IV SA/Po 812/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Donata Starosta po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 stycznia 2013 r. wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca [...] r., nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – ustanowienia adwokata. Wyrokiem z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 812/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej WSA) oddalił skargę A. P. (dalej skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. (dalej SKO albo Kolegium) z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenkciej (k. 100 akt sądowych). Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem skarżąca otrzymała dnia [...] listopada 2012 r. (k. 122 akt sądowych). W terminie otwartym do wywiedzenia skargi kasacyjnej skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata (k. 125 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 812/12, referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy akcentując wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy wskazał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy zadeklarowała, że uzyskuje miesięczny dochód z działalności gospodarczej i umowy o pracę w łącznej wysokości [...] zł., z której to kwoty opłaca m.in. raty kredytów w łącznej kwocie [...] zł. Ponadto z przesłanych wyciągów wynika, że skarżąca w aktywny sposób korzysta z czterech kart kredytowych. Przy ocenie możliwości płatniczych strony nie uwzględnia się wysokości obciążenia kredytowego uznając, że zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi i z tych też względów nie mogą być wysuwane jako argument do uprzywilejowanego traktowania jakim jest przyznanie prawa pomocy. Skarżąca dysponuje zatem środkami na opłacenie kosztów sądowych. Poza tym, skarżąca wbrew wezwaniu nie przesłała żadnych informacji dotyczących dochodów męża. Fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa nie uzasadnia braku przesłania informacji dotyczących dochodu męża. Rozdzielność majątkowa małżonków odnosi się, w świetle przepisów prawa rodzinnego do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędnym jest zatem założenie, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Poza tym, skarżąca wraz z małżonkiem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Stąd też dane dotyczące obu osób prowadzących takie gospodarstwo są konieczne z punktu widzenia rozpatrywania niniejszej sprawy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwolą na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełniania ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżąca nie zrealizowała warunku wykazania, że nie jest w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania, ponieważ złożone na urzędowym formularzu oświadczenie jest niepełne, nie zawierając wszystkich danych o Jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej (k. 295-296 akt sądowych). W sprzeciwie z dnia [...] stycznia 2012 r. od powyższego postanowienia skarżąca podniosła, że przedstawiła Sądowi dane dotyczące dochodu z działalności gospodarczej nie pomniejszonej o należny podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto małżonek skarżącej od [...] maja 2012 r. ze względu na trudną sytuację na rynku i brak pracy zawiesił działalność gospodarczą i nie otrzymuje z tego tytułu żadnych przychodów. Skarżąca ma na utrzymaniu również dwójkę uczących się dzieci, zatem dochód netto powinien zostać podzielony na czterech członków rodziny, ponieważ skarżąca jest obecnie jedynym jej żywicielem. Wykorzystane karty kredytowe posłużyły skarżącej w okresie, w którym była bez pracy, na utrzymanie siebie i rodziny. Obecnie skarżąca ma do spłaty karty kredytowe i kredyty oraz zobowiązania z tytułu utrzymania siebie i rodziny. Skarżąca podkreśliła, że nie dysponuje środkami na opłacenie kosztów sądowych, czego dowodem jest również brak posiadania lokat bankowych lub innych środków, a także oprócz domu brak cennych rzeczy ruchomych (k. 302 akt sądowych). W odpowiedzi na zarządzenie Sędziego z dnia [...] stycznia 2013 r. (k. 304 akt sądowych) skarżąca w piśmie z dnia [...] stycznia 2013 r. wskazała, że użytkuje samochód osobowy marki BMW1, którego właścicielem jest Jej małżonek. Samochód ten jest uszkodzony po stłuczce i wymaga naprawy blacharskiej. Oprócz samochodu osobowego małżonek skarżącej jest właścicielem pojazdu mechanicznego typu Quad, na który skarżąca wzięła kredyt gotówkowy i który jest obecnie przez Nią spłacany w racie kredytowej. Pojazd ten jest wykorzystywany przez skarżącą w działalności gospodarczej w celach reklamowych podczas zawodów rowerowych (k. 307-308 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw wniesiony przez skarżącą nie zasługiwał na uwzględnienie. Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, że traci ono moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej ppsa). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych koszów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygnięcie sądu będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., str. 618-619). Tak samo z art. 252 §1 ab initio ppsa wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym oraz osiąganych dochodach. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 199 ppsa, że to sama strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tej powinności uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (postanowienie NSA z 25.10.2011 r. II GZ 473/11, lex nr 984650). W orzecznictwie sądowym podkreśla się przy tym, że obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności stron, które mają stały miesięczny dochód (postanowienie NSA z 21.12.2007 r. I OZ 970/07, lex nr 1016711). Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy, skarżąca już w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że z tytułu umowy o pracę osiąga miesięczny dochód brutto w kwocie [...] zł, natomiast z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochód miesięczny brutto w kwocie [...] zł. Z załączonego do akt sprawy zaświadczenia z dnia 28 listopada 2012 r., wystawionego przez [...] Spółka z o.o. wynika, że skarżąca zatrudniona w powyżej wskazanej spółce od dnia [...] sierpnia 2012 r. na czas określony do dnia [...] listopada 2013 r. jako specjalista do spraw księgowości osiąga średni miesięczny dochód netto w kwocie [...] zł (k. 246 akt sądowych). Z tytułu umowy o pracę stały miesięczny dochód w kwocie [...] zł osiąga również syn skarżącej, K. P. Skarżąca jest właścicielem domu o powierzchni [...] m2, natomiast Jej małżonek jest właścicielem samochodu marki BMW1 oraz pojazdu mechanicznego typu Quad, który jak przyznała sama skarżąca w piśmie z dnia [...] stycznia 2013 r. został przez Nią zakupiony. Skarżąca zaciągnęła na ten cel kredyt gotówkowy. Wskazany powyżej pojazd jest wykorzystywany przez skarżącą do prowadzonej działalności gospodarczej w celach reklamowych podczas zawodów rowerowych (k. 307-308 akt sądowych). Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd wziął pod uwagę, że skarżąca korzysta z czterech kart kredytowych oraz jak sama wskazała, pozostaje jedynym podmiotem utrzymującym gospodarstwo domowe. Sąd miał przy tym ubocznie na uwadze, że wszelkie przedłożone do akt sprawy rachunki za wodę, energię elektryczną oraz gaz (k. 231-236 akt sądowych) wystawione zostały na małżonka skarżącej. Skarżąca po dzień dzisiejszy nie przedstawiła żadnych informacji dotyczących dochodów Jej męża, ani też zaświadczenia, że ma on status osoby bezrobotnej. O obowiązku tym skarżąca została w sposób wyraźny poinformowana zarówno w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2012 r. (k. 128 akt sądowych), jak i w uzasadnieniu samego postanowienia referendarza z dnia 18 grudnia 2012 r. Z tego względu twierdzenie o wprowadzeniu w błąd skarżącej w rozmowie telefonicznej przez pracownika tutejszego Sądu nie mogło znaleźć uzasadnienia. Biorąc pod uwagę ogół sytuacji majątkowej skarżącej wraz z osobami, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka niebezpieczeństwa poniesienia przez skarżącą uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w związku z koniecznością skorzystania z usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego, celem wywiedzenia skargi kasacyjnej od opisanego na wstępie wyroku tutejszego Sądu z dnia 4 października 2012 r. Skarżąca w sposób aktywny pozyskuje środki finansowe na utrzymanie siebie oraz rodziny, mając stałe zatrudnienie oraz prowadząc własną działalność gospodarczą, korzystając z dwóch pojazdów mechanicznych oraz domem o powierzchni [...] m2. Innymi słowy, w niniejszej sprawie nie zaistniały okoliczności przemawiające za odstąpieniem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Za odejściem od tej zasady nie mogą przemawiać wskazane przez skarżącą zobowiązania kredytowe, m.in. na zakup pojazdu mechanicznego typu Quad. Skarżąca dysponując miesięcznie kwotą ponad [...] zł brutto w sposób obiektywny może ponieść koszt udzielenia pomocy prawnej potrzebnej do sporządzenia skargi kasacyjnej. Dokonując natomiast określonych wyborów sposobu wydatkowania dostępnych środków pieniężnych, skarżąca nie powinna przerzucać obowiązku poniesienia kosztów związanych z prowadzeniem postępowania przed sądem administracyjnym na Skarb Państwa. Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 245 §3 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji. MZ