IV SA/Po 883/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Rowiński (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski Asesor sądowy WSA Jacek Rejman Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Decyzją z dnia 21 listopada 2024 r. (znak: [...], dalej "decyzja z 21 listopada 2024r.") Samorządowe Kolegium Odwoławczego (dalej "SKO", "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania A. S. (dalej "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza M. (dalej “Burmistrz") z dnia 16 września 2024 r. nr [...] (dalej "decyzja z 16 września 2024r.") orzekającą o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nad żoną J. S.. Powyższe decyzje wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Skarżący zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną J. S.. Do wniosku dołączył wyrok Sądu Rejonowego w L. sygn. akt [...] zmieniający orzeczenie z dnia 22.06.2023 r. w ten sposób, że zaliczył J. S. do znacznego stopnia niepełnosprawności i ustalił, że orzeczony stopień niepełnosprawności datuje się od 03.12.2021 r. i wydaje się na stałe. Ponadto w wyroku wskazano, że J. S. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Decyzją z 16 września 2024 r. Burmistrz odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że wniosek nie został złożony w terminie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Jako orzeczenie o niepełnosprawności w rozumieniu art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm., dalej "u.ś.w.") wskazał wyrok Sądu Rejonowego w L. sygn. akt [...] z dnia 28 marca 2024 r., który stał się prawomocny 13 kwietnia 2024 r. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego Kolegium utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu wskazano, że nie można przyznać wnioskowanego świadczenia na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., gdyż nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 63 ust. 3 u.ś.w. - skarżący nie złożył wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności tj. uprawomocnienia się wyroku. Natomiast w świetle nowych zasad przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych od 1 stycznia 2024 r. możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie osobie sprawującej opiekę nad osobą do 18 roku życia, a żona skarżącego jest osobą pełnoletnią. Skarżący nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, wniósł skargę do WSA w Poznaniu wskazując, że od 22 stycznia 2022r. zaprzestała wykonywania pracy w swoim gospodarstwie rolnym, likwidując stado zwierząt z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad swoja niepełnosprawną żoną. Dokument potwierdzający niepełnosprawność żona, uniemożliwiającą samodzielną egzystencję, był ważny do 31 stycznia 2023r. Przed upływem końca ważności tego orzeczenia żona skarżącego złożyła nowy wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności, które w dniu 18 kwietnia 2023r. wydała orzeczenia zaliczające schorzenia żony skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o niepełnosprawności, utrzymał w mocy orzeczenie pierwszoinstancyjne. Sąd Rejonowy w L. wyrokiem z 28 marca 2024r. zmienił zaskarżone orzeczenia zaliczając niepełnosprawność żony skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności, a orzeczenie wydał na stałe. Wyrok stał się prawomocny w dniu 13 kwietnia 2024r. Skarżący podkreślił, że największym problemem było uzyskanie prawomocnego odpisu wyroku, co udało się dopiero po wielokrotnych telefonach. W dniu 17 lipca 2024r. żona skarżącego otrzymała informację, że wyrok jest już opatrzony klauzula prawomocności i może złożyć wniosek o jego odpis. Skarżący otrzymał odpis wyroku w dniu 25 lipca 2024r. Skarżący podkreślił, że nie kwestionuje złożenia wniosku po upływie terminu wskazanego w art. 63 ust. 3 u.ś.w, ale nie mógł tego zrobić w terminie z uwagi na brak odpisu prawomocnego wyroku. Złożenie wniosku po terminie nie wynikało z zaniedbania ani skarżącego, ani jego żony. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc jednocześnie o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Skarga była niezasadna. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad żoną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kluczową kwestią w przedmiotowej sprawie mają kwestie intertemporalne i prawidłowe ustalenie norm prawnej, która ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm., dalej u.ś.r. ) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe. W myśl art. 63 ust. 2 u.ś.w. osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Dalej jak stanowi art. 63 ust. 3 u.ś.w. osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Zgodnie z art. 63 ust. 4 u.ś.w. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w ust. 1-3 przysługuje również po upływie okresu zasiłkowego w rozumieniu u.ś.r., na który prawo zostało przyznane, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na nowy okres zasiłkowy zostanie złożony w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym zakończył się dotychczasowy okres zasiłkowy. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że wniosek o przyznanie świadczenia został złożony już pod 31 grudnia 2023r. , a zatem co do zasady zastosowanie ma przepisy u.ś.r. obowiązujące od 1 stycznia 2024r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie ulega wątpliwości, że żoną skarżącego ukończyła 18 lat, stąd nie została spełniona podstawowa przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 u.ś.r. w brzemieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024r. Skarżący argumentował, że w jego przypadku ma jednak zastosowanie art. 17 w brzemieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023r. , w związku z art. 63 ust. 1 i 3 u.ś.w. Warunkiem zastosowania tych przepisów jest – zgodnie z art. 63 ust. 3 u.ś.w. – m.in. złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. W przypadku żony skarżącego orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności był wyrok Sądu Rejonowego w L. sygn. akt [...] z dnia 28 marca 2024 r. Wyrok ten stał się prawomocny w dniu 13 kwietnia 2024r., natomiast wyrok ten został opatrzony klauzulę prawomocności w dniu 22 lipca 2024r. Skarżący argumentował, że termin 3 miesięczny należy liczyć począwszy od daty opatrzenia klauzulą prawomocności, a nie od daty uprawomocnienia się wyroku. Stanowisko to jest błędne. Literalne brzmienie art. 63 ust. 3 u.ś.w. wskazuje, że początek biegu trzymiesięcznego terminu na złożenie wniosku wyznacza data wydania orzeczenia. Na kanwie art. 24 ust. 2a u.ś.r. w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypracowano stanowisko, w myśl którego trzymiesięczny termin do złożenia wniosku wskazanego w tym przepisie biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 2 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2991/17, wyroki NSA z dnia 28 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2143/15, 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1863, 5 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2369/16 - wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1780/18, wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1863/16). Natomiast odrzucono tezę, że termin z art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy liczyć dopiero od dnia stwierdzenia prawomocności orzeczenia, a tym bardziej od daty doręczenia wnioskodawcy odpisu prawomocnego orzeczenia sądowego (z klauzulą potwierdzającą jego prawomocność). W orzecznictwie wskazuje się, że w razie przyjęcia takiej wykładni doszłoby do całkowitego wypaczenia sensu terminu prawa materialnego, jaki został ustanowiony w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Tego rodzaju termin nie podlega przywróceniu, a przyczyny niezłożenia wniosku przed upływem terminu, które mogą być nawet niezawinione przez osobę uprawnioną, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia opiekuńczego (por. wyrok NSA z 8.02.2019 r., I OSK 3587/18, LEX nr 2731257). Termin wskazany w art. 63 ust. 3 u.ś.w. również ma charakter materialnoprawny, a nadto ma charakter regulacji o charakterze wyjątkowym, który nie wolno interpretować w sposób rozszerzający. Oznacza to, że trzymiesięczny termin z art. 63 ust. 3 u.ś.w. zaczął biec z momentem uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w L. sygn. akt [...] z dnia 28 marca 2024 r. , czyli od 13 kwietnia 2024r. Żaden przepis prawny nie przewiduje przywrócenia tego terminu, stąd podnoszone w skardze okoliczności nie mają prawnego znaczenia. W konsekwencji trafnie organy administracji uznały, że w przypadku skarżącego, który złożył wniosek w dniu 8 sierpnia 2024r., zastosowanie będą miały przepisu u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024r. Z uwagi na powyższe skarga na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu