I SA/Rz 60/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi I.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za lata 2009-2013 oddala skargę. Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], którą odmówiono I.K. (dalej: skarżący/wnioskodawca) umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 88.051,78 zł. Jak wynika z akt sprawy skarżący wnioskiem z dnia 15 czerwca 2021 zwrócił się do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek należnych wobec ZUS. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że prowadził działalność gospodarczą od dnia [...] kwietnia 2008 r. a formalnie zaprzestał prowadzenia w dniu [...] października 2016 r., dokonując wykreślenia wpisu z rejestru CEIDG następnego dnia. W ramach prowadzonej działalności gospodarczej realizował usługi polegające na produkcji [...]. Działalność została zakończona z powodu braku zamówień oraz ze względu na pogarszający się stan zdrowia. Wskazał, że cierpi na schorzenie pod nazwą [...]. Podkreślił, że jest to choroba przewlekła, nieuleczalna, która może się przekształcić w [...]. Skarżący oświadczył, że nie pracuje zarobkowo i nie uzyskuje dochodów, gdyż stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy wymagającej długotrwałego zaangażowania fizycznego. Wyjaśnił, że jest stanu wolnego, utrzymuje się z pomocy rodziny, mieszka w domu rodzinnym, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada własnych środków utrzymania, nie posiada majątku ruchomego, oszczędności. Poinformował, że w wyniku przeprowadzonego przez rodzinę postępowania o stwierdzenia nabycia spadku po W.G. nabył udział w wysokości 1/48 prawa własności w nieruchomościach, grunty położone w m. Ł. Brak realnej możliwości sprzedaży przedmiotowego udziału stanowi o jego jedynie formalnym wymiarze w majątku wnioskodawcy. Do wniosku dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej a także dokumentację medyczną. Pismem z dnia 30 czerwca 2021 r. ZUS, zawiadomił skarżącego o warunkach umorzenia należności z tytułu składek oraz możliwości przedłożenia dokumentów potwierdzających okoliczności podnoszone we wniosku. Organ poinformował wnioskodawcę, że nieprzedłożenie wymaganej dokumentacji we wskazanym terminie spowoduje, że sprawa zostanie rozpatrzona wyłącznie na podstawie posiadanych przez ZUS informacji i może to mieć negatywny wpływ na wynik rozpatrzenia sprawy. Skarżący przedłożył zeznanie podatkowe PIT 37 za rok 2017 r. i wskazał, że wszelkie informacje dotyczące stanu zdrowia i sytuacji majątkowej zostały już organowi dostarczone w pierwszej korespondencji. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] ZUS odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 88.051,78 zł., w tym na: - ubezpieczenia społeczne za okres 09/2009 r.; 04/2010 r.; 10/2011 r., 01 - 08/2012 r., 10/2012 r., 02/2013 r. - 09/2016 r. w łącznej kwocie 62.088,57 zł z tytułu: składek-38.649,97 zł, odsetek - 23.305,00 zł, kosztów upomnienia - 133,60 zł - ubezpieczenie zdrowotne za okres 10/2011 r., 04/2012 r. - 08/2012 r., 02/2013 r. - 09/2016 r. w łącznej kwocie 21.132,76 zł z tytułu: składek - 13.531,36 zł, odsetek - 7.459,00 zł, kosztów upomnienia - 142,40 zł. - Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 10/2011 r., 01 - 08/2012 r., 10/2012 r., 02/2013 r. - 09/2016 r. w łącznej kwocie 4.830,45 zł z tytułu: składek - 2983,05, odsetek 1.705,00. W ocenie ZUS w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.; dalej: u.s.u.s.). Nadto wnioskodawca nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, jak również, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wnioskodawca nie zgodził się z rozstrzygnięciem ZUS i pismem z dnia 20 września 2021 r. skierował do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. ZUS pismem z dnia 7 października 2021 r. poinformował wnioskodawcę o prawie czynnego udziału w postępowaniu w tym m. in. prawie wglądu w akta sprawy, zgłaszania dowodów, nowych dokumentów, przedstawiania wyjaśnień oraz o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Pismem z dnia 22 października 2021 r. ZUS ponownie poinformował wnioskodawcę o prawie wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2021 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu ww. składek. Odnosząc się do przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, która zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest warunkiem umorzenia należności, organ, analizując treść art. 28 ust. 3, skonstatował, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 (śmierć dłużnika) ustawy systemowej nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, przesłanki określone w pkt 2, 4 i 4b przywołanego przepisu nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; przesłanka wymieniona w pkt 3 (zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku) nie zachodzi, bowiem jest współwłaścicielem w 1/48 części nieruchomości o nr księgi wieczystej [...], na której organ dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na udziale w prawie własności. ZUS uznał, że przesłanka określona w pkt 4a nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka wymieniona w pkt 5 nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dalej organ stwierdził, że przesłanka opisana w pkt 6 nie zachodzi, skoro nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W dalszej kolejności organ przeanalizował zasadność umorzenia należności przez pryzmat art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie w sprawie umarzania należności). Organ wskazał, że należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ zaznaczył, że w zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 cytowanego powyżej rozporządzenia w sprawie umarzania należności należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Odnosząc się do przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności dotyczącej stanu zdrowia organ podkreślił, że uwarunkowana jest ona nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ podniósł, że wnioskodawca powołał się na swój stan zdrowia i poinformował, że choruje na przewlekłą i nieuleczalną chorobę [...] oraz załączył do akt sprawy dokumentację medyczną, czym udowodnił swój stan zdrowia brak jest jednak dowodów potwierdzających trwałą i całkowitą niezdolność do pracy, np. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy. Organ wskazał, że wnioskodawca nie powołał się na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, co pozbawiałoby go możliwości uzyskiwania dochodu. ZUS wskazał ponadto, że wnioskodawca jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, co oznacza, że wyraził gotowość do podjęcia zatrudnienia. Ponadto organ zauważył, że w załączonej historii choroby z 7 stycznia 2021 r. lekarz specjalista chorób wewnętrznych [...] umieścił adnotację, że planuje wyjazd za granicę do pracy i prosi o wyznaczenie późniejszego terminu wizyty. Mając na uwadze powyższe organ nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności. Odnosząc się do § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego wyżej rozporządzenia ZUS podkreślił, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.). Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. W ocenie ZUS ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. W ocenie organu przesłanka ta nie odnosi się do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. ZUS podkreślił, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Organ wskazał, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie pracuje zarobkowo i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł oraz, że utrzymuje się z pomocy rodziny, mieszka w domu rodzinnym i nie posiada własnych środków utrzymania. Jest stanu wolnego i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Od chwili zakończenia działalności gospodarczej podejmował próby zatrudnienia, które okazały się bezskuteczne, ponieważ pogarszający się stan zdrowia i częste infekcje uniemożliwiały mu wykonywanie stałej pracy. Organ podniósł, że wnioskodawca od lutego 2017 r. do sierpnia 2017 r. był zatrudniony u swojego ojca – E.K., na podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/4 etatu. Od [...] stycznia 2018 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W ocenie ZUS sytuacja związana z pracą wnioskodawcy jest niejednoznaczna, ponieważ od lat nie podejmuje działalności zarobkowej, z tytułu której byłby zgłoszony do ubezpieczeń w ZUS, jednocześnie w dokumentach medycznych z dnia 7 stycznia 2021 r. lekarz umieścił adnotację, że planuje wyjazd za granicę do pracy, a termin następnej wizyty został wyznaczony dopiero na maj 2021 r. ZUS podniósł, że wnioskodawca nie rozważał innej możliwości uregulowania długu jak tylko jego umorzenie i doprowadził do sytuacji, że odsetki wynoszą już 60% należności głównej. Ponadto poinformował organ, że nie posiada innych zobowiązań pieniężnych. ZUS podkreślił, że oceny występowania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek dokonuje się w oparciu o wszelkie dostępne dowody, które pozwalają stwierdzić, czy wnioskujący o umorzenie "rokuje" spłatę w przyszłości swoich zobowiązań czy też nie, mając na uwadze konieczność ochrony interesu publicznego w tego rodzaju sprawach. W ocenie ZUS sytuacja materialno-bytowa wnioskodawcy nie świadczy o tym, że powołane trudności płatnicze mają charakter stały, ponieważ aktualna sytuacja może poprawić się w związku z tym, że pozostaje na rynku pracy - nie przedłożył żadnej dokumentacji, z której wynikałoby, że trwale nie może pracować zarobkowo. Nie udokumentował trudności zdrowotnych, które całkowicie wykluczałyby możliwość zarobkowania. Zdaniem ZUS przedstawiona sytuacja bytowa nie ma cech trwałości i nieodwracalności. ZUS wskazał, ze instytucja umorzenia należności z tytułu składek może mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Organ zauważył, że wnioskodawca jest w wieku aktywności zawodowej. Do osiągnięcia uprawnień emerytalnych pozostało mu jeszcze [...] lata, w ciągu, których może być aktywny zawodowo i osiągać dochody pozwalające na sukcesywną spłatę zobowiązań wobec ZUS. ZUS podkreślił, że wnioskodawca zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i zaznaczył, że posiadanie statusu osoby bezrobotnej daje możliwość otrzymania pomocy w celu uzyskania zatrudnienia, przygotowania zawodowego osób dorosłych, a także możliwość skorzystania z różnych form przeciwdziałania bezrobociu. Sam fakt pozostawania osobą bezrobotną na obecnym rynku pracy nie stanowi elementu wyjątkowości, zatem nie może stanowić okoliczności, skutkującej umorzeniem należności. Przyjęcie takiej zasady prowadziłoby do wykorzystywania przepisów w zakresie umarzania celem wyzbycia się ciążących na dłużnikach zobowiązań. ZUS podkreślił, że osoba posiadająca zobowiązania pieniężne powinna podjąć starania mające na celu znalezienie zatrudnienia pozwalającego osiągnąć dochody umożliwiające spłatę zaległości. Organ zauważył, że wnioskodawca pomimo powołanej trudnej sytuacji materialnej nie korzysta z żadnych form pomocy socjalnej. To zaś może prowadzić do wniosku, że nie jest mu potrzebna pomoc państwa, aby zaspokoić niezbędne potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem. Organ podkreślił, że na sytuację finansową wnioskodawcy nie składają się jedynie środki pieniężne, ale również posiadane składniki majątkowe. W Centralnej Bazie Ksiąg Wieczystych widnieje jako współwłaściciel nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek. Biorąc uwagę pod uwagę wiek skarżącego ([...] lata) i brak udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy, ZUS uznał, ze aktualną sytuację wnioskodawcy należy uznać za przejściową, dlatego natychmiastowe umorzenie należności z tytułu składek naruszałoby interes publiczny i konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Organ skonstatował, że okoliczność, że skarżący będąc osobą stosunkowo młodą nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu rodziny, nie może być podstawą do umorzenia należności publicznoprawnych. ZUS podkreślił, że instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne niezależne od dłużnika okoliczności nie jest możliwe uzyskiwanie przez niego dochodów, gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący zarzucił przedmiotowej decyzji: 1. naruszenie art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: k.p.a., poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego i uczynienie podstawą ustaleń faktycznych wadliwego przyjęcia, że po stronie skarżącego istnieją możliwości spłaty - egzekucji należności, co do których skarżący wnosi o umorzenie, co miało wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji; 2. naruszenie art 77 § 2 k.p.a. - poprzez zaniechanie wydania postanowienia dowodowego co do ustaleń w zakresie rzeczywistych możliwości spłaty powstałego zadłużenia, przed dokonaniem kompleksowej oceny, w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy nie był dostatecznie wyjaśniony; 3. naruszenie art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji, z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnikowych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa; 4.naruszenie art. 138 § 1 i 2 k.p.a. - poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu rentowego w całości, podczas gdy postępowanie dowodowe wymagało uzupełnienia, przeprowadzenia dowodu, który w sposób bezpośredni rzutowałby na ustalenie stanu faktycznego, tj. o możliwości uzyskania jakiejkolwiek spłaty od wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji ZUS z dnia [...] listopada 2021 r. a także poprzedzającej jej wydanie decyzji z dnia [...] sierpnia 2021 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 88.051,78 zł. Skarżący podniósł, że załączone do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej dokumenty, m.in. oświadczenie o stanie majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby nieprowadzącej działalności gospodarczej, dokumenty wskazujące na stan majątkowy, możliwości osiągnięcia dochodów, czy stan zdrowia wnioskodawcy, zostały przez ZUS błędnie ocenione. Podkreślił, że jego sytuacja bytowa jest skrajnie trudna. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skargę należało uznać za niezasadną. W myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329., dalej: p.p.s.a.), zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania). W rozpoznawanej sprawie kontroli sądowej została poddana decyzja ZUS z dnia [...] listopada 2021 r., odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest prawidłowo powołany przez ZUS art. 28 u.s.u.s.. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, solidarnościowy fundusz wsparcia osób niepełnosprawnych, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (w stanie prawnym na dzień wydania zaskarżonej decyzji), całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu, ustalony stan faktyczny nie dawał podstaw do uznania niewypłacalności skarżącego, tj. ziszczenia się którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.su.s. Organ zasadnie przeanalizował ustalony stan faktyczny pod kątem każdego punktu przywołanego przepisu i prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącego nie zachodzą żadne z podstaw wskazujących na całkowitą nieściągalność. W dalszej kolejności należy odnieść się do zastosowania przez organ przepisów warunkujących umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jak stanowi art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności w tych sytuacjach określa - na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. - rozporządzenie wykonawcze, którym jest powoływane wyżej rozporządzenie w sprawie umarzania należności. Podstawą umorzenia należności na podstawie powołanych przepisów są okoliczności inne niż świadczące o całkowitej nieściągalności, które da się zakwalifikować jako "uzasadnione przypadki". Okoliczności takie należy ocenić przez pryzmat ważnego interesu osoby zobowiązanej (pojmowanego w kategoriach stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej) oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności). Są to sytuacje przykładowo wyliczone w § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, które poprzez opłacenie należności mogą wywołać zbyt ciężkie skutki dla utrzymania koniecznego zobowiązanego i jego rodziny. Należą do nich takie przypadki, jak: niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny na skutek opłacenia należności z tytułu składek; poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ciężar udowodnienia że nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia ciąży na osobie zobowiązanej. Niewątpliwie celem regulacji określonej w art. 28 ust. 3a ustawy oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego zobowiązanego i jego rodziny oraz niedoprowadzanie do niepożądanych z punktu widzenia społecznego skutków (aby koszty społeczne nie okazały się wyższe od korzyści fiskalnych), a wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń. Udzielenie ulgi powinno zatem następować przede wszystkim wtedy, gdy odmowa uwzględnienia żądania mogłaby zachwiać podstawami egzystencji danej osoby. Jednak ciężar wykazania okoliczności określonych w § 3 rozporządzenia (przykładowo tam wyliczonych lub innych, które w świetle art. 28 ust. 3a ustawy systemowej można traktować jako "uzasadnione przypadki" mogące wywołać "zbyt ciężkie skutki"), ciąży na osobie ubiegającej się o udzielenie ulgi. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie organ prawidłowo przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia skarżącego - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności). Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w tym zakresie. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, organ ustalił, że skarżący nie podejmuje działalności zarobkowej, jest na utrzymaniu rodziny. Sąd zauważa, że pomimo powołanej trudnej sytuacji finansowej nie wykazano, że skarżący podjął działania, mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej ze środków instytucji socjalnych. Nie wykazał bowiem korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych osobom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej. Powyższe stwarza uzasadnione wątpliwości co do rzetelności odnośnie sytuacji majątkowej skarżącego przedstawionej we wniosku o umorzenie zaległości. Należy zgodzić się z organem, że umorzenie należności powinno być zarezerwowane dla zupełnie wyjątkowych okoliczności, związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, w sytuacji gdy status materialny zobowiązanego, uniemożliwiający spłatę długów, ma charakter trwały lub pogłębiający się oraz występuje w dłuższym okresie. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie korzysta z żadnej pomocy finansowej, przy czym mieszka sam, deklarując brak dochodów. Tym samym wykazuje postawę bierną, podczas gdy wiek ani udokumentowany stan zdrowia nie wykluczają możliwości podjęcia pracy i spłaty zobowiązania, np. w układzie ratalnym. Przeciwnie, skarżący jest zgłoszony jako osoba bezrobotna, co oznacza gotowość podjęcia zatrudnienia. Stwierdzenie pozytywnej prognozy co do odzyskania należności w przypadku skarżącego, oparte na braku stwierdzonych przeciwskazań (chociażby w postaci orzeczenia o całkowitej bądź częściowej niepełnosprawności), zasługiwało zaś na uwzględnienie, ponieważ nie jest pozbawione racjonalności. Ponadto skarżący, niezależnie od otrzymywanego wparcia rodziny, posiada składniki majątku - 1/48 nieruchomości i jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego - nie zalega z regulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych. Trudno zatem w takich okolicznościach przyjąć konieczność definitywnej rezygnacji przez ZUS z odzyskania zaległych składek, skoro w okolicznościach tych organ dopatruje się szansy na odzyskanie zaległości składkowych. W tej sytuacji skarżonej decyzji nie można ocenić jako dowolnej, ponieważ poprzedzona została dostatecznym wyjaśnieniem sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, a podjęte rozstrzygnięcie zostało w należyty sposób uzasadnione, czym dopełniono także wymagań wynikających z ogólnych przepisów postępowania administracyjnego, w tym wynikających z zasady przekonywania, skodyfikowanej w art. 11 k.p.a. i swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. Tym samym nie można uznać za zasadne zarzutów naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności oraz art. 77 § 1 i 2 art. 80 k.p.a. Według Sądu, organ uwzględnił wszelkie dowody zebrane w sprawie i wynikające z nich okoliczności. Wbrew jednak oczekiwaniom skarżącego, wyciągnął z nich wnioski przemawiające za odmową umorzenia zaległych należności, stwierdzając ostatecznie, że brak jest podstaw do przyjęcia, że sytuacja materialna i zdrowotna ma charakter trwały, pogłębiający się i w żaden sposób nie rokuje możliwością spłaty należności. Sąd uznał za nieusprawiedliwiony zarzut skargi wskazujący, że organ nie ocenił w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Nie budzi wątpliwości, że ustalenia w tym zakresie czynione są głównie w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę, co wprost wynika z treści § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności ("jeśli zobowiązany wykaże"), a więc to na nim, co do zasady, spoczywa ciężar dowodu (por.m.in. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 2012 r., II GSK 1416/10, z dnia 6 czerwca 2012 r., II GSK 685/11 oraz z dnia 8 marca 2013 r., II GSK 2410/11). Jakkolwiek to organ odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń, to ze względu na specyfikę spraw o umorzenie, obowiązek wynikający z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., organ realizuje szczegółowo analizując wszystkie ujawnione przez stronę dane dotyczące jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Powyższe potwierdza jednolite orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (m. in wyrok NSA z dnia 29 września 2021 r. sygn. akt I GSK 343/21), z którego wynika, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to znaczy, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy. W postępowaniu toczącym się wskutek wniosku o umorzenie należności z tytułu składek to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa obowiązek współdziałania z organem na okoliczność wykazania, czy zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 powołanego rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13,). Warunkiem skuteczności wniosku o umorzenie jest jednak wykazanie realnej sytuacji wnioskodawcy stosownym materiałem dowodowym we współdziałaniu z organem (por. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt I GSK 764/18). W ocenie Sądu przedstawione okoliczności są wystarczające do uznania, że w sprawie doszło do wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego. Organ przy ocenie stanu sprawy z punktu widzenia przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności w sposób szczegółowy przeanalizował sytuację finansową i życiową wskazując na rozbieżności i nieścisłości wynikające z przedstawionej przez skarżącego sytuacji majątkowej. Niezależnie od powyższego, zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że nawet spełnienie przesłanek uprawniających do ubiegania się umorzenie należności, nie rodzi po stronie organu automatycznego obowiązku udzielenia wnioskowanej ulgi. Przepisy regulujące przedmiotową procedurę stanowią bowiem dla organu nie obowiązek, lecz możliwość jej udzielenia, w razie spełnienia określonych przesłanek (art. 28 ustawy systemowej - "należności z tytułu składek mogą być umarzane", § 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności - "ZUS może umorzyć należności z tytułu składek"). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podnosi się, że w sprawach o umorzenie należności, szczególnie mocno akcentowany musi być interes publiczny, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10). Reasumując, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie brak jest przesłanek określonych przepisami art. 28 ust 3a u.s.u.s. i rozporządzenia w sprawie umarzania należności. W przypadku skarżącego nie miały miejsca sytuacje drastyczne związane ze szkodami poniesionymi w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia mającego wpływ na możliwości płatnicze i możliwości pozyskiwania dochodów (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Nie wystąpiła również sytuacja określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, która pozwala umorzyć należności z tytułu składek w przypadku wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka rodziny, ograniczającej bądź całkowicie uniemożliwiającej zarobkowanie zobowiązanemu lub - w przypadku choroby członka rodziny - powodującej konieczność sprawowania opieki, która wyklucza zobowiązanemu możliwość zarobkowania. Choć skarżący przedstawił dowody na posiadanie problemów zdrowotnych, to nie wykazał stosownym orzeczeniem, że jego stan zdrowia ogranicza lub uniemożliwia mu zarobkowanie. Wskazać należy, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt istnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Natomiast argument w postaci braku wystarczających środków na spłatę zadłużenia składkowego nie może, w ocenie organu, automatycznie stanowić przesłanki do umorzenia wnioskowanych należności. Należy podkreślić, że nie można oczekiwać od ZUS, by wniosek o umorzenie rozpatrywany był pod kątem wsparcia socjalnego. ZUS - w przeciwieństwie do jednostek pomocy społecznej - nie jest bowiem instytucją wspierającą osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, dlatego instytucja umorzenia winna się sprowadzać jedynie do sytuacji wyjątkowych. Natomiast na dłużniku jako płatniku składek winno ciążyć poszukiwanie sposobu poprawy jego sytuacji finansowej. Skarżący nie korzysta ze środków pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z form wsparcia, jakie oferuje pomoc społeczna nie jest obowiązkowe, jednak dla prowadzącego postępowanie organu stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dana osoba znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, ponieważ jej dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącego, na podstawie których wnikliwie i rzetelnie przeanalizował sytuację majątkową skarżącego. Skarżący miał w toku postępowania administracyjnego prawo wglądu do akt sprawy i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zawiadomieniem z dnia 2 października 2021 r. i 22 października 2021 r. ZUS informował skarżącego o możliwości uzupełnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek o dodatkowe dokumenty i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów w sprawie przed wydaniem decyzji. W ocenie Sądu organy prawidłowo uznały, że skarżący nie wykazał, że uregulowanie należności z tytułu nieopłaconych składek doprowadzi do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, że dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone. Sąd podkreśla, że nie neguje, że sytuacja finansowa skarżącego w związku z narosłym zadłużeniem jest trudna i skarżący nie posiada możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia. Jednakże zdaniem Sądu, co należy szczególnie podkreślić, organ prawidłowo wywiódł, że sytuacja ta nie ma charakteru definitywnego. Podkreślić należy że wnioskodawca jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2021 r., poz. 1100 ze zm.), bezrobotnym jest osoba niezatrudniona, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, zarejestrowana we właściwym powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Umorzenie zobowiązań publicznoprawnych w sytuacji gdy wnioskodawca może uzyskiwać dochody z pracy i nie udowodnił trwałego wykluczenia z rynku pracy z powodów zdrowotnych byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Choć skarżący przedstawił dowody na posiadanie problemów zdrowotnych, to nie wykazał stosownym orzeczeniem, że jego stan zdrowia ogranicza lub uniemożliwia mu zarobkowanie. Natomiast argument w postaci braku wystarczających środków na spłatę zadłużenia składkowego nie może, w ocenie organu, automatycznie stanowić przesłanki do umorzenia wnioskowanych należności. Na marginesie powyższych rozważań wskazać także należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek wobec ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872). Podkreślić należy że działalność gospodarcza jest obarczona ryzykiem osoby ją prowadzącej, na której spoczywają obowiązki związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. Natomiast ZUS ma obowiązek efektywnego egzekwowania swoich należności. Ich publicznoprawny charakter oraz cele, na które są przeznaczone, obligują ZUS do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. W przypadku, gdy świadczenia w postaci składek nie są odprowadzane, ciężar ich uiszczenia przerzucany jest na ogół społeczeństwa. Trudno zatem oczekiwać, by ZUS uznał za zasadne, by inni ubezpieczeni pokrywali zadłużenie osób niepłacących należności. Końcowo natomiast podnieść należy, że zmiana stanu faktycznego lub uzyskanie nowych dowodów w sprawie, po wydaniu wyroku przez sąd może stanowić podstawę do wystąpienia przez stronę z nowym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej decyzji jest bowiem zobowiązany uwzględnić stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.