I SA/Rz 963/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2016 r. sprzeciwu A. C. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. I SA/Rz 963/16, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Województwa z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia skarżącemu kwoty do zwrotu, w wysokości 1 636 700 zł, pobranej na podstawie umowy o dofinansowanie realizacji projektu, a także zobowiązania go do zwrotu tych środków, wraz z należnymi odsetkami - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. I SA/Rz 963/16 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2016 r., referendarz sądowy odmówił A. C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Województwa z dnia [...] września 2016 r. nr [...], określającą skarżącemu kwoty do zwrotu, w wysokości 1 636 700 zł, pobranej na podstawie umowy o dofinansowanie realizacji projektu, a także zobowiązania go do zwrotu tych środków, wraz z należnymi odsetkami. W sprzeciwie na powyższe postanowienie skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych w tej sprawie i nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że nie spełnia wymogów do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Podał, że nie był jedynym właścicielem udziałów T. sp. z o.o. z siedzibą w Ł. W dniu 12 grudnia 2016 r. sprzedał W. C. - 27 000 udziałów, a zapłata ceny jeszcze nie nastąpiła. W jego ocenie nie jest w stanie ponieść ciężaru uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 16 367 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych objęte jest zatem zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Sąd ustalił, że A. C. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z działalności gospodarczej, z której uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 3 000 zł. W złożonym oświadczeniu skarżący nie zadeklarował jakiegokolwiek majątku, a odnośnie wydatków podał, że na zaspokojenie kierowanych wobec niego roszczeń alimentacyjnych wydaje 1 500 zł miesięcznie, koszty wynajmu mieszkania, tj. za czynsz oraz media - to kwota 800 zł miesięcznie, na leczenie przeznacza 200 zł miesięcznie, a na pozostałe koszty utrzymania wydaje 500 zł miesięcznie. Z umowy kupna-sprzedaży udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z dnia 12 grudnia 2016 r. (dołączonej do sprzeciwu) – wynika, że skarżący był jedynym właścicielem udziałów T. sp. z o.o., z siedzibą w Ł., w której posiadał 28 106 udziałów, o łącznej wartości 1 410 050 zł. Jednakże w dniu 12 grudnia 2016 r. sprzedał on W. C. – 27 000 udziałów. Przy czym w omawianej spółce skarżący pełni funkcje prezesa zarządu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części musi odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącego w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. I FZ 437/07). Ostatecznie to do Sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Na obecnym etapie postępowania w sprawie koszty sądowe to wpis od skargi w kwocie 16 367 zł. Zdaniem Sądu, przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uprawniające do uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Analiza informacji udzielonych przez A. C. nie daje podstaw do uznania, że przedstawił on w sposób czytelny swój stan finansowy. Należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że podane przez skarżącego informacje są wybiórcze i nie są wiarygodne. Biorąc pod uwagę wskazane przez skarżącego w sprzeciwie informacje dotyczące sprzedaży 27 000 udziałów w Spółce T., stwierdzić należy, że w dalszym ciągu posiada on udziały o znacznej wartości. O możliwości płatniczych skarżącego przekonuje również kwota 700 000 zł, którą powinien otrzymać z tytułu sprzedaży udziałów w ww. spółce. Podkreślić należy, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej strona zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Jeżeli zaś wnioskodawca uchyla się od należytego i wiarygodnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej przedstawiając dane dotyczące tej sytuacji w sposób selektywny, Sąd nie ma jakichkolwiek podstaw do wydania rozstrzygnięcia o przyznanie prawa pomocy - uwzględniającego złożony sprzeciw. Należy mieć bowiem na uwadze, że Sąd nie może w jakikolwiek sposób domniemywać sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Nie powinno umknąć uwadze, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Sąd podkreśla, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienia NSA z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. II FZ 773/13; z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. I OZ 208/08). Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że skarżący jako przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Planując bądź występując na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Skoro normalnym następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Poza tym niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami, w tym także kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Niezależnie od powyższego należy również zauważyć, wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.