I SA/Rz 209/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szaro po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2017 r. sprzeciwu A. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Rz 209/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016 r. - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. I SA/Rz 209/17 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 6 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił A. (dalej Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...], w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016 r. W sprzeciwie na powyższe postanowienie Spółka podniosła, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, a tym bardziej wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru i wniosła o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Spółka nie zgodziła się ze stanowiskiem referendarza sądowego i wskazała, że kapitał zakładowy wynosi 55 000 zł, aktualnie nie uzyskuje żadnych dochodów, a stan jej środków w kasie jest równy 0 zł. Podniosła, że przedłożyła dokumenty – deklaracje zeznań podatkowych, z których wynika, że dochód za 2016 r. był równy zeru. Nadto zarzuciła, że zaskarżone postanowienie pośrednio zamyka jej drogę do sądowego rozpoznania sprawy oraz narusza zasadę prawa do sądu. Podniosła, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno zostać przyznane stronie, jeżeli na podstawie złożonego przez nią oświadczenia na urzędowym formularzu - uprawdopodobnione zostało, iż nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. W tym kontekście Spółka uznała, że wypełniła wszelkie przesłanki niezbędne do udzielenia jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie jest wniosek A. sp. z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, który obejmuje - prawo pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). To jednak z treści art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. - wynika, że osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wbrew stanowisku skarżącej Spółki przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., nie ma charakteru bezwzględnego. Sąd może, a nie musi (podkreślenie Sądu), przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o art. 246 § 2 P.p.s.a. uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. I FSK 790/10). Przenosząc powyższy pogląd na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że nie może zyskać akceptacji Sądu zarzut Spółki zawarty w sprzeciwie, że odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym - pozbawia ją prawa do sądu i zamyka jej drogę do rozpoznania sprawy przez tut. Sąd. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtowane jest stanowisko, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 7 października 2014 r. sygn. I GZ 390/14). Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. II FZ 987/12). Podkreślić należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. l GZ 147/08 oraz z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. l FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. I OZ 208/08). Sąd przychyla się do stanowiska starszego referendarza sądowego wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, że sytuacja skarżącej nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym sprzeciwie strona wskazuje, że nie stać ją na opłacenie w przedmiotowej sprawie kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, bez utrzymania koniecznego dla jej działalności i podała, że jej kapitał zakładowy wynosi 55 000 zł, aktualnie nie uzyskuje żadnych dochodów, a stan jej środków w kasie jest równy 0 zł. Powyższa argumentacja wskazuje, że strona nie podejmuje żadnych starań, aby z własnych środków ponieść koszty postępowania sądowego, lecz liczy jedynie na pomoc państwa. Od strony, zwłaszcza jeśli jest spółką prawa handlowego należy oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie. W ocenie Sądu jeżeli Spółka aktualnie doświadcza problemów finansowych, w pierwszej kolejności winna zwrócić się o pomoc do swojego jedynego udziałowcy, z woli którego funkcjonuje w obrocie prawnym. Nadto prezes zarządu Spółki, decyzją którego Spółka powstała nie może pozostawać bierny w sytuacji trudności finansowych i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Nie można bowiem stosując prawo pomocy, chronić czy wzbogacać majątku osób prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodać należy, że w działalności gospodarczej występują różnego rodzaju zobowiązania, które związane są z wydatkami finansowymi. Zaliczyć do nich należy także koszty sądowe. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2008 r., sygn. I OZ 809/07). Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. W informacji odpowiadającej odpisowi z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego odnoszącego się do Spółki brak jest wpisów dotyczących prowadzenia wobec niej postępowania upadłościowego, jej rozwiązania, czy choćby zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. To zaś, że aktualnie Spółka ma problemy finansowe, nie może stanowić samo w sobie przyczyny uwzględnienia jej sprzeciwu. Niezależnie od powyższego, biorąc pod uwagę wynikający z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przedmiotem przeważającej działalności Spółki jest wydobycie żwiru i piasku, wydobywanie gliny i kaolinu. To jednak jako przedmiot pozostałej działalności przedsiębiorcy wymieniona została m.in.; działalność związana z rozbiórką i burzeniem obiektów budowlanych, przygotowaniem terenu pod budowę, a także działalność dotycząca produkcji komputerów i urządzeń peryferyjnych, robót związanych z budową dróg i autostrad, czy też sprzedaży hurtowej i detalicznej samochodów osobowych i furgonetek. W tej perspektywie trudno uznać, aby Spółka nie miała możliwości przy prowadzeniu tak szerokiej działalności gospodarczej, pokrycia kosztów związanych z całokształtem funkcjonowania przedsiębiorstwa. Odnosząc się zatem do podniesionej w sprzeciwie kwestii braku dochodów Spółki, stwierdzić należy, że ocena ta nie może być przeprowadzana w oderwaniu od pełnych danych na temat jej bieżącej sytuacji finansowej, których w niniejszej sprawie, Spółka nie przedstawiła. Mając na uwadze ciągłą aktywności gospodarczą Spółki i wysokości jej kapitału zakładowego, udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby jej swoistego rodzaju uprzywilejowanie. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, postanowiono o utrzymaniu w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.