IV SA/Po 882/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Rowiński (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Jacek Rejman Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2025 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia 6 sierpnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia 11 czerwca 2025 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej na rzecz skarżącego A. S. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją personalną nr [...] z dnia 6 sierpnia 2025r. znak [...] (dalej “decyzja z 6 sierpnia 2025 r.") Dyrektor Okręgowego Służby Więziennej (dalej "Dyrektor OSW"), po rozpoznaniu odwołania A. S. (dalej “skarżący“) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w [...] (dalej "Dyrektor ZK") nr [...] z dnia 11 czerwca 2025r. znak nr [...] (dalej "decyzja z 11 czerwca 2025 r.) w przedmiocie zwolnienia z dniem 11 czerwca 2025r. sierż. A. S. (dalej “skarżący“) starszego oddziałowego działu ochrony Zakładu Karnego w [...] ze służby w Służbie Więziennej w związku z nieobecnością w służbie spowodowanej chorobą trwającą nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z 11 czerwca 2025r. Dyrektor ZK zwolnił skarżącego ze służby w Służbie Więziennej z dniem 11 czerwca 2025r. w trybie art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1869 z późn. zm., dalej "u.s.w.") w związku z nieobecnością w służbie spowodowaną chorobą trwającą nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego decyzją z 6 sierpnia 2025r. Dyrektor OSW utrzymał w mocy decyzję Dyrektora ZK z 11 czerwca 2025 r. W uzasadnieniu wskazał, że zwolnienie funkcjonariusza ze służby nastąpiło w trybie art. 96 ust. 2 pkt 6 u.s.w. i było poprzedzone obligatoryjną przesłanką tam określoną, czyli nieobecnością w służbie spowodowaną chorobą trwającą nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Pomimo zakończenia przez skarżącego korzystania ze zwolnienia lekarskiego w dniu 30 maja 2025r. funkcjonariusz nie odzyskał zdolności do pełnienia służby, co potwierdziło doniesione przez w/w orzeczenie Komisji Lekarskiej nr [...] z dnia 30 maja 2025r., w którym wskazano, że wobec w/w funkcjonariusza orzeczona została między innymi czasowa dalsza niezdolność do służby w Służbie Więziennej. Fakt ten spowodował przekroczenie okresu 12 miesięcy nieobecności w służbie spowodowanej chorobą i tym samym wypełnił przesłankę wskazaną w art. 96 ust. 2 pkt 6 u.s.w., na podstawie której Dyrektor Zakładu Karnego w [...] podjął decyzję o zwolnieniu sierż. A. S. ze służby w Służbie Więziennej. Organ odwoławczy podniósł, że wskazywana w odwołaniu funkcjonariusza, kolizja pomiędzy jednoczesnym skierowaniem funkcjonariusza do Komisji Lekarskiej a wszczęciem postępowania administracyjnego w sprawie jego zwolnienia ze służby w trybie art. 96 ust. 2 pkt 6 u.s.w. nie zachodzi. Skierowanie funkcjonariusza na tę komisję zakończyło się w dniu 30 maja 2025r. wydaniem orzeczenia nr [...], w którym komisja orzekła czasową niezdolność funkcjonariusza do służby w Służbie Więziennej i wskazała, iż stan zdrowia funkcjonariusza rokuje poprawę w stopniu umożliwiającym dalsze pełnienie służby, jednakże istnieje potrzeba udzielenia w/w urlopu zdrowotnego na okres od dnia 06.06.2025r. do dnia 06.08.2025 r. Dyrektor OSW podkreślił, że dopiero po otrzymaniu przedmiotowego orzeczenia w dniu 30 maja 2025 r. dyrektor jednostki w dniu 3 czerwca 2025 r. podjął decyzję i zawiadomił funkcjonariusza o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwolnienia ze służby w Służbie Więziennej z art. 96 ust. 2 pkt 6 u.s.w. Użycie w tym przepisie zwrotu "można zwolnić" wskazuje, że zwolnienie funkcjonariusza Służby Więziennej w oparciu o tę podstawę prawną ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu. Uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi administracji publicznej przepisem prawa materialnego pewnego luzu decyzyjnego polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Ocena, czy przy podejmowaniu decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza ze służby doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego, a słusznym interesem strony. Rozważając, czy Dyrektor Zakładu Karnego w [...], wydając zaskarżoną decyzję mógł przekroczyć granicę uznania administracyjnego, organ odwoławczy uważa, że w należyty sposób wyważył interes społeczny i słuszny interes strony. Wskazał na występowanie wakatów w dziale ochrony, obciążenie innych funkcjonariuszy ponadwymiarową pracą, dezorganizację wykonywania zadań służbowych oraz zapewnienie właściwego zabezpieczenia toku służby. Ponadto okoliczność nieobecności funkcjonariusza od ponad roku w służbie niewątpliwie wpływa na bezpieczeństwo jednostki. Dodatkowo orzeczenie Komisji Lekarskiej, w którym orzeczono dalszą czasową niezdolność funkcjonariusza do służby w Służbie Więziennej i wskazano, iż stan zdrowia funkcjonariusza rokuje poprawę w stopniu umożliwiającym dalsze pełnienie służby, jednakże istnieje potrzeba udzielenia w/w urlopu zdrowotnego, nie dawało gwarancji szybkiego i czy w ogóle, powrotu funkcjonariusza zarówno do pełni zdrowia jak i do pełnienia służby w jednostce. W dalszym ciągu nie zostałby zapewniony prawidłowy tok służby w dziale ochrony, a ciągłe obciążanie innych funkcjonariuszy mogłoby wiązać się z osłabieniem szeroko pojętego bezpieczeństwa jednostki, jak i ochrony społeczeństwa co należy do podstawowych zadań Służby Więziennej wskazanych w art. 2 ust. 2 pkt 5 i 6 u.s.w. Dyrektor Zakładu Karnego w [...] mając powyższe na uwadze oraz art. 115 ustawy o Służbie Więziennej, który wskazuje, że funkcjonariuszowi, na jego wniosek, przełożony może udzielić płatnego urlopu zdrowotnego w celu przeprowadzenia zaleconego przez komisję lekarską leczenia, w wymiarze nieprzekraczającym 6 miesięcy w roku kalendarzowym ma charakter fakultatywny, wybrał interes społecznym, jakim w tym przypadku jest dobro jednostki oraz zapewnienie bezpieczeństwa. Organ odwolawczy podkreślił, że stosunek funkcjonariusza Służby Więziennej jest administracyjnym stosunkiem służbowym, który cechuje wzmożona ochrona jego trwałości, lecz zasada trwałości stosunku służbowego nie ma jednak charakteru absolutnego. W przypadku choroby zapewnia się funkcjonariuszowi ochronę przed przedwczesnym zwolnieniem go służby. Ustalone przez ustawodawcę gwarancje dotyczą aż 12 miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby. Po upływie tego okresu dopuszczalne jest rozwiązanie stosunku służbowego i to niezależnie od tego czy funkcjonariusz jest nadal chory, czy też deklaruje on chęć powrotu do służby z uwagi na odzyskanie zdolności fizycznych i psychicznych do wykonywania zadań służbowych. Oceniając odwołanie skarżącego, organ II instancji nie stwierdził w nim przesłanek przemawiających za uchyleniem decyzji o zwolnieniu ze służby w Służbie Więziennej w trybie art. 96 ust. 2 pkt. 6 u.s.w. Taki stan sprawy skutkuje uznaniem, że przedmiotowa decyzja Dyrektora Zakładu Karnego w [...] została wydana zgodnie z prawem. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący składając skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu instancji i zarzucając naruszenie: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tzn. art. 96 ust. 2 pkt 6 u.s.w., gdyż organ naruszył przepis prawa materialnego poprzez wydanie decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby pomimo braku spełnienia ustawowego warunku 12-miesięcznego okresu czasowej niezdolności do pełnienia obowiązków służbowych, gdyż w dniu wydania decyzji, tj. 11 czerwca 2025 r., wyżej wymieniony posiadał zwolnienie lekarskie jedynie do dnia 30 maja 2025 r., a w dniu 30 maja 2025 r. przeprowadzono badanie lekarskie, które stwierdziło czasową niezdolność do pełnienia służby z rokowaniem poprawy - tym samym ustawowy wymóg nie został spełniony, a decyzja organu jest sprzeczna z literalnym brzmieniem przepisu; 2) przekroczenie granic uznania administracyjnego i naruszenie zasady należytego uzasadnienia decyzji, gdyż organ przekroczył granice uznania administracyjnego, wydając decyzję o zwolnieniu skarżącego bez należytego uzasadnienia i nieuwzględnienia istotnych okoliczności sprawy, w szczególności podczas wydawania zaskarżonej decyzji z dnia 6 sierpnia 2025 roku nie uwzględniono orzeczenia lekarskiego z dnia 30 maja 2025 r., które stwierdziło czasową niezdolność do służby i rokowanie poprawy zdrowia, odmówiono udzielenia skarżącemu płatnego urlopu zdrowotnego, który umożliwiłby poprawę stanu zdrowia i szybszy powrót do służby, przy czym decyzja odmowna nie została w żaden sposób uzasadniona oraz pominięto, że skarżący pełnił służbę od 2013 r. bez negatywnych ocen i nagan, co wskazuje na jego dotychczasowy prawidłowy przebieg służby; 3) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez nieuwzględnienie istotnych okoliczności osobistych i społecznych skarżącego, bowiem organ przy wydawaniu decyzji o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji o zwolnieniu ze służby skarżącego nie uwzględnił jego sytuacji osobistej, w tym samodzielnego wychowania i utrzymania dziecka z orzeczoną niepełnosprawnością, co wpływa na zasadność decyzji o zwolnieniu, sprzeciwu NSZZ Funkcjonariuszy i Pracowników Więziennictwa wobec wydanej decyzji, wskazującego na społeczny i zawodowy aspekt skutków decyzji oraz równoległego postępowania administracyjnego wszczętego z urzędu w celu sprawdzenia dalszej zdolności skarżącego do pełnienia służby, które zakończyło się wydaniem pozytywnego orzeczenia przez rejonową komisję lekarską. W odpowiedzi na skargi organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc przy tym o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga była zasadna, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektor Okręgowego Służby Więziennej utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w [...] w przedmiocie zwolnienia skarżącego ze służby w Służbie Więziennej w związku z nieobecnością w służbie spowodowanej chorobą trwającą nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2470 z późn. zm.). Zgodnie z art. 96 ust. 2 pkt 6 u.s.w., funkcjonariusza można zwolnić ze służby w przypadku nieobecności w służbie spowodowanej chorobą, trwającej nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Możliwość zastosowania ww. normy prawnej zachodzi wówczas, gdy: nieobecność w służbie spowodowana jest chorobą i nieobecność ta trwa nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Przepis ten stanowi jedną z fakultatywnych podstaw zwolnienia funkcjonariusza ze służby. Przerwanie biegu terminu określonego w art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy może nastąpić w przypadku ustalenia zdolności funkcjonariusza, do pełnienia służby. Orzecznictwo sądowoadministracyjne stoi na stanowisku, które podziela Sąd orzekający, że powołany przepis odnosi się do stanu zdrowia funkcjonariusza a nie samego faktu przerwania zwolnienia lekarskiego (patrz wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 183/09, wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1099/10, wyrok WSA w Opolu z dnia 20 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Op 468/13). Z tego względu niezasadny był zarzut naruszenia przez organy administracji art. 96 ust. 2 pkt 6 u.s.w. , gdyż w świetle bezspornego w tym zakresie stanu faktycznego wynika, że skarżący w dniu 11 czerwca 2025r. nadal nie był zdolny do pracy z uwagi na swój stan zdrowia. Przepis art. 96 ust. 2 pkt 6 u.s.w. ma charakter uznaniowy. Oznacza to z jednej strony, że decyzję co do zwolnienia ze służby funkcjonariusza ustawodawca pozostawia właściwym organom Służby Więziennej, ale jednocześnie wskazuje przesłanki, które muszą być spełnione, aby organ mógł w ogóle rozpocząć rozważania w tym przedmiocie. Uznaniowy charakter decyzji nie zezwala organom administracji publicznej na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. Na organie prowadzącym postępowanie administracyjne, również działającym w ramach uznania administracyjnego, ciąży bowiem obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Natomiast z uwagi na specyficzny rodzaj służby, do jakiej należy Służba Więzienna, konieczne jest ponadto zbadanie możliwości pozostawienia w służbie funkcjonariusza przez pryzmat zadań, które określa ustawa o Służbie Więziennej, uprawnień przełożonego w zakresie zapewnienia prawidłowego działania podległych mu jednostek oraz kształtowania składu osobowego podległego mu zespołu ludzi oraz interesu służby. Kontrola decyzji o charakterze uznaniowym polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz, czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności (por. wyrok WSA w Szczecinie z 25.01.2018 r., II SA/Sz 1268/17, LEX nr 2455985.) Norma zawarta w art. 96 ust. 2 pkt 6 u.s.w. nie determinuje rozstrzygnięcia przełożonego służbowego, nawet przy zaistnieniu przesłanek zawartych w jego dyspozycji. W zakresie decydowania o zwolnieniu ze służby funkcjonariusza Służby Więziennej w sytuacji określonej w omawianym przepisie ustawodawca pozostawił właściwemu organowi luz decyzyjny w formie uznania administracyjnego. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się jednoznacznie, że przedmiotem uznania administracyjnego nie jest ustalenie znaczenia tekstu prawnego, ani ocena występujących faktów, lecz określenie skutku prawnego (M.Mincer, Uznanie administracyjne, Toruń, 1983 s. 63). Uznanie administracyjne ograniczone jest przepisem art. 7 k.p.a. (vide: wyrok NSA z 28 czerwca 1982 r., SA/Wr 245/82, ONSA 1/82/62, akceptowany przez J. Borkowskiego (w:) k.p.a. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2008, s. 514-515), a decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia, niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 listopada 2006 r., IV SA/Po 106/08, wyrok WSA w Poznaniu z 31.05.2011 r., II SA/Po 34/11, LEX nr 1213347). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sformułowano trafny pogląd, że ocena, czy przy podejmowaniu decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza ze służby doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego a słusznym interesem strony, jednak zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji nie zawiera takich ustaleń, rozważań i wreszcie ocen. Czyni to decyzję o zwolnieniu ze służby nienależycie uzasadnioną, a przez to przedwczesną. Decyzja uznaniowa winna zawierać bowiem przedstawienie bowiem zarówno okoliczności przemawiającym za interesem społecznym, jak i słusznym interesem skarżącego po to, aby organ mógł rzetelnie wyważyć obie wartości i podjąć decyzję, której nie będzie można zarzucić arbitralności. W przedmiotowej sprawie organy wskazały wyłącznie okoliczności przemawiające za słusznym interesem społecznym, natomiast pominięto okoliczności przemawiające przeciwko zwolnieniu funkcjonariusza. Organy obu instancji nie ustaliły, w szczególności w jaki sposób doszło do powstania choroby, która skutkowała nieobecność w służbie ( w szczególności czy miała jakikolwiek związek z pełnionymi obowiązkami służbowymi, nawet jeśli doszło do niej poza służbą), jaka jest sytuacja osobista skarżącego, a także przebieg jego dotychczasowej służby. Okoliczności wskazywane w uzasadnieniu zarówno decyzji organu I instancji, jak i organu odwoławczego, nie odnoszą się do zindywidualizowanej sytuacji skarżącego, wymieniając jedynie potrzeby jednostki, w której pracuje. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a orzeczono w pkt 1 sentencji wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz o uchyleniu poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia 2 lutego 2022 r. O kosztach postępowania zasądzonych na rzecz strony skarżącej od organu orzeczono, jak w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Składa się na nie wynagrodzenia pełnomocnika procesowego w kwocie 480 zł. Jego wysokość wynika z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm).