IV SA/Po 959/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi J.R. - Hurtownia Elektrotechniczna "E." w P. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego kwotę [...]zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów sądowych /-/I. Kucznerowicz /-/B. Popowska /-/E. Makosz - Frymus Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta L. wymierzył inwestorowi J.R. – J.R. "E." Hurtownia Elektrotechniczna karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego położonego w L. przy ul. F. nr [...] w wysokości [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta L. w następstwie stwierdzenia w trakcie obowiązkowej kontroli nieprawidłowości w zakresie o którym mowa w art. 59a ust. 2 ustawy z dnia z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., nr 156, poz. 1118 ze zm.) wymierzył inwestorowi J.R. karę o której mowa w art. 59 f Prawa budowlanego w wysokości [...] zł. Pismami z dnia 10 lutego 2009 r. J.R. złożył zażalenia na powyższe postanowienia składając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, iż w dniu 2 lutego 2009 r. listonosz doręczył do sekretariatu Hurtowni Elektrotechnicznej "E." z siedzibą w P. powyższe postanowienia. Skarżący podniósł, iż w tym czasie jedyny właściciel firmy, upoważniony jednoosobowo do jej reprezentowania i podpisywania wszystkich pism urzędowych przebywał na urlopie za granicą od dnia 18 stycznia 2009 r. do dnia 9 lutego 2009 r. w Zanzibar. Skarżący wyjaśnił, iż wobec powyższego pracownik sekretariatu nie mógł mu doręczyć powyższych postanowień, a on nie mógł się z nimi zapoznać i złożyć stosownego środka odwoławczego. Skarżący zwrócił również uwagę, iż przed wydaniem tego postanowienia informował Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, iż będzie przebywać na wyjeździe zagranicznym oraz że pracownik oświadczył, że stosowna decyzja zostanie wydana po jego powrocie. Zdaniem Skarżącego uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło nie z jego winy, lecz na skutek niefortunnego zbiegu okoliczności. Postanowieniem z dnia [..] lutego 2009 r. [...] Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Poznaniu odmówił J.R. przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta L. z dnia [...] stycznia 2009 r" nr [....]. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2009 r. [...] Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Poznaniu odmówił J.R. przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta L. z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...]. W uzasadnieniu powyższych postanowień organ odwoławczy wskazał, iż w świetle postanowień art. 58 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. -dalej Kpa) uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną spełnione łącznie cztery przesłanki tj. strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, jednocześnie z wnioskiem zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin oraz strona uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. W ocenie organu o ile trzy z w/w przesłanek zostały przez stronę 'skarżącą spełnione, o tyle nie został spełniony warunek uprawdopodobnienia braku winy po stronie strony Skarżącej . Organ powołując się na orzecznictwo wyjaśnił, iż kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można zatem mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie dającej się przezwyciężyć". Ponadto organ wskazał, iż zgodnie z wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2008r. (sygn. akt. II SA/Po 955/08) oraz wyrokiem NSA z dnia 16 lutego 2009r. (sygn. akt. II OZ 138/09) "Nie można bowiem zaakceptować braku reprezentacji spółki podczas nieobecności prezesa zarządu jako przyczyny usprawiedliwiającej uchybienie terminu. Rolą władz spółki jest takie zorganizowanie jej funkcjonowania, aby nie dochodziło do sytuacji, w której pobyt prezesa zarządu spółki na wyjeździe służbowym powoduje brak reprezentacji spółki w tym czasie." Skargi na powyższe postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł J.R. wnosząc o ich uchylenie. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, iż powołane w uzasadnieniu postanowień wyroki sądów administracyjnych dotyczą spółek prawa handlowego, nie zaś osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą na własny rachunek. Skarżący zwrócił uwagę, iż zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem warunkiem przywrócenia terminu jest miedzy innymi uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, przy czym wystarczy, że strona uprawdopodobni brak winy w uchybieniu terminu, a nie udowodni brak winy. Przeszkody zaś powodujące uchybienia tego terminu powinny mieć charakter obiektywny, niezależny od wnioskodawcy oraz trwać przez cały bieg terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej. Skarżący, w ślad za wnioskiem o przywrócenie terminu podniósł, iż w okresie doręczenia postanowień o wymierzeniu grzywny , jako jedyny właściciel firmy, upoważniony jednoosobowo do jej reprezentowania i podpisywania wszystkich pism urzędowych, przebywał na urlopie za granicą w Zanzibarze. Ponadto Skarżący podniósł, iż zawiadomił Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o tym, że będzie przebywać na wyjeździe zagranicznym oraz że pracownik tego organu oświadczył mu, iż stosowna decyzja zostanie wydana po jego powrocie. Skarżący wyjaśnił, iż bezpośrednio po powrocie z wyjazdu zapoznał się z treścią postanowień i podjął decyzję o złożeniu zażalenia. Jednocześnie stwierdził, że w dniu 9 lutego 2009 r. upłynął siedmiodniowy termin do złożenia tego zażalenia i dlatego złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Skarżący podniósł również, iż nie mógł przewidzieć, że podczas jego nieobecności skierowana zostanie do niego decyzja o wymiarze kary, ani co do zasady, ani też po do jej wysokości. Ponadto Skarżący zwrócił uwagę, iż w prowadzonej przez niego hurtowni jako jej właściciel tylko on jest uprawniony do podejmowania decyzji o zaskarżeniu ewentualnych orzeczeń organu. Skarżący podniósł, iż gdyby był pouczony o możliwości nałożenia kary to mógłby podjąć kroki upoważniające inną osobę do ewentualnego zaskarżenia takiej decyzji. Ponadto Skarżący wskazał, iż o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić w sytuacji, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie dającej się przezwyciężyć. W tym konkretnym przypadku, w ocenie Skarżącego, w jego postępowaniu nie można dopatrzyć się nawet niedbalstwa, a co za tym idzie zaskarżona decyzja winna być uchylona. Zaistniała bowiem taka okoliczność, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, co uzasadnia brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia. Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą odmiennie niż spółki prawa handlowego, nie może powołać szczególnego pełnomocnika jakim jest prokurent zastępujący organ tej spółki we wszystkich sprawach związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa, którego zakres działania jest ustawowo określony. W odpowiedzi na skargi Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Poznaniu wniósł o ich oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniach zaskarżonych postanowień. Postanowieniem z dnia 19 maja 2009 r. Sąd na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej Ppsa) połączył sprawę o sygn. akt IV SA/Po 289/09 ze sprawą o sygn. akt IV SA/Po 287/09 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić je dalej pod sygn. akt IV SA/Po 287/09. Na rozprawie w dniu 23 lipca 2009 r. pełnomocnik Skarżącego, w ramach złożonych wyjaśnień wskazał m.in., iż: skarżący na czas swej nieobecności ustanowił pełnomocnika w osobie jego syna celem zastąpienia go przy prowadzeniu działalności gospodarczej, przy czym udzielone pełnomocnikowi umocowanie ograniczało go do podejmowania decyzji w sprawach o wartości nie przekraczającej kwoty 5.000 złotych. Ponadto pełnomocnik oświadczył, iż osoba która odebrała w imieniu skarżącego przedmiotowe postanowienia PINB –P.B. jest pracownikiem sekretariatu w firmie Skarżącego upoważnionym do odbioru wszelkiej korespondencji oraz że Skarżący był w pracy w dniu 9 lutego 2009 r. i najprawdopodobniej w tymże dniu zapoznał się z ww. postanowieniami PINB. W dniu 24 lipca 2009 r. do Sądu wpłynęło oświadczenie Skarżącego, w ramach którego potwierdził on, iż przeprowadził rozmowę z W.K. -Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego w L, w trakcie której poinformował go o swoim wyjeździe za granicę. Ponadto Skarżący oświadczył, iż w trakcie tej rozmowy K. oświadczył, iż do czasu jego powrotu z urlopu nie -zostanie wydana żadna decyzja administracyjna w jego sprawie. Postanowieniem z dnia 19 maja 2009 r. Sąd na podstawie art. 111 § 2 ppsa połączył sprawę o sygn. IV SA/Po 288/09 ze sprawą o sygn. akt IV SA/Po 286/09 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadził je dalej pod sygn. IV SA/Po 286/09. W dniu 6 sierpnia 2009 r. Sąd zawiesił postępowanie w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 286/09 uznając, iż wynik niniejszego postępowania zależy od wyniku postępowania w sprawie skarg na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia (IV SA/Po 287/09). W związku z tym na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ppsa Sąd postanowił zawiesić postępowanie w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 286/09. W dniu 6 sierpnia 2009 r. zapadł wyrok w sprawie o sygn. IV SA/Po 287/09, który uprawomocnił się 3 listopada 2009 r. W związku z powyższym postanowieniem z dnia 17 listopada 2009 r. Sąd podjął postępowanie zawieszone w sprawie IV SA/Po 286/09, które następnie toczyło się pod sygn. IV SA/Po 959/09. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 287/09 uchylono postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Brak ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii przywrócenia terminu uniemożliwia rozpoznanie spraw dotyczących uchybienia terminu. Wręcz czyni koniecznym uchylenie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu. Nadto podnieść należy, iż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu (jak to uczyniono w postanowieniach nr WOA-7144/43/09/980a i WOA-7144/43/09/981a) czyni zbędnymi postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu wydane na podstawie art. 134 kpa. Twierdzenie to znajduje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. II SA/Gd 641/08, z którego wynika, iż: 1. wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania czyni zbędnym celowość i konieczność wydawania postanowienia w oparciu o art. 134 kpa 2. odmowa przywrócenia terminu załatwia nie tylko sprawę wniosku o przywrócenie terminu, ale jednocześnie potwierdza, iż wniesienie odwołania nastąpiło z uchybieniem terminu czyli rozstrzyga również o tym co jest przedmiotem postanowienia z art. 134 kpa. Podobne stanowisko zawarte jest w wyroku NSA z dnia 24 września 2008 r., sygn. I OSK 1490/07, którego teza brzmi, że w sytuacji, gdy strona wraz z wniesieniem odwołania składa wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, organ odwoławczy w pierwszej kolejności rozpatruje ten wniosek, jeśli w wydanym postanowieniu odmówi przywrócenia terminu do wniesienia odwołania to wyłączona zostaje możliwość wydania odrębnego postanowienia na podstawie art.. 134 kpa, stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji. Wszak postanowienie o odmowie przywrócenia terminu zawiera samo w sobie stwierdzenie, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu. Brzmienie powołanego art. 134 k.p.a. obliguje organ odwoławczy do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania w sytuacji kiedy termin ten został przez odwołującego się przekroczony. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym każde uchybienie terminu do wniesienia odwołania powoduje, że organ odwoławczy ma obowiązek stwierdzenia tego uchybienia, a jedyną okolicznością mogącą spowodować uniknięcie konsekwencji wynikających z wniesienia środka odwoławczego po terminie jest skorzystanie z instytucji przywrócenia terminu (por. wyroki NSA z 18.10.1995r., sygn. akt SA/Gd 2865/94, publ.: LEX nr 26997, z 29.01.1997r., sygn. akt SA/Gd 1482/96, publ.: LEX 29004). Powyższy pogląd wywarł wpływ na kwestię ustalenia kolejności orzekania organu odwoławczego w sytuacji równoczesnego złożenia spóźnionego środka odwoławczego i wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Podkreślenia wymaga, że oba te rozstrzygnięcia mają zgodnie z art. 134 k.p.a. i art. 59 § 2 k.p.a. charakter ostateczny i służy na nie jedynie skarga do sądu administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny stawał na stanowisku, że pierwszeństwo rozpatrzenia przypada w takiej sytuacji wnioskowi o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a rozwijając to zagadnienie wskazywał, że odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania wyłącza możliwość i potrzebę wydania odrębnego postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania (por. wyroki NSA z 15.06.2007r. sygn. akt I GSK 1221/06, publ.: LEX nr 338645 i z 24.09.2008r. sygn. akt I OSK 1496/07, publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W innym orzeczeniu (wyrok NSA z 24.01.2006r. w sprawie sygn. akt II OSK 50/05, publ.: LEX nr 220815) wskazano alternatywnie na dwie możliwości. Z jednej strony Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił ujęcie w jednym postanowieniu zarówno odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, jak i stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania - a z drugiej wskazał, że zasadnym byłoby również wstrzymanie się przez organ odwoławczy z wydaniem postanowienia o którym mowa w art. 134 k.p.a. do czasu prawomocnego załatwienia skargi w przedmiocie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Odnosząc się do poglądów przedstawionych powyżej, skład orzekający w niniejszej sprawie, podziela stanowisko co do kolejności czynności i rozstrzygnięć podejmowanych przez organ odwoławczy we wskazanych okolicznościach procesowych. Pierwszeństwo rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego należy wywieść, opierając się również na innym argumencie, niepodniesionym w przytoczonych wywodach. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że aby wniosek o przywrócenie terminu był skuteczny, musi spełniać warunki formalne określone w art. 58 k.p.a. Zgodnie ze zdaniem drugim art. 58 § 2 k.p.a. jednocześnie ze złożeniem wniosku należy dopełnić czynności dla której określony był termin, co w przypadku wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oznacza konieczność złożenia odwołania. Powyższe prowadzi do konkluzji, że w takich sytuacjach odwołanie nie może być oceniane tak jak samoistny środek zaskarżenia, stanowi ono bowiem jedynie element formalny wniosku o przywrócenie terminu. Rozpatrzeniu podlega zatem jedynie wniosek, a okoliczność równoczesnego złożenia odwołania, winna być oceniania li tylko pod kątem spełnienia warunków formalnych przez zainteresowanego składającego prośbę o przywrócenie terminu. Innymi słowy równoczesność złożenia wniosku o przywrócenie terminu oraz odwołania jest jedynie pozorna. W istocie bowiem organ odwoławczy ma do czynienia jedynie z wnioskiem, spełniającemu określone przez ustawodawcę wymogi formalne, to jest któremu zgodnie z art. 58 § 2 k.p.a. towarzyszy czynność, której terminowi uchybiono. Opierając się na takich wywodach za zasadne ocenić należy stanowisko przywołane powyżej, w myśl którego odmowa przywrócenia terminu do złożenia odwołania, wyłącza konieczność orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu na podstawie art. 134 k.p.a. Przyjęcie poglądu odmiennego - co w niniejszej sprawie uczynił organ odwoławczy - skutkowało rozpatrzeniem nie tylko wniosku, ale również orzeczeniem w przedmiocie odwołania stanowiącego w tym wypadku jedynie element formalny tegoż wniosku. Skoro poza pismem zawierającym jednocześnie wniosek i odwołanie, nie było innego pisma które możnaby uznać za odwołanie, to odrębne orzeczenie w przedmiocie elementu formalnego wniosku ocenić należy jako bezprzedmiotowe. Zdaniem Sądu dopiero przywrócenie terminu do wniesienia odwołania powoduje, że odwołanie stanowiące element formalny wniosku o przywrócenie terminu nabiera charakteru samoistnego i może być rozpoznawane jak środek zaskarżenia. Reasumując powyższe rozważania, orzeczenie w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, w okolicznościach niniejszej sprawy, należy uznać za zbędne. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 146 § 1 ppsa orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa. /-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska /-/ E. Makosz – Frymus za nieobecnego Sędziego /-/ E. Makosz-Frymus ja