IV SA/Po 982/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 listopada 2011 r. wniosku Stowarzyszenia "A" w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "A" w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca [...] r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. Stowarzyszenie "A" w K. (dalej Skarżący bądź Stowarzyszenie) wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA) skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. (dalej SKO) z dnia "[...] lipca 2011 r." nr [...] [winno być postanowienia z dnia "[...] lipca 2011 r."; k. 202-208 akt administracyjnych], utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy Cz. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...]0, odmawiające zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla działki nr [...], mapy [...], obr. A. (k. 5-6 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę z dnia [...] września 2011 r. nr [...], Kolegium wniosło o jej oddalenie (k. 7-8 akt sądowych). Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia [...] października 2011 r., IV SA/Po 982/11, wezwano Skarżącego na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa) do uiszczenia wpisu sądowego od złożonej skargi w kwocie 100,00 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.), w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Zarządzenie powyższe doręczono Skarżącemu dnia [...] października 2011 r. (k. 9, 10, 12 akt sądowych). W odpowiedzi na powyższe Skarżący pismem z dnia [...] października 2011 r. wniósł o przyznanie Mu prawa pomocy obejmującego całkowite zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego. Skarżący wskazał, że Jego działalność opiera się wyłącznie na pracy społecznej członków, nie posiadając i nie gromadząc jakichkolwiek środków pieniężnych, które umożliwałyby uiszczenie wpisu sądowego. Zebranie Członków Skarżącego nie zdecydowało się przy tym podjąć uchwały w przedmiocie obowiązku uiszczenia składek członkowskich. Do owego pisma Skarżący załączył również wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu (k. 14, 19-21 akt sądowych). Postanowieniem z dnia [...] października 2011 r., IV SA/Po 982/11, referendarz sądowy WSA w Poznaniu odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy zwracając uwagę na wyjątkowość instytucji prawa pomocy w świetle ogólnej zasady obowiązku ponoszenia kosztów sądowych wskazał, że Skarżący nie wykazał, że podjął jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za nie wystarczające uznać należy twierdzenie, że Skarżący nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków. Jeżeli bowiem działalność Skarżącego związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczania kosztów postępowania sądowego. Skarżący winien zatem wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i gromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, że Zebranie Członków nie zdecydowało się podjąć uchwały w przedmiocie obowiązku uiszczania składek członkowskich. Znajdujący się w aktach administracyjnych sprawy Regulamin Stowarzyszenia zakłada bowiem w § 4 obowiązek członków do przyczyniania się do realizacji jego celów. Ponieważ Skarżący nie korzysta z żadnej możliwości zdobycia środków finansowych, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w sytuacji rezygnacji przez Zebranie Członków z podjęcia uchwały w przedmiocie obowiązku uiszczania składek członkowskich stanowiłoby bowiem de facto przeniesienie ciężaru prowadzenia Jego działalności na Skarb Państwa, podczas gdy Stowarzyszenie winno co do zasady zabezpieczyć środki na swoją działalność, w tym na występowanie do sądów administracyjnych z pismami, które podlegają opłacie sądowej (k. 43-44 akt sądowych). Sprzeciw od powyższego postanowienia pismem z dnia [...] listopada 2011 r. złożył Skarżący, wnosząc o przyznanie Mu prawa pomocy w oparciu o argumentację zawartą we wniosku z dnia [...] października 2011 r. (k. 54 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, że traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 ppsa). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć należy, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 199 ppsa, że to sama strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie winni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Skarżący chcąc realizować działalność regulaminową przez m.in. wnoszenie skarg na orzeczenia wydane w toku postępowania administracyjnego, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności, także kosztów udziału w postępowaniach sądowoadministracyjnych. W ocenie Sądu jedynie w sytuacji, gdy Skarżący wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 ppsa) lub, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ppsa), można przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba przy tym podkreślić, że prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Ubiegając się o przyznanie prawa pomocy osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów procesu, ale również, że nie ma ich mimo że podjęła wszelkie niezbędne kroki, by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków; udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31.12.2004 r., GZ 146/04, akceptowane przez J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Lewis Nexis 2010 r., s. 568-569, nb 3). Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (j.t. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm., dalej pos), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swą działalność uzyskuje ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 pos). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Z kolei, realizując cele regulaminowe, np. przez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia winni podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. przez wprowadzenie składek członkowskich. Jak wynika z w wniosku o prawo pomocy, Skarżący nie pobiera składek członkowskich, choć takie źródło finansowania założył ustawodawca w art. 42 ust. 2 pos. Zdaniem Sądu brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Skarżącego przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Nadto wskazać należy, że argumentacja przedstawiona przez Skarżącego wskazuje, że oczekuje ono, że żądanie przyznania prawa pomocy zostanie uwzględnione z uwagi na fakt, że działalność opiera wyłącznie na pracy społecznej członków, co w istocie zmierza do tego, by działalność Stowarzyszenia, którego założyciele i członkowie zrezygnowali z ustawowo przewidzianego źródła finansowania tej działalności, realizowana była na koszt podatników. W orzecznictwie wskazuje się, że "przerzucanie" ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na podatników, np. przez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 9.6.2006, II OZ 317/06; 20.12.2006 r., II OZ 1433/06; 12.01.2009 r., II OZ 1364/08; 31.3.2008 r., II OZ 263/08; 21.5.2009 r., I OZ 519/09- niepubl.). Wpis w kwocie 100 zł (k. 9 akt sądowych), należy ocenić jako symboliczny – kwota ta stanowi mniej niż 1/13 najniższego wynagrodzenia za pracę w 2011 r. (rozporządzenie Rady Ministrów z 5 października 2010 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2011 r. - Dz.U. z 2010 r., nr 194, poz. 1288). W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, orzekł jak w postanowieniu. MZ