IV SA/Po 865/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz – Frymus Sędziowie WSA Maciej Dybowski(spr.) WSA Ewa Kręcichwost -Durchowska Protokolant St. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2010 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Śremie na uchwałę Rady Miejskiej w Mosinie z dnia 31 marca 2005 r. nr XXXVIII/328/05 w przedmiocie regulaminu udzielania pomocy materialnej dla uczniów, 1. stwierdza nieważność paragrafu 10 uchwały Rady Miejskiej w Mosinie z dnia 31 marca 2005 r. nr XXXVIII/328/05 oraz punktu 7 załącznika do uchwały Rady Miejskiej w Mosinie z dnia 31 marca 2005 r. nr XXXVIII/328/05, 2. określa, że zaskarżona uchwała nie może być wykonana w części określonej w punkcie 1 sentencji wyroku. /-/E. Kręcichwost – Durchowska /-/E. Makosz – Frymus /-/M. Dybowski Rada Miejska w Mosinie, z powołaniem się na art. 90f ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (j.t. Dz. U. 256/04/2572 ze zm., dalej ustawa o systemie oświaty bądź uso), podjęła w dniu 31 marca 2005 r. uchwałę nr XXXVIII/328/05 (dalej Uchwała) w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Mosina (k. 14-22 akt). Na powyższą Uchwałę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł Prokurator Rejonowy w Śremie zarzucając jej: rażące naruszenie art. 90e ust. 1 w zw. z art. 90 f pkt 4 uso, przez zdefiniowanie pojęcia "zdarzenie losowe" i tym zawężenie kręgu osób uprawnionych na podstawie ustawy o systemie oświaty do otrzymania pomocy materialnej o charakterze socjalnym, podczas gdy rada gminy nie ma kompetencji do definiowania tego pojęcia, rażące naruszenie art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (j.t. Dz. U. 142/01/1591 ze zm., dalej ustawa o samorządzie gminnym bądź usg) w zw. z art. 90f pkt 3 i art. 90n ust. 2 pkt 1 uso przez ustalenie w Załączniku, że opinia dyrektora szkoły stanowi integralną część wniosku o udzielenie stypendium szkolnego i nałożenie w ten sposób na stronę obowiązku jej uzyskania, w sytuacji gdy opinia dyrektora, o której mowa w art. 90n ust. 2 pkt 1 uso jest stanowiskiem organu w rozumieniu art. 106 kpa, a o jej wydanie w formie przewidzianej prawem winien wystąpić po wszczęciu postępowania burmistrz, mimo braku po stronie rady gminy upoważnienia do wydawania przepisów prawa miejscowego modyfikujących w tym zakresie przepisy kpa. Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej Uchwały w części obejmującej § 10 i Załącznika do niej. W uzasadnieniu skargi wskazał, że § 10 Uchwały i Załącznik rażąco naruszają przepisy art. 40 usg w zw. z art. 90 f pkt 3 i 4, i art. 90n ust. 2 pkt 1 uso. W myśl art. 18 ust. 2 pkt 14a i pkt 15 usg, do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawie zasad udzielania stypendiów dla uczniów i studentów i stanowienie uchwał w innych sprawach zastrzeżonych ustawami do kompetencji rady gminy. Regulacje rangi ustawowej określające kompetencje organów gminy w sprawach z zakresu udzielania pomocy materialnej dla uczniów, zawiera ustawa o systemie oświaty. Zgodnie z art. 90 f uso, rada gminy uchwala regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy, kierując się celami pomocy materialnej o charakterze socjalnym, w którym określa w szczególności: 1) sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz innych okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1; 2) formy, w jakich udziela się stypendium szkolnego w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy; 3) tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego; 4) tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego-w zależności od zdarzenia losowego. Prokurator wskazał, że zgodnie z art. 90m uso, świadczenie pomocy materialnej o charakterze socjalnym przyznaje wójt, burmistrz lub prezydent miasta, przy czym zgodnie z art. 90n ust. 1 uso, w sprawach świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym wydaje się decyzje administracyjne. Natomiast w art. 90 n ust. 2 pkt 1 uso ustawodawca postanowił, że świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane między innymi na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia, po zasięgnięciu opinii dyrektora szkoły. Przepis ów wprowadza obowiązek współpracy organów administracji w sprawach świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym, a w toku rozpoznawania wniosków o przyznanie takiej pomocy obowiązuje tryb określony w art. 106 kpa. Stypendium szkolne i zasiłek szkolny, należą do świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym, a co za tym idzie w sprawach tego typu pomocy wydaje się decyzje administracyjne. Oznacza to podporządkowanie postępowania w takich sprawach przepisom kodeksu postępowania administracyjnego. Opinia dyrektora w sprawie stypendium szkolnego spełnia przy tym przedmiotowe stanowiska innego organu, o którym mowa w art. 106 kpa i zgodnie z tym przepisem o zajęcie stanowiska (w tym wypadku o wydanie opinii) wystąpić winien organ załatwiający sprawę. Zajęcie stanowiska winno nastąpić w formie postanowienia, na które służy stronie zażalenie. Powyższy tryb postępowania uznać należy za obligatoryjny, przy czym jako wprowadzony w drodze ustawy, nie może być on modyfikowany przepisami prawa niższego rzędu, w sytuacji braku jakiegokolwiek upoważnienia ustawowego do takowej modyfikacji. Rozważania te prowadzą do jednoznacznego wniosku, że zakwestionowany w skardze Załącznik do zaskarżonej Uchwały jest dotknięty istotnym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 91 usg, bowiem nakłada na stronę postępowania administracyjnego nie przewidziane prawem obowiązki i bez podstawy prawnej modyfikuje tryb postępowania administracyjnego w sprawie przyznania świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym, i pozbawia stronę możliwości ewentualnego zaskarżenia opinii dyrektora szkoły. Odnosząc się natomiast do zakwestionowanego § 10 Uchwały Prokurator wskazał, że rażąco narusza on art. 90e ust. 1 w zw. z art. 90f pkt 4 uso, bowiem bez podstawy prawnej definiuje użyte w ustawie pojęcie "zdarzenia losowego" przez przyjęcie, że do wymienionych zdarzeń należą wyłączne: pożar mieszkania ucznia, zalanie mieszkania ucznia, okradzenie mieszkania ucznia i w ten sposób bezprawnie zawęża krąg osób uprawnionych do otrzymania zasiłku szkolnego. Jednocześnie art. 90e ust. 1 uso stanowi, że uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego może być przyznany zasiłek szkolny, przy czym zgodnie z art. 90m uso, świadczenie pomocy materialnej o charakterze socjalnym (czyli również zasiłek szkolny) przyznaje burmistrz. Tak sformułowane przepisy rangi ustawowej wskazują jednoznacznie, że radzie gminy nie służy prawo definiowania, względnie ustalania co jest zdarzeniem losowym uprawniającym do uzyskania zasiłku szkolnego bowiem rada gminy nie jest upoważniona do definiowania pojęć użytych w ustawach, a ocena, czy w danym przypadku mamy do czynienia ze zdarzeniem losowym jest elementem procesu stosowania, a nie stanowienia prawa i należy do organu wykonawczego gminy, który przyznaje zasiłek szkolny. Zgodnie z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Każda norma kompetencyjna musi być tak realizowana, by nie naruszała innych przepisów prawa. Zakres upoważnienia musi być zawsze ustalony przez pryzmat zasad demokratycznego państwa prawnego, działania w granicach i na zasadzie prawa oraz innych przepisów regulujących daną dziedzinę. Prokurator podniósł, że ustawodawca nie zdefiniował znaczenia pojęcia "zdarzenie losowe", zaś zgodnie z definicją zawartą w Słowniku Języka Polskiego (Warszawa 1995, t. II s. 50) zdarzeniem losowym nazwać można wszystkie takie zdarzenia, które są zależne od losu - kolei, wydarzeń życia, nieprzewidywalne, niemożliwe do uniknięcia, nawet przy zachowaniu należytej staranności o swoje sprawy. W odpowiedzi na skargę Rada Miejska w Mosinie (dalej Rada Miejska) wniosła o jej oddalenie wskazując, że zgodnie z art. 90f pkt 3 i 4 uso była w pełni uprawniona do wprowadzenia w Uchwale nie tylko trybu i sposobu udzielania stypendium, ale również innych wymogów dotyczących przyznawania stypendiów w drodze decyzji administracyjnej przez wójta. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Prokuratora, że pod pojęciem "opinii", którego używa art. 90n ust. 1 uso w brzmieniu z dnia 1 stycznia 2005 r. nadanym ustawą z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. 281/04/2781 ze zm.) należy rozumieć stanowisko bądź opinię organu w rozumieniu art. 106 kpa, a co za tym idzie, że opinia ta winna zostać wydana w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Takie twierdzenie jest nieuprawnione ze względu na fakt, że podmiotów wymienionych we wskazanym przepisie nie można uznać za organy władne wydać rozstrzygnięcie w owej kwestii w formie postanowienia w rozumieniu kpa. Uznać należy, że opinia tych podmiotów nie ma charakteru opinii, o której mowa w art. 106 kpa, a jest jedynie instytucją wspomagającą organ administracji (w tym wypadku wójta, burmistrza albo prezydenta miasta) w wydaniu decyzji administracyjnej w sprawie. Opinia taka nie ma charakteru wiążącego, a jedynie walor informacyjny, a więc nie ma potrzeby stosowania jakiegokolwiek trybu odwoławczego od takiej opinii, jaki byłby dopuszczalny w przypadku stanowiska organu w rozumieniu art. 106 kpa wyrażonego w formie zaskarżalnego postanowienia. Zastosowanie w odniesieniu do przedmiotowego stanowiska winien znaleźć art. 89 usg, zgodnie z którym jeżeli prawo uzależnia ważność rozstrzygnięcia organu gminy od jego zatwierdzenia, uzgodnienia lub zaopiniowania przez inny organ, zajęcie stanowiska przez ten organ winno nastąpić nie później niż w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego rozstrzygnięcia lub jego projektu, z zastrzeżeniem ust. 1a. W analizowanym przypadku mamy do czynienia z rozstrzygnięciem organu gminy -wójta, a dyrektor jest organem właściwym do wyrażenia opinii, uzgodnienia itp. w rozumieniu art. 89 usg, nie zaś organem w rozumieniu art. 106 kpa. Przepis ten nie przewiduje szczególnej formy dla tego typu opinii czy uzgodnienia. W związku z powyższym Rada Miejska była w pełni uprawniona do wprowadzenia takiego wymogu do zaskarżonej Uchwały. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 90e ust. 1 w zw. z art. 90f pkt 4 uso Rada Miejska wskazała, że w § 10 zaskarżonej Uchwały w żaden sposób nie zawężyła ani nie ograniczyła możliwości otrzymania zasiłku szkolnego. Sam bowiem zwrot "w szczególności" oznacza, że katalog zdarzeń losowych użyty w Uchwale nie ma charakteru zamkniętego i odnosi się do nieograniczonej liczby tego typu zdarzeń. Nie można zatem uznać, że Rada Miejska zdefiniowała pojęcie "zdarzenia losowego" wbrew przepisom ustawy albo wprowadziła odmienne jego rozumienie. W tym zakresie nie doszło do naruszenia przepisów prawa powszechnie obowiązującego i wyjście poza zakres udzielonego Radzie upoważnienia ustawowego. Na rozprawie dnia 10 marca 2010 r. Prokurator zmodyfikował żądanie skargi, wnosząc o stwierdzenie nieważności § 10 Uchwały i punktu 7 Załącznika (k. 79). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153/02/1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm. - dalej ppsa ) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest uchwała nr XXXVIII/328/05 Rady Miejskiej w Mosinie z dnia 31 marca 2005 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Mosina. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że zaskarżona Uchwała ma charakter normatywny. Odnosi się ona bowiem do wszystkich uczniów, zamieszkałych na terenie gminy Mosina. Jako normatywny akt wykonawczy należący do kategorii prawa miejscowego, uchwała winna spełniać wymogi prawne ustanowione dla tej kategorii aktów. W myśl przepisu art. 87 ust. 2 Konstytucji RP, akty prawa miejscowego są źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Zaliczanie aktów prawa miejscowego do źródeł prawa powszechnie obowiązującego, pociąga za sobą konsekwencje w postaci odnoszenia do nich (i spełnienia przez nie) wszystkich zasad charakteryzujących tworzenie i obowiązywanie systemu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, przede wszystkim zaś zasady prymatu ustawy w hierarchii aktów prawnych i zasady, że wszystkie inne akty prawotwórcze mogą być wyłącznie stosowane na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie. W stosunku do prawa miejscowego zasady te wyraża przede wszystkim art. 94 Konstytucji, który stanowi, że organy samorządu terytorialnego, organy administracji rządowej ustanawiają akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie. Zatem w akcie rangi ustawowej zawarte musi być upoważnienie dla lokalnego prawodawstwa, czyli tzw. delegacja. Zasada ta znajduje potwierdzenie w przepisie art. 40 ust. 1 usg, który stanowi, że na podstawie upoważnień ustawowych gminie przysługuje prawo stanowienia przepisów prawa miejscowego. Upoważnienie to musi być wyraźne, a nie tylko pośrednio wynikające z przepisów ustawowych. Szczegółowe upoważnienie ustawowe określa materię, która może być przedmiotem regulacji w drodze aktu prawa miejscowego i organy kompetencyjne do jego wydania oraz reguluje niekiedy również inne sprawy związane z wydawaniem i wejściem w życie przepisów prawa. W niniejszej sprawie Uchwała została wydana na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 90f uso. Zgodnie z art. 90e ust. 1 uso, zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Rada gminy uchwala regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy, kierując się celami pomocy materialnej o charakterze socjalnym, w którym określa w szczególności (art. 90f ustawy o systemie oświaty): 1. sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz innych okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1; 2. formy, w jakich udziela się stypendium szkolnego w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy; 3. tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego; 4. tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego. Uwzględniając treść powyższych przepisów ustawy o systemie oświaty Sąd doszedł do przekonania, że ustawodawca w sposób umyślny użył pojęcia "zdarzenie losowe" zgodnie z regułami oficjalnego języka polskiego ogólnego, tak by obejmowało ono zróżnicowany wachlarz zdarzeń nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych, mogących znacząco utrudnić sytuację materialną ucznia. Już samo określenie "losowe" wskazuje, że chodzi o katalog stanów faktycznych, których charakteru i cech nie można z góry określić. W świetle takiego zamysłu ustawodawcy definiowanie pojęcia niedookreślonego w akcie rangi podustawowej narusza prawo. Ustalając znaczenie pojęcia "zdarzenia losowego" Rada Miejska w Mosinie dopuściła się zatem nieuprawnionego zabiegu legislacyjnego. W orzecznictwie sądowym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30X2007 r., II OSK 1954/06, dostępny na stronie internetowej NSA), jak też orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się na konieczność ścisłej interpretacji przepisów kompetencyjnych upoważniających do stanowienia prawa. Trybunał Konstytucyjny sformułował w tym zakresie szereg zasad, jakie należy przestrzegać tworząc akty normatywne rangi podustawowej. W kontekście tej sprawy warto zwrócić uwagę na dwie z tych zasad: - brak stanowiska ustawodawcy w jakiejś sprawie, przejawiający się w nieprecyzyjności upoważnienia, musi być interpretowany jako nie udzielenie w danym zakresie kompetencji normodawczej. Upoważnienie nie może opierać się na domniemaniu objęcia swym zakresem materii w nim nie wymienionych. Nie podlega też ono wykładni rozszerzającej ani celowościowej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 5.X.1999 r., U 4/99 i powołane tam orzeczenia); - jeżeli akt określa tryb postępowania, to powinien to czynić w taki sposób, aby zachowana została spójność z postanowieniami ustawy (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8.12.1998 r., U 7/98). Jak wskazano, w ustawie o systemie oświaty ustawodawca nie wypowiedział się, jak należy rozumieć znaczenie pojęcia "zdarzenie losowe". Jednocześnie upoważnił gminy do określenia "trybu i sposobu udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego". W takim kontekście upoważnienie do wydania aktu prawa miejscowego należy rozumieć jako pozwalające na zróżnicowanie trybu i sposobu udzielania zasiłków w zależności od charakteru niektórych, szczególnych zdarzeń losowych. W żadnym razie gmina nie może natomiast określać katalogu zamkniętego tych zdarzeń, gdyż z woli ustawodawcy pojęcie to ma charakter niedookreślony - w ten sposób obejmując możliwie szeroki wachlarz sytuacji faktycznych. Zważywszy na przytoczone wyżej reguły stanowienia aktów podustawowych, warto podkreślić, że z kompetencji do określania "trybu i sposobu udzielania zasiłku" (art. 90f pkt 4 uso) upoważniony organ powinien czynić użytek w sposób spójny z zamysłem ustawodawcy. W ustawie o systemie oświaty wyraźnie uzależniono uprawnienie do zasiłku szkolnego od każdej sytuacji mieszczącej się w zakresie pojęcia "zdarzenie losowe". Stąd gmina nie może definiować tego pojęcia, jak też nie może kształtować trybu i sposobu udzielania zasiłku w sposób, który by ograniczał możliwość pozyskania pomocy przez jakiegokolwiek ucznia dotkniętego zdarzeniem losowym w znaczeniu ustawowym. Na potwierdzenie powyższego wywodu wskazać należy na załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. 100/02/908, dalej ztp) które - w zasadzie - winno być respektowane w toku formułowania każdego aktu normatywnego. Zgodnie z § 149 ztp, w akcie normatywnym niższym rangą niż ustawa bez upoważnienia ustawowego nie formułuje się definicji ustalających znaczenia określeń ustawowych; w szczególności w akcie wykonawczym nie formułuje się definicji, które ustalałyby znaczenia określeń zawartych w ustawie upoważniającej. W doktrynie trafnie wskazuje się, że nie wolno wprowadzać nawet takich merytorycznych postanowień wykonawczych, które pośrednio - w postaci definicji guas/-aksjomatycznych -ustalałyby lub zmieniały znaczenie ustawowe (M. Zieliński w: S. Wronkowska, M. Zieliński "Komentarz do zasad techniki prawodawczej" Wyd. Sejm. 2004 s. 284-285 uw. 1 i 2.2). Bez znaczenia zatem dla oceny rażącego naruszenia prawa pozostaje użycie w § 10 Uchwały zwrotu "w szczególności", skoro Rada Miejska w ogóle nie miała kompetencji definiowania pojęcia "zdarzenie losowe" - nawet jeśli definicja zawarta w Uchwale ma charakter nieprawidłowej definicji cząstkowej (W. Marciszewski w: "Mała encyklopedia logiki" Ossolineum 1988 s. 38; Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002 s. 51). Słusznie zatem zwraca uwagę Skarżący, że Rada nie została upoważniona do definiowania pojęć, którymi posługuje się prawodawca, jak też bez wyraźnego wskazania nie jest upoważniona do formułowania desygnatów pojęć językiem prawnym, jeżeli ustawodawca nie nadaje normatywnego znaczenia używanym w ustawie zwrotom, bowiem zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że ten sam termin będzie miał odmienne znaczenie na gruncie ustawy, aniżeli w kontekście postanowień uchwały rady gminy. Natomiast odnosząc się do punktu 7 Załącznika do Uchwały wskazać należy, że zgodnie z art. 90n ust. 2 pkt 1 uso, świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia, po zasięgnięciu opinii odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium nauczycielskiego, nauczycielskiego kolegium języków obcych, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2. Jak słusznie zauważył Prokurator, powyższy przepis wprowadza obowiązek współpracy organów administracji w sprawach świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym. Wobec powyższego w toku rozpoznawania wniosków o przyznanie pomocy materialnej dla uczniów obowiązuje tryb określony w art. 106 kpa. Zgodnie z tym przepisem o zajęcie stanowiska występuje organ załatwiający sprawę. Wyrażenie stanowiska winno nastąpić niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 2 tygodni, chyba że przepis szczególny przewiduje inny termin. Podkreślić należy, że stanowisko to nie może dotyczyć dowolnych spraw związanych z przedmiotem rozstrzygnięcia, lecz tylko tych aspektów, które wiążą się z zadaniami organu opiniującego, a zajęcie stanowiska następuje w formie postanowienia, na które służy stronie zażalenie. Wobec powyższego podzielić należy stanowisko Prokuratora, że wyżej wskazany tryb postępowania administracyjnego w sprawach świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest obligatoryjny. Przy tym, jako tryb wprowadzony w drodze ustawy, nie może być on modyfikowany przepisami prawa niższego rzędu. Powyższe prowadzi do wniosku, że pkt 7 Załącznika do Uchwały jest dotknięty istotnym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 91 ustawy o samorządzie gminnym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 147 ppsa stwierdził nieważność § 10 Uchwały i pkt 7 Załącznika do Uchwały. O wykonalności zaskarżonego aktu Sąd orzekł na podstawie art. 152 ppsa. /-/ E. Kręcichwost – Durchowska /-/ E. Makosz – Frymus /-/ M. Dybowski ja