IV SA/Po 928/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Anna Jarosz WSA Tomasz Grossmann Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2011 r. sprawy ze skargi M. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego M. R. kwotę [...] zł ([...]) tytułem opłaty sądowej i kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr .. Prezydent Miasta [...] (dalej – Prezydent), na podstawie art. 7g ust. 1 w związku z art. 7f, ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm., dalej - pgd) wykreślił z ewidencji działalności gospodarczej od dnia [...] stycznia 2011 r. wpis dokonany w dniu: 21 września 1999 pod numerem 25601 /99/S dotyczący działalności (szczegółowo określono przedmiot działalności) zgłoszonej przez M. R. (dalej – skarżący), zam.: [...] ul. [...]. FIRMA BUDOWLANO-INSTALACYJNA [...]; adres zakładu głównego: [...] ul. [...] [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wpis dokonany w dniu [...] września 1999 r. pod nr ewidencyjnym [...] dotyczący działalności gospodarczej prowadzonej przez pana M. R., wykazuje dane niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy w części dotyczącej adresu zakładu głównego. Dalej organ podnosił, iż w dniu [...] września 2010 r. do Wydziału Działalności Gospodarczej wpłynęło pismo złożone przez p. M. R., wnioskującą o wyrejestrowanie z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta [...], działalności zarejestrowanej pod numerem ewidencyjnym [...]. Wyżej wymieniona wykazała (akt notarialny), że jest właścicielką nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] [...], [...]. Organ powołał się na art. 7d ust. 1 pdg, i wskazał, że pismem z dnia [...] października 2010 wezwano skarżącego do złożenia wyjaśnień w sprawie. Wezwanie wysłane na adres zamieszkania figurujący w ewidencji działalności gospodarczej (ul. [...] [...] [...] [...]) zwrócono do organu z adnotacją "nie zastano, awizowano". Wezwanie zostało wysłane także pod adres zakładu głównego (ul [...] [...], [...]), jednak ono również wróciło z adnotacją "nie zastano, awizowano". Kolejne wezwanie wysłane dnia [...] listopada 2010 r. na ww. adresy powracały z adnotacją "nie zastano, awizowano". Ponieważ organ ewidencyjny nie posiadał innego adresu, pod który można byłoby wysłać wezwanie organ pismem z dnia [...] października 2010 r. zwrócił się do Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta [...] z wnioskiem o udostępnienie aktualnego adresu zameldowania przedsiębiorcy. Z odpowiedzi WSO z dnia [...] października 2010 r. wynikało, że skarżący figuruje w dokumentach ewidencji ludności m. Poznania pod adresem zamieszkania na pobyt stały: ul. A. [...] [...]. Ponieważ przedsiębiorca nie dokonał zmian we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, w dniu [...] grudnia 2010 zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie wykreślenia wpisu dokonanego pod numerem ewidencyjnym [...]. Pismo zawiadamiające skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego wysłano na adresy znane organowi tj. ul. [...] [...] – nie zostało odebrane w terminie oraz na adres: ul. A. [...] [...] – powróciło z adnotacją: "Adresat wyprowadził się 12 lat temu. Informacja od nowego właściciela". Pismem z dnia [...] marca 2011 roku pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji z dnia [...] stycznia 2011 roku o wykreśleniu skarżącego z ewidencji działalności gospodarczej wraz z odwołaniem od decyzji. W piśmie tym pełnomocnik wskazał, iż wniosek o przywrócenie terminu uzasadniony jest faktem, że skarżącemu nie doręczono żadnej korespondencji w toku postępowania przed organem ani nie doręczono mu samej decyzji. W okresie od dnia [...] lutego 2010 roku do dnia [...] lutego 2011 roku odbywał karę w zakładzie karnym, a zatem nie przebywał w miejscu zamieszkania ani w miejscu zakładu głównego. Tym samym skarżącemu nie doręczono prawidłowo decyzji z dnia [...] stycznia 2011 roku. Pełnomocnik podnosił także, iż doręczenie zastępcze uregulowane w art. 44 kpa w trybie dwukrotnego awiza tworzy jedynie domniemanie doręczenia, które strona może obalić wykazując, że nie mogła skutecznie odebrać korespondencji. Skarżący dowiedział się o wydanej decyzji w dniu [...] marca 2011 roku w trakcie wizyty w siedzibie organu. Zdaniem pełnomocnika wówczas okazano skarżącemu kopię decyzji, ale jej formalnie nie doręczono. Tym samym zachowany został – według pełnomocnika –7 dniowy termin określony w art. 58 § 2 kpa. Pismem z dnia [...] marca 2011 roku pełnomocnik skarżącego wystąpił o doręczenie przedmiotowej decyzji i w ocenie pełnomocnika termin do wniesienia odwołania otworzy się dopiero z chwilą jej doręczenia. Tym niemniej z ostrożności procesowej pełnomocnik postanowił wystąpić również z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, na wypadek, gdyby organ zajął inne stanowisko. Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej – Kolegium, SKO) na podstawie art. 126, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 17 pkt. 1, art. 58 i art. 59 kpa odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, iż wskutek braku możliwości doręczenia adresatowi decyzji (również wezwań z dnia [...] października 2010 r. oraz z dnia [...] listopada 2010 r., a także zawiadomienia z dnia [...] grudnia 2010 r. o wszczęciu postępowania w sprawie wykreślenia wpisu do ewidencji działalności gospodarczej) – zarówno na adres zamieszkania, jak i na adres zakładu głównego – podane we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej – w sposób wskazany w art. 39 - 43 kpa, organ orzekający w sprawie wykreślenia wpisu z ewidencji działalności gospodarczej doręczył przedsiębiorcy decyzję z dnia [...] stycznia 2011 r. – w sposób zastępczy – to jest w sposób wskazany w treści art. 44 kpa. Na kopercie wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru załączonym do decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. adresowanej do skarżącego na adres: [...], ul. [...] [...], widnieje pieczęć pocztowa "AWIZO" z dnia [...] stycznia 20011 r. Zaś w dniu [...] stycznia 2011 r. doręczający złożył przedmiotową przesyłkę w Urzędzie Pocztowym Nr [...] na okres 14 dni z informacją o możliwości jej odbioru (informacja umieszczona w skrzynce oddawczej adresata). Pomimo upływu owych 14 dni skarżący nie odebrał decyzji. W konsekwencji przesyłka została zwrócona do nadawcy w dniu [...] lutego 2011 r. Organ podkreślił, ze wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego doręczenie zastępcze nie jest domniemaniem doręczenia, które strona postępowania może skutecznie obalić wykazując, iż nie mogła skutecznie odebrać korespondencji. Organ I instancji prawidłowo zastosował przepisy o doręczeniu zastępczym korespondencji z art. 44 kpa, bowiem słusznie uznał, iż miało miejsce domniemanie prawne doręczenia skarżącemu decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. w dniu [...] lutego 2011 r., którego to domniemania nie obalono poprzez wykazanie, ze wskazany przepis nie powinien być stosowany w ogóle, albo został zastosowany wadliwie. Nadto organ wskazał, że nie logicznym byłby w takiej sytuacji wniosek pełnomocnika skarżącego o przywrócenie terminu, skoro pełnomocnik zakłada, że nie doręczono skarżącemu decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. W konsekwencji SKO nie znalazło podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia przez skarżącego odwołania od decyzji organu I instancji. Zdaniem organu nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki ustawowe do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej. Skarżący prowadził działalność gospodarcza już od dnia [...] września 1999 r., a zatem należy zakładać, że posiada określone doświadczenie w prowadzonej działalności gospodarczej, w szczególności znajomość przepisów dotyczących prowadzenia tej działalności. Winien też wykazywać się należytą dbałością o staranne i zgodne z obowiązującymi przepisami jej prowadzenie, a także przewidywać i zapobiegać postawaniu okoliczności, które mogą powodować negatywne dla niego skutki. Trudno, zdaniem organu, przyjąć, iż przebywanie w zakładzie karnym było dla skarżącego przeszkodą nie do pokonania w załatwianiu choćby doraźnych spraw, zwłaszcza, jeśli przedsiębiorca ustanowił pełnomocnika do zastępczego prowadzenia swoich interesów (pełnomocnictwo z dnia [...] lipca 2010vr. - dla A. B.). Skarżący też w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności nie podlegał obostrzeniom takim, jak zakaz korespondencji, zakaz odwiedzin i tym podobne i – według organu – mógł prowadzić w sposób choćby ograniczony swoją działalność gospodarczą. Ponadto – skoro w dniu [...] lutego 2011 r. ustała faktyczna przeszkoda do prowadzenia interesów – skarżący opuścił areszt śledczy to – jako doświadczony przedsiębiorca – winien wykazać niezwłocznie zainteresowanie stanem swoich interesów. Skarżący zaś dopiero w dniu [...] marca 2011 r. zwrócił się do zawodowego pełnomocnika w sprawie wykreślenia wpisu z ewidencji działalności gospodarczej. A zatem – zdaniem organu – nie działał z należytą starannością. Organ skonstatował, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż złożenie w dniu [...] marca 2011 r. odwołania po terminie ustawowym nastąpiło bez jego winy. Składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w dniu [...] marca 2011 Ir., uczynił to po upływie 7 dni od ustania przyczyny uniemożliwiającej mu dokonanie tej czynności - licząc od dnia [...] lutego 2011 r. (opuszczenie aresztu śledczego w [...]). Powyższy termin jest zaś nieprzywracalny. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł pełnomocnik skarżącego zaskarżając postanowienie w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania tj. art. 58 § 1 kpa poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] stycznia 2011 roku w sytuacji gdy uchybienie terminu powstało bez winy skarżącego i jednocześnie dochował on terminu do wniesienia wniosku o jego przywrócenie; art. 40 § 2 kpa poprzez jego niezastosowanie i przesłanie decyzji z dnia [...] stycznia 2011 roku na adres zakładu głównego skarżącego w sytuacji gdy miał on pełnomocnika do prowadzenia swych spraw i korespondencja winna być przekazywana pełnomocnikowi. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia pełnomocnik przytoczył stan faktyczny w sprawie i wskazał, iż skarżący odbywał karę pozbawienia wolności, była kontynuowana. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 roku Prezydent wykreślił skarżącego z Ewidencji działalności gospodarczej, która to decyzja została przesłana pocztą na adres zakładu głównego w [...] przy ul. [...] 9. Z uwagi na fakt pozbawienia wolności pozwany nie miał możliwości odebrania przesyłki, która po dwukrotnym awizowaniu została następnie zwrócona do nadawcy. Pełnomocnik wskazał, iż skarżący, przebywając w zakładzie karnym, pismem z dnia [...] lipca 2010 roku udzielił A. B. pełnomocnictwa do prowadzenia swoich interesów. Organ administracji I instancji miał wiedzę odnośnie istnienia pełnomocnika, co zostało potwierdzone w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Zatem Prezydent winien doręczyć decyzję o wykreśleniu skarżącego z rejestru na adres pełnomocnika A. B. zamieszkującej w [...] przy ul. [...] [...]. Skoro prawidłowe doręczenie decyzji pełnomocnikowi było możliwe, dwukrotne awizowanie przesyłki na adres w [...] przy ul. [...] [...] nie skutkuje powstaniem domniemania prawnego doręczenia. Zatem organ, mając wiedzę o udzieleniu pełnomocnictwa, bezpodstawnie pominął ocenę prawidłowości doręczenia, mimo że skarżący wyczerpująco przybliżył okoliczności sprawy. Zaś w świetle orzecznictwa dopiero po bezsprzecznym ustaleniu, że decyzja została skutecznie doręczona można rozważać czy w ogóle doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania i oceniać przesłanki przywrócenia uchybionego terminu. Pełnomocnik podkreśli, że skarżący powziął informację ustną o opisanej decyzji dopiero w dniu [...] marca 2011 roku przy okazji załatwiania innej sprawy urzędowej. Niezwłocznie w dniu [...] marca 2011 r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o doręczenie decyzji. Złożenie opisanego wniosku wynikało z faktu, iż w ocenie skarżącego decyzja nie została mu nigdy prawidłowo doręczona i z tego względu termin do złożenia odwołania w ogóle nie rozpoczął biegu. Przedmiotowy wniosek do dnia dzisiejszego nie został rozpoznany przez Prezydenta. Następnie w dniu [...] marca 2011 r. pełnomocnik skarżącego - działając z dużą dozą ostrożności procesowej - złożył ewentualny wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania wraz z odwołaniem od powołanej decyzji. Zdaniem pełnomocnika opisane okoliczności potwierdzają, iż skarżący nie złożył odwołania bez swojej winy. Skarżący w okresie pozbawienia wolności podjął niezbędne czynności dla ochrony swoich praw, w szczególności wyznaczył pełnomocnika. Udzielenie pełnomocnictwa potwierdza, iż skarżący dochował należytej zawodowej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. Po wtóre, skarżący zachował termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Skarżący dowiedział się o decyzji dopiero w dniu [...] marca 2011 roku. W chwili gdy pracownik organu I instancji poinformował skarżącego o decyzji przyczyna opóźnienia w złożeniu odwołania ustała i skarżący mógł dopełnić czynności niezbędnych dla ochrony swych uzasadnionych interesów. W pierwszym rzędzie skarżący złożył wniosek o doręczenie decyzji, a potem w dniu [...] marca 2011 roku złożył odwołanie od decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Termin do złożenia prośby z art. 58 § 2 kpa rozpoczął bieg w dniu [...] marca 2011 roku, a ukończył w dniu [...] marca 2011 roku. Dla dochowania terminu nieistotne jest czy czynność zostanie dokonana w pierwszym, drugim czy ostatnim dniu terminu. Przedmiotowy wniosek o przywrócenie terminu został zatem złożony skutecznie z zachowaniem siedmiodniowego terminu wynikającego z art. 58 § 2 kpa . W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zaskarżone postanowienie nie mogło się ostać, a to ze względów wskazanych poniżej. Przepisy o doręczeniach w postępowaniu administracyjnym znajdują się w rozdziale 8 Działu I kpa. Zgodnie z art. 40 § 2 kpa jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. W orzecznictwie i doktrynie nie budzi wątpliwości, iż w wypadku, gdy strona ustanowiła pełnomocnika istnieje wymóg doręczenia pisma pełnomocnikowi. W postanowieniu z dnia 9 września 1993 r. (III ARN 45/93, OSNCP 1994, z 5, poz. 112) SN podkreślił, że przepis art. 40 § 2 k.p.a. "nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą w kodeksie postępowania administracyjnego zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy administracyjne prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych, a w tym orzeczeń (decyzji i postanowień) pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie. Od dnia powiadomienia organu o ustanowieniu pełnomocnika powinien mieć on zapewniony czynny udział w postępowaniu tak samo jak strona, a pominięcie pełnomocnika strony w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony i wywołuje te same skutki prawne. (...) Strona postępowania administracyjnego, ustanawiająca pełnomocnika, chroni się przed skutkami nieznajomości prawa, a jeżeli organ administracji pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania administracyjnego, to niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów i otrzymania takiej ochrony prawnej, jaką powinna ona uzyskać w państwie prawa". W kwestii charakteru prawnego regulacji art. 40 § 2 por. także: wyr. NSA z dnia 6 listopada 2008 r., II GSK 463/08, niepubl.; wyr. WSA w Warszawie z dnia 20 listopada 2008 r., I SA/Wa 1024/08, niepubl.). Doręczenie pisma stronie, która ustanowiła pełnomocnika, obok doręczenia go pełnomocnikowi, ma wymiar czynności procesowej, lecz wyłącznie informacyjnej. Jednoczesne bowiem doręczenie pisma stronie i pełnomocnikowi wywołuje jedynie ten skutek, że strona jest poinformowana o treści pisma, natomiast skutki prawne związane z jego doręczeniem rozpoczynają się z datą skutecznego doręczenia pisma pełnomocnikowi (por. post. NSA z dnia 11 marca 1997 r., I SA/Po 1333/96, niepubl.; wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., I SA/Lu 157/96, niepubl.; wyr. NSA z dnia 26 marca 1998 r., II SA 157/98, niepubl.; post. SN z dnia 6 stycznia 1999 r., III RN 95/98, OSNP 1999, nr 21, poz. 672; wyr. NSA z dnia 15 maja 2001 r., I SA 2605/99, niepubl.) (patrz Komentarz do art. 40 Kodeksu postępowania administracyjnego [w:] Łaszczyca Grzegorz, Martysz Czesław, Matan Andrzej, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-103, LEX, 2010). W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2006 r. II OSK 810/05 (nr LEX nr 236469) Sąd stwierdził, iż "1. Doręczenia dokonane samej stronie a nie jej pełnomocnikowi są bezskuteczne. 2. Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu wymaga (art. 10 § 1 k.p.a.), aby organ przed wydaniem decyzji umożliwił pełnomocnikowi wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów i zgłoszonych żądań. Zasada ta ma zastosowanie również do postępowania odwoławczego (art. 140 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a.)." W opisanych okolicznościach Sad nie miał wątpliwości, iż decyzja z dnia [...] stycznia 2011 r. nie została skutecznie doręczona, albowiem nie doręczono jej ustanowionemu przez stronę pełnomocnikowi. Na podstawie akt sprawy ustalono bowiem, iż dnia [...] lipca 2010 r. skarżący ustanowił pełnomocnika w osobie swojej konkubiny A. B.. Nadto co najmniej organ drugiej instancji miał tego świadomość, co wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia (str. [...] uzasadnienia), jak również z pełnomocnictwa znajdującego się na k[...]. akt administracyjnych. Bez znaczenia jest fakt, iż pełnomocnikiem została ustanowiona konkubina skarżącego, bowiem w świetle przepisu art.33 kpa pełnomocnikiem strony może być każda osoba fizyczna byleby posiadała zdolność do czynności prawnych. Pełnomocnik nie musi posiadać żadnych kwalifikacji fachowych ani doświadczenia zawodowego w tych sprawach, wystarczające jest to, że strona taką osobę obdarza zaufaniem. Skoro zatem decyzja nie została skutecznie doręczona – brak podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji, albowiem termin do wniesienia odwołania nie rozpoczął biegu. W konsekwencji wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania był przedwczesny, czego organ orzekający nie zauważył. W zaistniałej sytuacji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego zwrot uiszczonego wpisu sądowego w wysokości [...] zł oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie [...] zł na podstawie w przepisu § 18.1 pkt 1 c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). ja