I SA/Rz 424/15
WyrokWSA w Rzeszowie2015-08-04
Skład orzekający: Jarosław Szaro, Tomasz Smoleń, Piotr Popek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ prawidłowo ustalił, że E. K. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie powstania zaległości, a także czy odmowa umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek była uzasadniona, biorąc pod uwagę trudną sytuację materialną i rodzinną skarżących?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że organ nie wykazał w sposób jednoznaczny, czy E. K. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie powstania zaległości. Ponadto, sąd uznał, że organ naruszył zasady postępowania administracyjnego, w szczególności zasadę dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zasadę wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności w sytuacji trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżących. Spłata zaległości w systemie ratalnym mogłaby zagrozić podstawowym potrzebom życiowym rodziny.Stan faktyczny
Skarżący E.K. i Z.K. domagali się umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Organ odmówił umorzenia, utrzymując w mocy wcześniejszą decyzję. Skarżący podnieśli, że ich trudna sytuacja finansowa, choroby dzieci i własne, a także brak dochodów z gospodarstwa rolnego uniemożliwiają spłatę zadłużenia. Organ uznał, że mimo trudnej sytuacji, spłata w systemie ratalnym nie powinna wpłynąć na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny, a umorzenie obniżyłoby dochody funduszy.Rozstrzygnięcie
1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) odrzuca skargę E. K.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędziowie WSA Tomasz Smoleń / spr./ SO del. Piotr Popek Protokolant specjalista Teresa Tochowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2015r. sprawy ze skargi E.K. i Z.K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od III kwartału 2013 roku do II kwartału 2014 roku 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) odrzuca skargę E. K..
Zaskarżoną decyzją Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] odmawiającą E. i Z. K. ( dalej: Skarżąca i Skarżący ) umorzenia należności z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od III kw. 2013 r. do II kw. 2014 r., które na dzień wydania decyzji stanowiły kwotę 1.250,50 zł. ( należność główna 1.240,50 zł, odsetki 10,00 zł.).
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1, w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm.; dalej: K.p.a.), art. 59 ust. 3, art. 36 ust. 1 pkt 10, art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm., dalej: ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników ) i rozporządzenie Komisji ( UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym ( Dz.U. UE L z 2013 r., nr 352, poz. 9 ).
Organ ustalił, że Skarżący posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni 1,53 ha przeliczeniowego. Z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników podlega Skarżąca od 16 listopada 1996 r. Od 18 czerwca 2014 r. Skarżący zobowiązani są do opłacania jedynie składki na ubezpieczenie wypadkowo chorobowe i macierzyńskie. Składki na ubezpieczenie emerytalno – rentowe finansowane są z budżetu państwa w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem przez Skarżącą. Skarżący pobiera świadczenie rentowe z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 744.67 zł brutto, 461.49 zł netto. Na podstawie przebiegu ubezpieczenia organ ustalił, że Skarżący wielokrotnie zwracali się z wnioskiem o udzielenie ulg w postaci odroczenia terminu płatności składek lub umożliwienia spłaty zadłużenia w układzie ratalnym, jak również umorzenie należności. Placówka Terenowa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w T. przychylając się do wniosków Skarżących odraczała terminy płatności składek bądź rozkładała spłatę zaległości na raty. Ze względu na brak wpłat, układy ratalne wygasły. Na wniosek Skarżących umorzono składkę za IV kwartał 2006 r. w kwocie 383.32 zł, składkę za III kw. 2010 r. w kwocie 321.00 zł oraz składkę za II kw. 2012 r. w kwocie 360 zł. Największa część zadłużenia została pokryta potrąceniami z przysługujących świadczeń tj. zasiłku pielęgnacyjnego, zasiłków chorobowych i zasiłków macierzyńskich. W okresie od 2004 r. Skarżący dokonali wyłącznie jednej wpłaty własnej na poczet należnych składek. W sierpniu 2014 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w M. przyznał Skarżącemu specjalny zasiłek celowy w kwocie 300.00 zł jednorazowy z przeznaczeniem na częściowe pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem domu. Na podstawie wizytacji w gospodarstwie rolnym stwierdzono, że Skarżący zamieszkują wraz z siedmiorgiem dzieci ( w tym pięcioro w wieku szkolnym) w murowanym domu, składającym się z czterech pomieszczeń. W skład budynków gospodarczych wchodzą: stodoła drewniana, obora murowana. W gospodarstwie nie ma własnych maszyn rolniczych. Inwentarz żywy stanowi drób hodowlany: jedna koza, ok. 30 sztuk kurcząt i ok. 20 sztuk brojlerów. Skarżący ponoszą wydatki na podstawowe opłaty: energię elektryczną, gaz, wodę, podatek i składkę KRUS.
Organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny Skarżących stanowi łączną kwotę 2.366,29 zł, z czego 365,80 zł. stanowi oszacowany statystyczny miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego, liczony zgodnie z Obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2014 r.; 461.49 zł miesięczna kwota renty otrzymywana przez Skarżącego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; 1.000,00 zł. miesięczna kwota świadczenia pielęgnacyjnego; 153.00 zł. miesięczna kwota zasiłku pielęgnacyjnego na każde z trojga dzieci; 80.00 zł. miesięczna kwota zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia.
Organ ustalił, że jednorazowa spłata należności z tytułu składek skutkowałaby brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny Skarżących, ale spłata tych należności w systemie ratalnym nie powinna mieć wpływu na ich zaspokojenie. Końcowo zaznaczył, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników skutkuje obniżeniem dochodów własnych Funduszu emerytalno- rentowego, z którego finansowane są m.in. świadczenia emerytalne i rentowe oraz samofinansującego się Funduszu składkowego, z którego wypłacane są świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący podnieśli, że gospodarstwo nie przynosi płodów, choroby dzieci oraz Skarżącego, a także związany z tym zakup leków nadwyrężyły ich i tak złe finanse, i nie są w stanie opłacić składek.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ podtrzymał swoje stanowisko.
Na podstawie pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy – Woli organ ustalił, że została zajęta wierzytelność na łączną kwotę 4.008,47 zł, na podstawie pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Krakowa, że została wszczęta egzekucja na kwotę zaległości 1.823,36 zł, na podstawie pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Mysłowicach, że wszczęto egzekucję na kwotę 1.953,43 zł. Do akt dołączono również pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Mielcu w sprawie realizacji potrąceń ze świadczenia Z. K., faktury za energię i wodę za wrzesień 2014 r., zaświadczenie lekarskie o tym, że syn P. K. wymaga stałego leczenia, kartę informacyjną leczenia szpitalnego.
Ponownie przeprowadzona wizytacja wykazała, że Skarżący zamieszkują wraz z siedmiorgiem dzieci w murowanym, 3-pokojowym, parterowym domu. Warunki mieszkaniowe są skromne, dom wymaga remontu. W skład budynków gospodarczych wchodzą: drewniana stodoła, murowana obora. Inwentarz żywy stanowią: 1 koza, 10 kur, 2 kaczki, 1 kogut, 5 królików. Z dokonanego podczas wizytacji oświadczenia Skarżącego wynika, że troje dzieci: P., P. i Z. mają orzeczony stopień niepełnosprawności, P. musi stale przyjmować leki, córka K. została pogryziona przez psa, Skarżący ma nadciśnienie tętnicze i padaczkę.
W cenie organu pomimo trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej spłata należności przez Skarżącego w systemie ratalnym nie powinna mieć wpływu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
W skardze na powyższą decyzję Skarżący nie zgodził się z wyciągniętymi przez organ wnioskami, ponownie domagając się umorzenia zaległości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wskazał, że w sprawie o umorzenie zaległości jak i w przypadku każdej innej ulgi brane są pod uwagę okoliczności, które wystąpiły niezależnie od rolnika i których wystąpienie miało wpływ na powstanie zwłoki w opłacaniu składek, a więc głównie zdarzenia losowe i klęski żywiołowe oraz inne nadzwyczajne zdarzenia powodujące pozbawienie zobowiązanego możliwości opłacania składek, które trzeba należycie uzasadnić i udokumentować. W aktach ubezpieczeniowych brak jest jakichkolwiek dokumentów poświadczających ponoszenie dodatkowych, szczególnie wysokich wydatków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Na wstępie Sąd pragnie wyjaśnić, że skarga E. K. została odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: P.p.s.a. ) z powodu bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków skargi. W dniu 18 maja 2015 r. zostało skierowane do Skarżącej wezwanie o podpisanie skargi, pod rygorem jej odrzucenia. Wezwanie zostało Skarżącej doręczone osobiście w dniu 20 maja 2015 r. lecz wyznaczony termin upłynął bezskutecznie w dniu 27 maja 2015 r.
Przechodząc do kontroli decyzji, skutecznie zaskarżonej przez Z. K., Sąd stwierdza, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 22 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U .Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że wyeliminować z obrotu prawnego można jedynie rozstrzygnięcie naruszające prawo w sposób o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c P.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymująca w mocy decyzję własną odmawiającą E. i Z. K. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od trzeciego kwartału 2013 r. do drugiego kwartału 2014 r.
Z decyzji jak również z akt administracyjnych nie wynika w sposób oczywisty i jednoznaczny, że E. K. we wskazanym okresie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Wprawdzie z zestawienia zadłużenia na dzień 16 września 2014 r. wynika kwota zaległości, ale Sąd pragnie zauważyć że w aktach zalega również decyzja Wójta Gminy M. z dnia [...] czerwca 2013r ., nr [...], na podstawie której E. K. przyznano świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na P. K. na okres od 1 czerwca 2013 r. do 30 czerwca 2013 r. oraz na okres od 1 lipca 2013 r. do 30 czerwca 2015 r. W aktach zalega również oświadczenia E. K. z dnia 20 czerwca 2013 r., że nie pracuje zawodowo, nikt z rodziny nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury oraz do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego oraz, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego ponieważ opiekuje się niepełnosprawnym dzieckiem.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że oświadczenie to otrzymał dopiero w dniu 18 lutego 2015 r. oraz, że jest ono sprzeczne z informacją, jaką uzyskał w dniu 7 listopada 2014 r. z Ośrodka Pomocy Społecznej, z której wynikało, że E. K. nie składała oświadczenia o nie prowadzeniu gospodarstwa rolnego przy ponownym świadczeniu pielęgnacyjnym w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem. W dniu 2 marca 2015 r. odebrano od Z. K. oświadczenie odnośnie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, w którym wskazał, że gospodarstwo rolne jest związane z wspólnym gospodarstwem domowym Z. i E. K., w którym E. K. wykonuje wszystkie niezbędne prace związane z jego prowadzeniem. W oświadczeniu z dnia 4 marca 2015 r. Z. K. wyjaśnił, że E. K. w dnu 20 czerwca 2013 r. złożyła oświadczenie, zgodnie z którym nie pracuje w gospodarstwie rolnym, ale pracuje w gospodarstwie domowym. Miała wówczas trzodę chlewną 2 świnie i kury. Tej samej treści oświadczenie, w tym samym dniu złożyła również E. K..
Na tej podstawie organ przyjął, że E. K. wbrew złożonemu oświadczeniu o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, prowadziła je i podlegała w związku z tym ubezpieczeniu społecznemu rolników.
W ocenie Sądu twierdzenie to jest lakoniczne i niepoparte żadnym uzasadnieniem. Posiadanie 2 sztuk świń oraz bliżej nieokreślonej liczby kur nie musi oznaczać sprzecznego ze złożonym oświadczeniem prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wskazać przy tym należy, że zarówno w art. 17 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. 2015, poz. 114 ), jak również w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 . o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów ( Dz.U. 2014 r., poz. 567 ) jest mowa o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, a nie w gospodarstwie domowym.
Zatem ustalenie, czy E. K. we wskazanym okresie prowadziła gospodarstwo rolne jest istotne zarówno dla określenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, jak również dla rozpoznania wniosku o umorzenie ewentualnych, powstałych z tego tytułu zaległości.
Ponadto w ocenie sądu organ naruszył również zasady wydawania decyzji uznaniowych.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w sprawie jest art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z nim Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy, oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego lub składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub części.
Decyzja organu administracji publicznej przewidziana w art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników posiada charakter uznaniowy rozstrzygnięcia, co nie przekreśla zasady, że uznanie jest ograniczone dyrektywami ustawowymi, nakazującymi organom rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia występowania bądź braku w konkretnym przypadku względów gospodarczych lub społecznych, które uzasadniałyby umorzenie zaległości składkowych lub odsetek. Właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych. (wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 września 2005r. sygn. akt. III SA/Wa 939/05 - to i pozostałe orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach - cbois.nsa.gov.pl). Niemniej jednak Sąd może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy, po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko w sprawie.
Na podstawie art. 7 K.p.a. organ administracji publicznej zobowiązany jest do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. W orzecznictwie jak i doktrynie w sposób jednoznaczny podkreśla się, że wyrażona w art. 7 K.p.a. zasada postępowania administracyjnego odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy. Przepis ten ma zastosowanie przede wszystkim w odniesieniu do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego i prowadzi do wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zaznaczenia wymaga, że art. 7 K.p.a. nie ustala hierarchii wskazanych interesów ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Z jego brzmienia wynika, iż ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie bez dominacji któregokolwiek z nich. W państwie prawa nie ma bowiem miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym.
W ocenie Sądu organ dopuścił się naruszenia powyższej zasady.
Z akt administracyjnych wynika, że od 1995 r., tj. od zawarcia przez E.K. małżeństwa z posiadającym gospodarstwo rolne Z.K. mają trudności w spłacie wynikających z tego tytułu należności.
Sumarycznie organ wskazał, że w przeciągu 2004 – 2014 rolnik opłacił w terminie 1 składkę na ubezpieczenie społeczne oraz cztery raty układu ratalnego. Pozostałe zobowiązania regulowane były poprzez potrącenia z zasiłków chorobowych oraz zasiłków macierzyńskich. ( wykaz decyzji wydanych w tym przedmiocie – akta administracyjne tom IV, k.712 ).
Analiza wniosków, wskazanych w nich przyczyn jak również zebrany w oparciu o nie materiał dowodowy wskazują na to, że powodem nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie było uporczywe uchylanie się od tego obowiązku, ale w istocie zła sytuacja finansowa uniemożliwiająca ich spłacanie. Świadczy o tym chociażby stwierdzony przez organ aktualny stan zaległości -1.240,50 zł. i 10 zł z tytułu odsetek.
Niemożność opłacenia składek, ze względu na brak środków finansowych, należy uznać za sytuację uzasadniającą istnienie, po stronie podlegającego ubezpieczeniu rolnika, ważnego interesu w umorzeniu tych należności stosowanie do treści art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznemu rolników (wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 grudnia 2006r., sygn. akt: III SA/Wa ). Istnienie tego interesu nie może być kwestionowane w sytuacji, gdy zapłata składek zagraża podstawom egzystencji osoby podlegającej ubezpieczeniu i jej bliskich razem z nią zamieszkujących. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencyjnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. (wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 listopada 2006r. , sygn. akt: III SA/Wa 1786/06 ).
Sąd prześledził zgłaszane przez Skarżącego wnioski. Wynika z nich, że Skarżący nie zawsze ubiegał się o umorzenie należności. Często kierował wnioski o odroczenie terminu płatności, wskazując określone przyczyny, które znajdowały potwierdzenie w dołączonych dokumentach. Tak było w przypadku choroby syna P.K., który z dolegliwościami związanymi z grypą żołądkową trafił do szpitala, a następnie był leczony farmakologicznie, co zostało potwierdzone dołączonymi rachunkami na zakup lekarstw. Inną przyczyną złożenia wniosku było pogryzienie córki przez psa i również związany z tym pobyt w szpitalu oraz zakup lekarstw. Kolejnym powodem utraty możliwości finansowania składek była utrata inwentarza żywego – cielaka, nieurodzaj – utrata płodów, czy wreszcie choroba Skarżącego – padaczka oraz nadciśnienie tętnicze.
Skarżący w miarę możliwości regulował należności z tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, wyżej wymienione, a nieprzewidziane przez niego zdarzenia wykraczały poza możliwości płatnicze i uzasadniały wystąpienie z wnioskiem o zastosowanie ulgi. W większości przypadków organ wydawał decyzje o odroczeniu terminu płatności bądź rozłożeniu na raty. Skarżący spłacał te zaległości choć w późniejszym terminie niż ustalony w decyzjach.
Nie może przemawiać przeciwko Skarżącemu fakt, że tylko jedna należność, jak wskazuje organ, została uregulowana ze środków własnych, pozostałe zaś "ściągnięte" ze świadczenia chorobowego bądź macierzyńskiego. W ocenie Sądu nie ma znaczenia z jakich środków dokonano zaspokojenia należności. Zajęcie tych należności potwierdza trudną sytuację Skarżącego.
W aktach administracyjnych zalegają również akty notarialne dotyczące warunkowej umowy sprzedaży nieruchomości, umowy przeniesienia własności nieruchomości, czy też umowy sprzedaży nieruchomości. ( akta administracyjne tom II, k. 371 ), w których stroną przenoszącą i sprzedającą był Z. K.. W ocenie Sądu okoliczność ta również nie pozostaje bez wpływu na ocenę sytuacji finansowej. Choć niewątpliwie stanowiło to jednorazowe przysporzenie to jednak na podstawie całego zebranego materiału dowodowego wynika, że było to podyktowane koniecznością zdobycia środków niezbędnych do zaspokojenia potrzeb życiowych rodziny i wyzbyciem się w tym celu jedynego majątku. Skarżący nie posiada bowiem poza gospodarstwem żadnego majątku, maszyn rolniczych. Nie stwierdzono zakupu żadnych dodatkowych przedmiotów, co wskazywać miałoby na ewentualne preferowanie innych ponoszonych wydatków kosztem należności z tytułu składek na ubezpieczenie rolnicze.
Sytuacja finansowa Skarżącego nie zmieniła się na przestrzeni podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Zmianie ulegała sytuacja rodzinna – urodzenie kolejnych dzieci.
Rozpoznając aktualnie złożony wniosek z dnia 10 września 2014 r. organ ustalił, że oszacowany miesięczny dochód rodziny wynosi 2.369,29 zł w tym 365.80 zł oszacowany miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego liczony w oparciu o Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2014 r., 461.49 miesięczna kwota renty otrzymywana przez Z. K. z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, 1.000,00 zł miesięczna kwota świadczenia pielęgnacyjnego, 153.00 zł miesięczna kwota zasiłku pielęgnacyjnego na każde z trojga dzieci, 80.00 zł miesięczna kwota dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia.
Na tle powyższych dochodów organ ustalił, że Skarżący i jego rodzina ponoszą następujące wydatki: na zakup leków 77.47 zł, na wodę 495.11 zł, na energię elektryczną 450.53 zł, na gaz 145.17 zł. Ponadto z dołączonych na żądanie organu pism Komorników Sądowych wynika, że względem Skarżącego i jego małżonki prowadzone są postępowania egzekucyjne z tytułu wierzytelności na łączną kwotę około 8.000 zł.
W świetle powyższych okoliczności przyjęcie przez organ, że uregulowanie przez Skarżącego zaległości w systemie ratalnym nie odbędzie się z uszczerbkiem dla podstawowych potrzeb rodziny jest nieuzasadnione. Należy wskazać, że Skarżący ma siedmioro dzieci, z czego pięcioro w wielu szkolnym, troje z orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Należy również zwrócić uwagę, że Skarżący utrzymuje się w większości ze świadczeń z opieki społecznej.
Gołosłowne jest również twierdzenie organu, że sytuacja rodziny Skarżącego nie odbiega od przeciętnej sytuacji innych rodzin na terenie gminy.
Jak zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt III SA/Po 234/09, który skład orzekający w pełni podziela: "stwierdzenie braku podstaw do umorzenia należności w powołaniu na okoliczność, że sytuacja skarżącej nie odbiega od sytuacji innych osób zamieszkujących w środowisku wiejskim jest zbyt ogólnikowe i czyni rozstrzygnięcie dowolnym, gdyż decyzja w tym przedmiocie winna być poprzedzona wszechstronnym rozważeniem indywidualnych okoliczności sprawy istotnych z punktu widzenia przesłanek umorzenia".
Biorąc pod uwagę ponoszone przez Skarżącego wydatki wyłącznie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych oraz kwoty wymagalnych wierzytelności nie sposób zgodzić się z organem, że Skarżący jest w stanie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, ponieść ciężar należności powstałych z tytułu zaległości w spłacie składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Sąd pragnie przytoczyć w tym miejscu fragment uzasadnienia do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 października 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 142/09: "interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym".
W ocenie Sądu przyjęcie przez organ braku zagrożenia interesu indywidualnego Skarżącego w sytuacji, gdy utrzymuje się w większości ze środków z opieki społecznej, które nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych Skarżącego i jego rodziny i danie równocześnie prymatu interesowi publicznemu – obawa przed obniżeniem dochodów własnych Funduszu emerytalnorentowego oraz samofinansującego się Funduszu Składkowego – stanowi naruszenie wskazanych na wstępie zasad obiektywizmu i przekroczeniem granic swobodnego uznania.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. W przedmiocie wykonalności Sąd orzekł na podstawie art. 152 P.p.s.a.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ w pierwszej kolejności ustali czy E. K. w okresie powstania zaległości - od trzeciego kwartału 2013 r. do drugiego kwartału 2014 r. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników i w razie pozytywnego ustalenia tego faktu rozpozna wniosek zgodnie z wyżej wymienionymi wskazówkami.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło