IV SA/Po 994/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2010 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...]czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie uposażenia, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] w części rozstrzygnięcia o odsetkach od wypłaconego uposażenia. /-/ E.Kręcichwost-Durchowska /-/ G.Radzicka /-/ E.Makosz-Frymus Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 417/08, po rozpoznaniu skargi D. P. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...], w przedmiocie uposażenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...]. Powyższy wyrok wydany został w następujących okolicznościach faktycznych. Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w G. odmówił przyznania D. P. świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz zwrotu z świadczenia potrąconego z uposażenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że dnia [...] listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych, w oparciu o rozkaz [...] z dnia [...] września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował, między innymi, stanowisko służbowe strony. Ponieważ żołnierz odmówił przyjęcia innego stanowiska służbowego, dowódca P. Okręgu Wojskowego (POW) wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej. Dnia [...] czerwca 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją nr [...] stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Dla celów ewidencyjno-finansowych, od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano stronie zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, potrącono stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia. Po otrzymaniu tych świadczeń strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń. W uzasadnieniu organ wyjaśnił również, iż organy wojskowe zobowiązane były do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. Organ powołując się na treść art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 179, poz. 1750 ze zm.), zgodnie z którym tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne organ wskazał, iż instytucja zwłoki, uregulowana w art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej jako KC) – w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 KC) warunkowana jest winą. Zważywszy na powyższe okoliczności nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia. Organ zawrócił uwagę, iż w spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, ale w tym czasie jednak otrzymywała od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, w szczególności dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. Organ wskazał, iż po przywróceniu do służby strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Najbardziej nieuzasadnione wydaje się roszczenie o odsetki za świadczenie, które pobrał żołnierz z góry (roczne uposażenie przez pierwszy rok po zwolnieniu). Zdaniem organu dopiero w chwili kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego właśnie momentu, ale nie wstecz, lecz po tej dacie. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł D. P. wskazując, iż w wyniku ponownego przyjęcia do służby wojskowej otrzymał zaległe należności ale bez ustawowych odsetek za zwłokę, zawinioną wydaniem wadliwej decyzji. Powołał się na art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którym w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 tej ustawy, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stała się wymagalna. W pozostałych przypadkach (nagroda roczna, dodatkowe uposażenie roczne) zastosowanie ma art. 481 §1 KC i art. 482 §1 KC. W ocenie odwołującego się, prawo do świadczeń określonych w art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz. U. 1997 r., nr 10, poz. 55 ze zm.) oraz w art. 71 ust. 1 i art. 185 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nabył on - zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - w pierwszym dniu roboczym miesiąca za które ono przysługiwało. Prawo do nagrody rocznej wnioskodawca nabył, w spornym okresie, w dniu 14 sierpnia każdego danego roku - §4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 lipca 2000 r. w sprawie nagród rocznych, nagród pieniężnych w formie wyróżnienia oraz zapomóg dla żołnierzy (Dz. U. Nr 65 poz. 770 ze zm.). Natomiast prawo do dodatkowego uposażenia rocznego odwołujący nabył w ostatnim dniu upływu trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który ono przysługuje (§5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie przyznawania żołnierzom zawodowym dodatkowego uposażenia rocznego - Dz. U. Nr 108, poz. 1146), tj. najpóźniej 31 marca danego roku. Ponadto odwołujący podniósł, iż zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Zgodnie zaś z art. 87 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (t. j. Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm., dalej KP) z wynagrodzenia za pracę podlegają potrąceniu tylko sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych. Należności inne niż wymienione w art. 87 §1 mogą być potrącone z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie (art. 91 § 1 KP). Żadna z tych przesłanek nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Potrącenia dokonano bez żadnego tytułu wykonawczego i bez zgody odwołującego się. Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji oraz wskazując, że zasadnie organ I instancji wydał decyzję o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia, oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł D. P. powtarzając argumenty i zarzuty zawarte w odwołaniu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 417/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...]. Na skutek skargi kasacyjnej Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 listopada 2009 r. , sygn. akt I OSK 314/09 uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięcia o odsetkach od uposażenia i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W pozostałej części skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż decyzja stwierdzająca nieważność jest aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym wstecz i eliminującym skutki prawne wadliwej decyzji. Jednakże trzeba również mieć na względzie, że decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również elementy nowego stanu prawnego, wywiera skutki w obrocie prawnym. Są to elementy konstytutywne decyzji nieważnościowej (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 5 wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, s. 737-738; M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Zakamycze, wydanie II, s. 1000-1002). Decyzja nieważna objęta jest domniemaniem legalności i wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej wadą nieważności. Co prawda decyzja o stwierdzeniu nieważności wywołuje skutki ex tunc, jednak nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne. Do skutków takich należy upływ czasu, który nie pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż decyzja o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej wywołała skutek prawny w postaci jego rozwiązania. Przestał on być żołnierzem zawodowym i został przeniesiony do rezerwy. Zatem w okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej skarżącemu nie przysługiwało prawo do uposażenia, a więc i nie powstawało roszczenie o jego zapłatę. Dalej Sąd wyjaśnił, iż z uwagi na fakt, że w okresie między wydaniem decyzji o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego a stwierdzeniem jej nieważności organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania w stosunku zawodowej służby wojskowej, nie sposób przyjąć, aby doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Sąd II instancji podniósł również, iż stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego spowodowało, że powstało co prawda roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, jednak nie zaktualizowały się terminy, o których mowa we wspomnianym art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej. Skoro zatem roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało dopiero po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek służbowy, to brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący nie miał statusu przeniesionego do rezerwy. Za nieuzasadniony Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż Sąd I Instancji nie negował zasadności potrącenia, a zakwestionował jedynie jego tryb. Organy dokonały bowiem potrącenia nie wskazując żadnej do tego podstawy. Ponadto kwestię potracenia, w myśl art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulują przepisy o wynagrodzeniu za pracę, a więc przepisy Kodeksu pracy. Skoro z art. 91 § 1 KP wynika, że należności inne niż wymienione w art. 87 § 1 i 7 KP mogą być potrącane z wynagrodzenia tylko za zgodą pracownika, a świadczenia potrącone stronie nie mieściły się w tym katalogu, (nie było m.in. tytułów wykonawczych), to w sytuacji braku zgody skarżącego potrącenia dokonano bezprawnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dla oceny zasadności skargi wniesionej przez skarżącego zasadnicze znaczenie ma fakt, że sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten uznał zasadność skargi kasacyjnej od wcześniejszego wyroku tutejszego Sądu, uchylając na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Zgodnie z art. 190 Ppsa Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wobec powyższego Sąd kontrolując ponownie zaskarżoną decyzję obowiązany był do zbadania legalności zaskarżonej decyzji tylko w zakresie w jakim odmówiono skarżącemu przyznania odsetek od wypłaconego uposażenia. W tym miejscu wskazać należy, iż w zakresie zwrotu świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia prawomocnie orzekł już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 29 stycznia 2009 r. utrzymanym w mocy w tym zakresie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2009 r. I OSK 314/09. Przeprowadzona przez Sąd, z zastrzeżeniem uwag i wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu drugiej instancji ponowna analiza zaskarżonego rozstrzygnięcia prowadzi do wniosku, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go oraz poprzedzającej go decyzji z obrotu prawnego w części w jakiej odmówiono skarżącemu wypłaty odsetek od wypłaconego uposażenia. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku podkreślił, iż decyzja o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej wywołała skutek prawny w postaci jego rozwiązania. NSA wyjaśniło, iż skarżący przestał być żołnierzem zawodowym i został przeniesiony do rezerwy. Zatem w okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej skarżącemu nie przysługiwało prawo do uposażenia, a więc i nie powstawało roszczenie o jego zapłatę. Dalej Sąd II instancji podniósł, iż z uwagi na fakt, że w okresie między wydaniem decyzji o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego a stwierdzeniem jej nieważności organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania w stosunku zawodowej służby wojskowej, nie sposób przyjąć, aby doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Dalej Sąd podniósł, iż stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego spowodowało, że powstało co prawda roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, jednak nie zaktualizowały się terminy, o których mowa we wspomnianym art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej. Skoro zatem roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało dopiero po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek służbowy, to brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący nie miał statusu przeniesionego do rezerwy. Podstawową kwestią do ustalenia przy rozstrzyganiu sprawy w zakresie odsetek jest ustalenie daty wymagalności należności wynikających ze stosunku służbowego. Przy ustalaniu wymagalności należności pomocny będzie art. 81 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei ust. 2 wymienionego wyżej artykułu, mówi, że dodatki do uposażenia zasadniczego inne niż wymienione w ust. 1 wypłaca się nie później niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż reaktywowanie stosunku służbowego z mocą wsteczną stwarza jedynie fikcję prawną, iż żołnierz pozostawał cały czas w służbie. Uposażenie przysługuje zaś żołnierzowi zawodowemu nie za okres pozostawania w stosunku służbowym lecz za pełnienie służby. Pozostawanie w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości i zdolność do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Ponadto świadczenie emerytalne jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do uposażenia. Żołnierzowi przeniesionemu do rezerwy pobierającemu emeryturę nie przysługuje zatem prawo do uposażenia należnego żołnierzowi w czynnej służbie zawodowej (por. wyroki NSA z dnia 13 września 2001 r. sygn. akt II SA 3288/08, z dnia 24 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 1496/08 i z dnia 27 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 1298/05). Wobec powyższego w ocenie składu orzekającego roszczenie o zaległe uposażenie staje się wymagalne dopiero z chwilą stawienia się żołnierza do służby tzn. w sytuacji gdy żołnierz nie tylko pozostaje w służbie wojskowej ale również wyraża gotowość do pełnienia tej służby. Biorąc pod uwagę powyższe oraz okoliczność, iż wypłacone należności dotyczą okresu od dnia zwolnienia ze służby do dnia stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu uznać należy, iż wszelkie roszczenia za ten okres stały się wymagalne w dniu, w którym skarżący zgłosił się do służby. To właśnie w tym dniu skarżący winien otrzymać wszelkie należności wynikające ze stosunku służbowego. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż Sąd pismem z dnia [...]lutego 2010 r. dążąc do ustalenia dat istotnych, z punktu poczynionych wyżej rozważań, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zwrócił się do organu o podanie czy skarżący stawił się do służby i z jaką datą został zaliczony do stanu ewidencyjnego oraz do podania w jakiej dacie i w jakiej kwocie dokonano wypłaty skarżącemu uposażenia po wydaniu decyzji nr [...]. W zakreślonym terminie organ powyższego nie uczynił. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. Art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter rozstrzygnięcia. Organ rozpoznając sprawę ponownie ustali należycie stan faktyczny sprawy, w szczególności datę kiedy skarżący, po stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, stawił się do służby jak również datę w którym skarżącemu wypłacono zaległe uposażenie. Dopiero powyższe ustalenia pozwolą organowi na jednoznaczne rozstrzygnięci czy w niniejszej sprawie wypłata uposażenia nastąpiła przed dniem ich wymagalności tj. data stawienia się do służby czy też już po okresie ich wymagalności, a co z tym idzie na rozstrzygnięcie czy skarżącemu przysługują odsetki na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. /-/ E. Kręcichwost – Durchowska /-/ G. Radzicka /-/ E. Makosz – Frymus ja