zasiłku celowego. Wobec powyższego organy słusznie uznały, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Jak wynika z wykładni przepisów ustawy o prawie pomocy, osoby wnioskujące o przyznanie pomocy zobligowane są w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie są w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Wyznacznikami przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego są więc: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, możliwości finansowe organu pomocy społecznej i potrzeby innych osób znajdujących się zasięgu jego działania. Z dokumentów zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy, wynika, że organy administracji publicznej wspierają skarżącego w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia mu życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przed tutejszym Sądem toczyły się i zawisłe są także inne sprawy K. K., z akt tych spraw wynika, że skarżący otrzymuje świadczenia pomocy społecznej, przy czym nie oznacza to, że udzielane są one przez odpowiednie organy w wysokości wnioskowanej przez skarżącego. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek przyznania zasiłku, organ może orzec o odmowie jego przyznania. Trudna sytuacja bytowa występująca po stronie skarżącego podlega zestawieniu z możliwościami budżetowymi organu przyznającego zasiłek celowy. Wobec czego udzielenie skarżącemu zasiłku w wysokości go satysfakcjonującej możliwe jest dopiero po zweryfikowaniu stanu finansów przeznaczonych na pokrycie tego rodzaju świadczeń (por. wyrok WSA w Warszawie z 14 lutego 2006r., sygn. akt I SA/Wa 1825/05, publ.: LEX nr 194040 ). Uzasadnienia rozstrzygnięć obu instancji odmawiających przyznania wnioskowanych świadczeń nie w pełni odpowiadają wymogom stawianym przez art. 107 § 3 k.p.a., organy bowiem w uzasadnieniach decyzji nie wskazały precyzyjnie faktycznego stanu funduszy przeznaczonych na świadczenia pomocy społecznej oraz nie przedstawiły liczby wniosków, które zostały rozstrzygnięte pozytywnie i na podstawie których udzielono pomocy innym uprawnionym. Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, stanowią jednak wystarczająca podstawę uzasadniająca stanowisko organów wyrażone w decyzjach I i II instancji. Ponadto znajdują odzwierciedlenie w aktach spraw z innych skarg K. K. zawisłych i rozpoznanych przed tutejszym Sądem. Stąd też Sąd uznał, że uzasadnienia decyzji mimo że naruszają przepis art. 107 § 3 k.p.a., to jednak nie jest to takie naruszenie przepisów procesowych, które miałoby wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), a co za tym idzie nie skutkuje koniecznością eliminacji tych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Sąd za niezbędne uznał wskazanie, że świadczenia udzielane przez organy administracji publicznej mają w pierwszej kolejności na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać oraz wspierać ich w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Zadaniem organów jest więc pomoc w dążeniu samego zainteresowanego do polepszenia swojej sytuacji życiowej. Ponadto Sąd zwraca uwagę, że system prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny ( odpowiednio - wyrok SN z dnia 03 września 1998 r.- I CKN 908/97 - OSNC 3/99/53 z glosą T. Smyczyńskiego -OSP 10/99/173, akceptowany przez M. Andrzejewskiego "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej" Zakamycze 2003 str.147 i nast.). Z tej przyczyny organ pomocy społecznej mógł w drodze wywiadu środowiskowego ustalać np. czy potrzeby skarżącego nie mogą zostać w całości lub w części zaspokojone przez osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128. kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. z 1964r., nr 9, poz. 59 ze zm. ) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stąd też zważyć należy, czy oprócz pomocy publicznej, nie ma innych osób zobowiązanych do wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego wobec skarżącego. Niedokonanie tych ustaleń przez organ odwoławczy mogłoby stanowić uchybienie obowiązkowi wynikającemu z art. 7 k.p.a., jednakże mając na uwadze zakaz reformationis in peius wyrażony w art. 139 k.p.a. stwierdzić należy, że takie ustalenia organu odwoławczego mogły jedynie działać na niekorzyść skarżącego. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji. /-/ G. Radzicka /-/ P. Miładowski /-/ E. Makosz-Frymus AT