IV SA/Po 977/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędziowie WSA Anna Jarosz WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2016 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.na rzecz skarżącego M.S. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] Burmistrz K. na podstawie art. 30 ust. 2 w związku z art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3, oraz art. 12 ust. 1 i 2, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2015 r. poz. 859 zwanej dalej jako "ustawa") art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 zwanej dalej jako "k.p.a.") odmówił M.S. (zwanemu dalej jako "Skarżący") umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez osobę uprawnioną: W.K., reprezentowaną przez matkę K.K. w okresie [...].10.2013 r. – [...].08.2014 r., łącznie z ustawowymi odsetkami od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że powstałe zadłużenie jest konsekwencją niewywiązania się przez Skarżącego z obowiązku alimentacyjnego wynikającego z ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w K. w dniu [...] listopada 2010 r. sygn. akt [...] ustalającej wysokość zasądzonych alimentów na kwotę [...] zł. miesięcznie. Potwierdzeniem jest zaświadczenie komornika sądowego z dnia [...] sierpnia 2013 r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Oran I instancji wyjaśnił również, że Sąd Rejonowy w T. [...] Zamiejscowy Wydział Rodzinny i Nieletnich z siedzibą w M. wyrokiem zaocznym z dnia [...] grudnia 2014 r. sygn. akt [...] ustalił, że z dniem [...] września 2014 r. wygasł obowiązek alimentacyjny Skarżącego także co do świadczeń niespełnionych do tej daty. Na mocy wyroku Sądu Rejonowego w T. [...] Zamiejscowy Wydział Rodzinny i Nieletnich z siedzibą w M. z dnia [...] sierpnia 2014 r., sygn. akt [...] została bowiem ustalona bezskuteczność uznania ojcostwa małoletniej W.K. przez M.S.. Organ I instancji stwierdził, że art. 30 ust. 2 ustawy nie przewidział możliwości umorzenia należności w oparciu o inne kryteria niż wymienione w tym przepisie. Jedynymi kryteriami, które organ orzekający na podstawie ww. przepisu bierze pod uwagę są zatem sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. W ocenie organu ustalenie ojcostwa w następstwie wyroku sądowego nie ma wpływu na ocenę prawidłowości wyroku zasądzającego alimenty w okresie sprzed wyroku unieważniającego uznanie ojcostwa. Świadczenia alimentacyjne spełnione względem dziecka w tym okresie były świadczeniami prawnie uzasadnionymi. Świadczenia alimentacyjne za okres od [...] października 2013 r. do [...] sierpnia 2014 r. zostały zastępczo spełnione przez Burmistrza K. - jako organ właściwy wierzyciela, co oznacza, że Skarżący jest zobowiązany do wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego za podany okres. Organ ustalił na podstawie oświadczenia Skarżącego, że jest kawalerem, ma na utrzymaniu konkubinę i wspólne dziecko. Aktualnie rodzina przebywa poza granicami kraju t.j. w A., gdzie dłużnik pracuje w wymiarze 20 godzin tygodniowo osiągając miesięczne dochody w kwocie [...] euro. Jako stałe wydatki dłużnik wskazał koszty wynajmu mieszkania w wysokości [...] euro oraz opłaty za energię elektryczną - [...] euro miesięcznie. Skarżący nie przedstawił żadnych innych informacji ani dokumentów dotyczących jego sytuacji np. ewentualnych problemów zdrowotnych czy związanych z tym wydatków. W ocenie organu aktualna sytuacja dochodowa Skarżącego ma charakter przemijający. Skarżący jest osobą młodą, w wieku produkcyjnym, pełnosprawną, zatrudnioną w niepełnym wymiarze czasu pracy - wobec powyższego nie istnieją przeszkody do podjęcia dodatkowego zatrudnienia celem poprawy sytuacji materialnej swojej rodziny i spłaty istniejącego zadłużenia. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa mające wpływ na wynik sprawy, w szczególności: - art. 30 ust. 2 ustawy poprzez jej niezastosowanie pomimo spełnienia przez Skarżącego ustawowych kryteriów do umorzenia zobowiązań, ewentualnie w części, - art. 365 § 1 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji sprzecznej z orzeczeniem sądu cywilnego, - art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji niezgodnej z interesem społecznym i słusznym interesem obywateli. Skarżący wniósł o zmianę decyzji poprzez umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych łącznie z ustawowymi odsetkami liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty. Skarżący zaznaczył, że jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia umorzenie wypłaconych przez organ świadczeń alimentacyjnych. Skarżący stwierdził, że nie ma możliwości podjęcia innej pracy z uwagi na światowy kryzys, brak miejsc pracy, słabą znajomość języka i brak wykształcenia. Zdaniem Skarżącego jeżeli prawomocne orzeczenie sądu cywilnego ustala wygaśnięcie zobowiązań z tytułu niespełnionych przez niego alimentów również przed [...] września 2014 r. to organ administracyjny winien zastosować wskazane orzeczenie, bez względu na to czy dokona umorzenia, unieważnienia czy też wygaśnięcia zobowiązań. Organ w sposób sprzeczny z art 365 § 1 k.p.c. uznał, że orzeczenie sądu cywilnego nie jest dla niego wiążące. Zdaniem Skarżącego nieważnienie uznania dziecka uchyla obowiązek płacenia alimentów przyszłych ale także świadczeń alimentacyjnych nie spełnionych do chwili ustalenia bezskuteczności uznania dziecka. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...] na podstawie art. 127 § 2 i 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony przez organ I instancji. Zaznaczyło, że umorzenie należności alimentacyjnych jak i innych należności publicznoprawnych jest instytucją wyjątkową. W ocenie Kolegium w ustalonych okolicznościach bytowych Skarżącego nie sposób doszukać się szczególnej sytuacji uzasadniającej umorzenie należności. Okoliczności wygaszenia obowiązku alimentacyjnego nie ma w ocenie Kolegium żadnego wpływu na możliwość zastosowania instytucji umorzenia należności. Wynika to z faktu, że można ją zastosować jedynie w uzasadnionych przypadkach związanych z warunkami materialnymi, rodzinnymi czy zdrowotnymi dłużnika, które nie pozwalają wywiązać się z nałożonego obowiązku spłaty należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.S. zarzucił decyzji Kolegium naruszenie: - art. 30 ust. 2 ustawy poprzez jej niezastosowanie pomimo spełnienia przez Skarżącego ustawowych kryteriów do umorzenia zobowiązań, ewentualnie w części, - art. 365 § 1 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji sprzecznej z orzeczeniem sądu cywilnego, - art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji niezgodnej z interesem społecznym i słusznym interesem obywateli. W uzasadnieniu powtórzył argumentację podniesioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270 - zwanej dalej jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), kontrola dokonywana przez sądy administracyjne sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Ewentualne stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd od uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności, bądź też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 ust. 1 p.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując działalność administracji publicznej, pozostaje zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. związany granicami sprawy, a nie granicami skargi. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] odmawiającą Skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Materialnoprawną przesłankę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 30 ust. 2 ustawy, który przewiduje, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja wydana w trybie art. 30 ust. 2 ustawy ma charakter uznaniowy. Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną, co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Jedynymi kryteriami, które organ orzekający o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 1794/10 dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA"). Tymczasem treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie pozwala uznać, ażeby Kolegium w sposób wyczerpujący rozpatrzyło zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wskazując motywy podjętego rozstrzygnięcia Kolegium ograniczyło się do wskazania, że instytucja umorzenia należności ma charakter wyjątkowy, jednak takiej wyjątkowej sytuacji Kolegium nie dopatrzyło się w przypadku Skarżącego. Wydając zaskarżone rozstrzygnięcie Kolegium pominęło kwestię zbadania sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego, czym naruszyło przepis art. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. Powyższe nie stanowi jednak zasadniczego powodu, dla którego niezbędnym było uchylenie decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie. Wyjaśnić bowiem trzeba, że w decyzji umarzającej należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie ocenia się decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego, okoliczności czy świadczenie zostało wypłacone nienależnie, a także nie ocenia się czy zasadnie dłużnik alimentacyjny został zobowiązany do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Nie jest jednak możliwe orzekanie w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego bez uprzedniego wydania decyzji w trybie art. 27 ust. 1 ustawy, zobowiązującej do zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Sprawa dotycząca umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest sprawą administracyjną powiązaną z uprzednim orzeczeniem przez organ właściwy wierzyciela w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepisy art. 27 ust. 1 oraz art. 30 ust. 2 ustawy normują dwa odrębne postępowania. Celem pierwszego z nich jest ustalenie kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej, drugiego zaś umorzenie na wniosek dłużnika jego należności z tytułu tych właśnie wypłaconych uprawnionej osobie świadczeń (por. wyroki NSA z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1070/11, z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 60/12 oraz z dnia 12 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OSK 839/13, CBOSA). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji należało mieć na uwadze, że prawomocnym wyrokiem z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 401/15 tutejszy Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] października 2013 r. do dnia [...] sierpnia 2014 r. We wskazanym wyroku Sąd zaakcentował, że obowiązek alimentacyjny wygasł na mocy wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] grudnia 2014 r., sygn. akt [...]. Wyrokiem tym Sąd Rejonowy ustalił, że z dniem [...] września 2014 r. wygasł obowiązek alimentacyjny Skarżącego wobec pozwanej – małoletniej W.K. oraz, że wygasł obowiązek alimentacyjny Skarżącego wobec pozwanej, co do świadczeń alimentacyjnych ustalonych ugodą, a niespełnionych do dnia [...] września 2014 r. Okoliczność wyeliminowania z obrotu prawnego prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu decyzji zobowiązującej do zwrotu przez Skarżącego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego spowodował konieczność uchylenia decyzji o odmowie umorzenia tych należności. Jak już wskazano decyzja o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej zależna jest od decyzji zobowiązującej do zwrotu tych należności. Nie ma bowiem prawnej możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacji gdy z obiegu prawnego wyeliminowana została decyzja zobowiązująca dłużnika alimentacyjnego do zwrotu tych świadczeń. Odnosząc się natomiast do kwestii wpływu wyroków Sądu Rejonowego w T. [...] Zamiejscowy Wydział Rodzinny i Nieletnich z siedzibą w M. z dnia [...] sierpnia 2014 r. sygn. akt [...] oraz z dnia [...] grudnia 2014 r., sygn. akt [...] wyjaśnić należy Skarżącemu, iż orzeczenie o bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o wygaśnięciu obowiązku alimentacyjnego nie może stanowić samodzielnej przesłanki do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ustawodawca nie przewidział możliwości umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy w oparciu o inne kryteria niż wymienione w tym przepisie. Wyrok sądu powszechnego może natomiast mieć znaczenie w postępowaniu i zobowiązujaniaj do zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tak też stało się w przedmiotowej sprawie, w której to właśnie z uwagi na wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego tutejszy Sąd wyrokiem z dnia [...] listopada 2015 r. uchylił decyzję zobowiązującą Skarżącego do zwrotu przedmiotowych należności. Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien ustalić czy w obliczu wyeliminowania z obrotu prawnego wydanej w trybie art. 27 ust. 1 ustawy decyzji zobowiązującej do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej istnieje jakakolwiek podstawa do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie przedmiotowych należności. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji decyzję Burmistrza K. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...]. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania stanowiących równowartość wynagrodzenia pełnomocnika, będącego radcą prawnym ustalonego w oparciu o treść § 14 ust. 2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 490) ( 240 zł.) oraz opłaty od pełnomocnictwa (17 zł.).