IV SA/Po 769/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus (spr.) WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 06 września 2007 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę /-/E.Kręcichwost – Durchowska /-/G. Radzicka /-/E. Makosz - Frymus mb Wnioskiem z [...]marca 2006r. K.P. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P., Filia [...]o przyznanie na miesiąc kwiecień zasiłku na wyżywienie w kwocie [...] zł, opłatę za mieszkanie, na środki czystości w kwocie [...] zł, na energię elektryczną i gaz w kwocie [...] zł, oraz na bilet miesięczny na przejazdy środkami komunikacji miejskiej i na uzupełnienie apteczki domowej w kwocie [...] zł. Ponadto K.P. podała, że nie ma środków na obuwie. W dniu [...] marca 2006r. doręczono skarżącej pismo z dnia [...] marca 2006r., w którym wezwano skarżącą do obecności w miejscu zamieszkania w dniu [...] marca 2006r. w godzinach od 11.00 do 14.00 celem aktualizacji wywiadu środowiskowego. Natomiast w przypadku braku możliwości przeprowadzenia wywiadu we wskazanym terminie, zobowiązano skarżącą do stawienia się w Filii Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w terminie 3 dni od daty otrzymania wezwania. Decyzją nr [...] z [...]Prezydent Miasta P. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 4 i art. 11 ust. 2 w zw. z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004r., nr 64, poz. 593 ze zm. dalej: u.p.s.) odmówił przyznania K.P. zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup biletu miesięcznego na przejazdy komunikacji miejskiej w kwocie [...] zł, na uzupełnienie apteczki domowej w kwocie [...] zł, zakup obuwia oraz kurtki. Organ wskazał, że K.P. nie wypełnia przesłanek określonych w art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i art. 4 u.p.s., albowiem nie podjęła pracy i mimo wezwań nie udokumentowała jej poszukiwania. Ponadto organ wskazał, że skarżąca została pozbawiona statusu bezrobotnego przez Powiatowy Urząd Pracy wobec zaniechania wizyt w Urzędzie. W ocenie organu I instancji skarżąca odmawia udokumentowania poszukiwania Pracy, czym utrudnia współdziałanie w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji. W odwołaniu od decyzji skarżąca wniosła o jej zmianę, tak aby pomoc została udzielona zgodnie z jej wnioskiem. Skarżąca powołała się na treść przepisów art. 38 u.p.s. i art. 7 ust. 1 u.p.s. oraz wskazała na bezcelowość zwierania kontraktów socjalnych. Decyzją nr [...] z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję nr [...] z [...] i przyznało zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup biletu miesięcznego na przejazdy środkami komunikacji miejskiej w kwocie [...] zł, uzupełnienie apteczki domowej w kwocie [...] zł oraz zakup obuwia i kurtki w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko skarżącej przyznając jej świadczenia we wnioskowanej wysokości. Organ wskazał na art. 39 ust. 2 u.p.s. uzasadniając, przyznanie pomocy społecznej ułatwieniem skarżącej poszukiwania pracy. Przy czym organ odwoławczy zwrócił uwagę na art. 4 u.p.s. wskazując, że osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca wskazała, że nie przyznano jej wnioskowanych [...] zł na zakup żywności oraz że naruszono jej prawo do udziału w postępowaniu i nie wskazano, na który miesiąc przyznano zasiłek na zakup biletu miesięcznego MPK. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 §1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. stanowią, że świadczenia pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. W niniejszej sprawie przedmiotem jest świadczenie pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, albo osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego – w myśl art. 40 ust. 1 u.p.s. Jak wynika z powołanych przepisów, przyznanie świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę ( wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2005 r., I SA/Wa 448/04, LEX nr 166677). W orzecznictwie sądów administracyjnych, wskazuje się, że uznanie organu doznaje ograniczeń w świetle brzmienia art. 7 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem, organ winien załatwiać sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tej przyczyny organ – działając w ramach uznania – winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego. Taka konstrukcja nie wyklucza możliwości odmowy przyznania świadczenia (wyrok NSA z dnia 18 maja 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 25/98, LEX nr 44078), jednakże nakłada na organ obowiązek każdorazowego precyzyjnego wskazania przesłanek odmowy udzielenia świadczenia. Również przyznanie świadczenia w takiej, a nie innej wysokości, obliguje organ do podania uzasadnienia prawnego i faktycznego podjętego rozstrzygnięcia. Konieczność taka związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.), z drugiej zaś z koniecznością umożliwienia Sądowi przeprowadzenia kontroli legalności. Podkreślić należy, że zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skarżącej przyznano wnioskowaną przez nią pomoc w postaci zasiłku celowego na zakup biletu miesięcznego w kwocie [...] zł, na uzupełnienie apteczki domowej w kwocie [...] zł oraz na zakup obuwia i kurtki w kwocie [...] zł. Nadto zarówno z dokumentów obejmujących oświadczenia organów i skarżącej, zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy jak i innych spraw zawisłych przed tutejszym Sądem, wynika że skarżąca pomoc społeczną otrzymuje. Wobec powyższego organy słusznie uznały, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Jak wynika z wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej, osoby wnioskujące o przyznanie pomocy zobligowane są w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie są w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Wyznacznikami przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego są więc: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, możliwości finansowe organu pomocy społecznej i potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu jego działania. Ponadto z odpowiedzi na skargę wniesioną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wynika, że skarżąca jest objęta wsparciem ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. Przed tutejszym Sądem toczyły się i zawisłe są także inne sprawy K. P., z akt tych spraw wynika (np. sygn. akt IV SA/Po 344/06, IV SA/Po 786/05, IV SA/Po 770/06), że skarżąca otrzymuje świadczenia pomocy społecznej, przy czym nie oznacza to, że udzielane są one przez odpowiednie organy w wysokości wnioskowanej przez skarżącą. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek przyznania zasiłku, organ może orzec o odmowie jego przyznania. Trudna sytuacja bytowa występująca po stronie skarżącego podlega zestawieniu z możliwościami budżetowymi organu przyznającego zasiłek celowy. Wobec czego udzielenie skarżącej zasiłku możliwe jest dopiero po uznaniu, że jej potrzeby mieszczą się w kategorii niezbędnych potrzeb bytowych i zweryfikowaniu stanu finansów przeznaczonych na pokrycie tego rodzaju świadczeń (por. wyrok WSA w Warszawie z 14 lutego 2006r., sygn. akt I SA/Wa 1825/05, publ.: LEX nr 194040 ). Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji słusznie wskazał, że osoby korzystające ze świadczeń pomocy społecznej, obowiązane są do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej – zgodnie z art. 4 u.p.s. Z odwołania skarżącej z dnia [...] czerwca 2006r. wynika, że jest ona świadoma znaczenia przepisów ogólnych ustawy o pomocy społecznej, winna zatem przy dochodzeniu roszczeń wziąć pod uwagę zapis powołanego art. 4 u.p.s. jak również art. 3 u.p.s. i art. 2 u.p.s. Sąd wskazuje również, że brak współpracy może rodzić konsekwencje określone w art. 11 u.p.s., w tym odmowę przyznania świadczeń bądź ich wstrzymanie. Odnosząc się do rozmiaru pomocy społecznej udzielanej skarżącej, Sąd za niezbędne uznał wskazanie, że świadczenia udzielane przez organy administracji publicznej mają w pierwszej kolejności na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać oraz wspierać ich w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Zadaniem organów jest więc pomoc w dążeniu samego zainteresowanej do polepszenia swojej sytuacji życiowej. Ponadto Sąd zwraca uwagę, że system prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny (odpowiednio – wyrok SN z dnia 03 września 1998 r.- I CKN 908/97 – OSNC 3/99/53 z glosą T. Smyczyńskiego - OSP 10/99/173, akceptowany przez M. Andrzejewskiego "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej" Zakamycze 2003 str.147 i nast.). Stąd też organ pomocy społecznej winien także ustalać czy potrzeby skarżącego nie mogą być w całości lub części zaspokojone przez osoby, na których ewentualnie ciąży obowiązek alimentacyjny. Niedokonanie tych ustaleń przez organ odwoławczy w okolicznościach niniejszej sprawy, nie stanowi uchybienia istotnie wpływającego na wynik sprawy, tym bardziej że wskutek tych ustaleń nie mógłby prowadzić do obejścia zakazu wyrażonego w art. 139 k.p.a. i art. 134 § 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm.) /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ G. Radzicka /-/E. Makosz-Frymus za nieobecnego Sędziego /-/E. Makosz-Frymus