IV SA/Po 812/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2012r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia odmówić prawa pomocy Wojewódzki Sad Administracyjny w Poznaniu w dniu 4 października 2012r. wydał wyrok oddalający skargę A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2012r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej. Skarżąca w terminie otwartym do złożenia skargi kasacyjnej wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwójką pełnoletnich synów a źródłem ich utrzymania jest umowa o pracę skarżącej (dochód [...] zł.) i działalność gospodarcza (dochód [...] zł.) oraz umowa o pracę syna (dochód [...] zł.). Z dodatkowych informacji wynika, że wnioskodawczyni posiada dom o pow. [...] m2 a mąż i synowie nie posiadają żadnego majątku. Mając na celu wyjaśnienie sytuacji finansowej, wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i jej męża (zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością) oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do tych osób, nadesłania kopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010-2011 skarżącej i jej męża, udokumentowania wysokości wydatków przeznaczanych na utrzymanie się - opłat za energię elektryczną, dostawy wody, gazu, usługi telekomunikacyjne itp., przedłożenia zestawienia użytkowanych pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym, nadesłania odpisów lub kserokopii składanych w ciągu ostatnich czterech miesięcy, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą deklaracji VAT, a także prowadzonych za wskazany okres ksiąg handlowych bądź podatkowej księgi przychodów i rozchodów, raportów kasowych oraz ewidencji środków trwałych, wyjaśnienia czy wnioskodawczyni lub jej mąż posiadają zaciągnięte kredyty lub pożyczki i przedłożenia zaświadczenia wystawionego przez pracodawcę męża o wysokości zarobków. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca przesłała wyciągi z posiadanych przez siebie kont bankowych w [...]. i [...] (rachunki prywatne i związane z działalnością gospodarczą), wyciągi z posiadanych kart kredytowych w [...][...],[...] i [...], kserokopie faktur za wodę, energię i usługi telekomunikacyjne, własne zeznania podatkowe za lata 2010 i 2011, zaświadczenie o zarobkach, podatkową księgę przychodów i rozchodów za ostatnie 4 miesiące oraz umowy kredytowe w tym 30 letni kredyt hipoteczny w [...] na kwotę [...] zł. indeksowany kursem CHF oraz kredyt w [...] na okres 5 lat na kwotę [...] zł. Skarżąca przesłała również umowę majątkową małżeńską wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącą i jej mężem. W związku z powyższym stwierdzić należy, że na podstawie art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.– dalej ppsa) prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 ppsa, zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Strona winna poczynić zatem starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części wydatków. Ponadto strona o przyznanie prawa pomocy winna uprawdopodobnić spełnienie przesłanek do przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, iż wnioskodawczyni we wniosku zadeklarowała iż uzyskuje miesięczny dochód z działalności gospodarczej i umowy o pracę w łącznej wysokości [...] zł., z której to kwoty skarżąca opłaca m.in. raty kredytów w łącznej kwocie [...] zł. Ponadto z przesłanych wyciągów wynika, że skarżąca w aktywny sposób korzysta z czterech kart kredytowych. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż przy ocenie możliwości płatniczych strony nie uwzględnia się wysokości obciążenia kredytowego uznając, że zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi i z tych też względów nie mogą być wysuwane jako argument do uprzywilejowanego traktowania jakim jest przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07.02.2006 r. sygn. akt I OZ 83/06; dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). Oznacza to, że skarżąca dysponuje środkami na opłacenie kosztów sądowych. Oceniając dokumenty przesłane przez skarżącą stwierdzić należy również, że wbrew wezwaniu nie przesłano żadnych informacji dotyczących dochodów męża wnioskodawczyni. Fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa nie uzasadnia braku przesłania informacji dotyczących dochodu męża. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9 poz. 59 z póź. zm) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej ( zob. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA 2005). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych ( por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 460/08). Rozdzielność majątkowa małżonków odnosi się, w świetle przepisów prawa rodzinnego do majątku małżonków a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędnym jest zatem założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego ( por. postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2010 r., sygn. akt I CZ 37/67). Wreszcie zauważyć trzeba, iż małżonkowie faktycznie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Stąd też dane dotyczące obu osób prowadzących takie gospodarstwo są konieczne z punktu widzenia rozpatrywania niniejszej sprawy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwolą na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełniania ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania tego prawa ( por. postanowienie NSA z 5 września 2005 r. , sygn. akt II FZ 418/05). Wobec powyższego należało przyjąć, iż skarżąca nie zrealizowała warunków wykazania, iż nie jest w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. Złożone na urzędowym formularzu oświadczenie jest niepełne nie zawiera bowiem wszystkich danych o sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7, art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 ppsa, postanowiono jak w sentencji