IV SA/Po 936/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) WSA Maciej Busz Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 marca 2014 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] czerwca 2013r. nr [...] Wójt Gminy O. odmówił przyznania B. S. specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów dojazdu męża do placówek leczenia specjalistycznego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżąca zwróciła się z wnioskiem dnia [...].05.2013 r. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...].05.2013 r. wynika m.in., że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwoma synami. Skarżąca mieszka wraz z rodziną w mieszkaniu lokatorskim, wyposażonym w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł i nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, które dla rodziny wynosi [...] zł. Ponadto decyzją z [...].05.2013 r. rodzina otrzymała pomoc na sfinansowanie kosztów dojazdu do placówki leczenia specjalistycznego z uwagi na bezrobocie w rodzinie. W związku z czym powyższa potrzeba została zaspokojona. Dalej organ dokonał analizy przepisów ustawy o pomocy społecznej i orzecznictwa sądowego w istotnym dla sprawy zakresie wskazując m.in., że stosownie do art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B. S. podnosząc, iż uzasadnienie decyzji jest dla niej niezrozumiałe i niezaspokojone. Jej mąż W. w dniu [...].04.2013 r. doznał wypadku przy wykonywaniu prac społecznie użytecznych. Pomoc w formie celowego zasiłku specjalnego jest jej rodzinie niezbędna do czasu zakończenia leczenia męża. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] lipca 2013r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika bezspornie, że dochód rodziny Odwołującej nie przekracza kryterium dochodowego. Z akt wynika też, że rodzina wnioskodawczyni objęta była w maju 2013 r. pomocą finansową Ośrodka, w tym także m.in. na wnioskowany w tej sprawie ponownie cel. Kolegium wskazało, iż specjalny zasiłek celowy może być przyznany jedynie w sytuacjach nadzwyczajnych oraz szczególnie uzasadnionych przypadkach. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że będzie to sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Takimi zdarzeniami mogą być na przykład nagła choroba albo znaczne pogorszenie stanu zdrowia, powodujące zagrożenie życia. Organ odwoławczy podniósł również, że zasiłek ten ma charakter fakultatywny i jest uzależniony od tzw. uznania administracyjnego. Według judykatury wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku celowego są: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel na który zasiłek jest przyznawany, a także możliwości finansowe organu pomocy społecznej. Zaspokojenie potrzeb powinno być ukierunkowane w pierwszej kolejności na te osoby, które ze względu na całkowity brak dochodów nie byłyby w stanie egzystować bez udzielenia im pomocy. Skargę na powyższą decyzję wniosła B. S. W ocenie Skarżącej organy nie wyjaśniły wnikliwie wszystkich okoliczności sprawy. Organ I instancji nie poczynił właściwych ustaleń pomijając jej chorobę i niezdolność do pracy oraz chorobę męża. Powodem takiej postawy organu I instancji jest bezpodstawne zwolnienie jej z pracy przez p.o. Kierownika GOPS i przegrana przez organ sprawa sądowa w Sądzie Pracy w K. oraz wypadek jej męża podczas wykonywania prac społecznie użytecznych realizowanych przez GOPS w O. Po tym wypadku p.o. Kierownika Ośrodka nęka nieustannie Jej rodzinę zamiast im pomóc. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji. Skarżąca w piśmie z dnia [...].09.2013 r. wskazała, że mąż był dwukrotnie operowany na przepuklinę pachwinową. Mąż był jedynym żywicielem rodziny i przez 3 miesiące pozostawał na zwolnieniu lekarskim. Do GOPS w O. wpływały kolejne dokumenty w tej sprawie. Organ jednak zamiast im pomóc, mści się na jej rodzinie. Z tego powodu leczy się z depresji. Podniosła, że uprzednio przez 14 lat była pracownikiem GOPS i została bezpodstawnie zwolniona. Ponadto syn Patryk również przedstawił w Ośrodku pisemnie, że od [...].06.2013 r. nie pracuje, gdyż zatrudniony był na umowę zlecenie tylko na 3 miesiące. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, do kompetencji sądu administracyjnego należy ocena, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę podjętych decyzji stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 j.t..; dalej: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Na podstawie art. 41 ust. 1 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Użyty tutaj zwrot "może być przyznany" wskazuje, że decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, co skutkuje tym, że samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza przyznania wnioskodawcy tego świadczenia, ponieważ organ może, ale nie musi, przyznać świadczenie. Dokonując analizy powyższej normy należy wskazać, iż przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, ponieważ beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Nie wymaga się od nich, aby ich dochód nie przekroczył limitów wskazanych w przepisie art. 8 ustawy. Sytuacja osób ubiegających się o te specjalne świadczenia jest zatem na tyle lepsza od innych, że co do zasady powinni oni samodzielnie przezwyciężyć powstałe trudności. To wyłącznie wyjątkowość zaistniałych okoliczności może uczynić zasadnym ich wniosek (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 26 stycznia 2012 r.; LEX nr 1113971). W orzecznictwie przyjmuje się, że ten szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 ustawy, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2011 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1083/11, LEX nr 1149108, wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175). Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela również pogląd zawarty w wyroku NSA z 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12 (LEX nr 1298296), zgodnie z którym specjalny zasiłek celowy może być przyznany w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. W ramach uznania administracyjnego organy decydują, biorąc jednak pod uwagę nie tylko sytuację osoby wnioskującej, ale i własne możliwości finansowe a więc, czy i w jakim zakresie może zostać przyznany specjalny zasiłek celowy. Niewątpliwie, uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Podobne stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych (np. wyroki WSA w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 884/07, Lex Nr 382752; z dnia 3 kwietnia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 94/06, Lex Nr 209723; z dnia 14 lutego 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1825/05, Lex Nr 194040). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż rodzina Skarżącej nierzadko korzystała z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej O. Jak wynika z akt sprawy decyzjami z [...].05.2013 r. przyznano Skarżącej świadczenie pieniężne w wysokości [...] zł na zakup żywności, oraz zasiłek okresowy w kwocie [...] zł w miesiącu maju. Ponadto decyzją z [...].04.2013 r.- przyznano rodzinie dodatek mieszkaniowy na okres [...].04-[...].09.2013 r. w wysokości [...] zł, i na ten sam okres ryczałt na zakup opału w kwocie [...] zł. Skarżąca decyzją z [...].10.2012 r. otrzymała również zasiłek rodzinny na dziecko na rok- [...] zł na m-c oraz dodatek do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013 r. jednorazowo [...] zł. Syn objęty jest programem dożywiania w szkole do końca roku szkolnego. Podkreślenia wymaga również, że decyzją z dnia [...].05.2013 r. przyznano W. S. zasiłek celowy jednorazowy w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na dofinansowanie kosztów dojazdu do placówek leczenia specjalistycznego z uwagi na bezrobocie w rodzinie. W związku z powyższym trudno uznać za zasadne twierdzenia strony skarżącej, że jest pozbawiona pomocy ze strony organu. Niewątpliwie długotrwała choroba oraz związane z nią wydatki na leczenie wpływają na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych, w tym na żywność i opał, jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi zaś sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. W ocenie Sądu skarżącej tego typu sytuacja nie spotkała. Również przedstawione przez skarżącą okoliczności i jej twierdzenia nie świadczą o zakładanej w tym przepisie wyjątkowości sytuacji. Wbrew bowiem zarzutom skarżącej nie można uznać, iż taką okolicznością jest jej trudna sytuacja finansowa. Jakkolwiek sytuacja Skarżącej jest trudna, to cel, na który wnioskowano pomoc nie jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem, tym bardziej, iż Organ przyznał już wcześniej mężowi Skarżącej kwotę [...] zł na dofinansowanie dojazdów na leczenie. Ośrodek Pomocy Społecznej ma obowiązek rozdysponować budżet dla wszystkich potrzebujących pomocy osób, a nie tylko dla rodziny Skarżącej. Konkludując, ocena sytuacji życiowej skarżącej przeprowadzona w niniejszej sprawie uwzględnia jej sytuację osobistą, dochodową i zdrowotną. Stąd też pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji w jakiej znajduje się rodzina Skarżącej, to organy nie miały podstaw do przyznania wnioskowanej formy pomocy. Tym samym Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu organów, tak gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa, albowiem ocena ta została dokonana przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy. W konsekwencji, nie stwierdziwszy podstaw prawnych do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.