II SA/Rz 1216/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Paweł Zaborniak /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 maja 2013 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Sygn. II SA/Rz 1216/12 Uzasadnienie Przedmiotem skargi M. B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwane dalej SKO) z dnia [...] czerwca 2012 r. znak [...] Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r. znak : [...] w sprawie świadczenia alimentacyjnego. SKO wydając opisane rozstrzygnięcie ustaliło następujący stan prawny i faktyczny: Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. znak [...], postanowił zobowiązać M. B. do zwrotu kwoty 6000 zł plus odsetki w kwocie 580,64 zł (razem 6580,64 zł) z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla K. B., reprezentowanego przez A. B. w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. W uzasadnieniu tej decyzji wyjaśniono, iż decyzją z dnia [...] października 2010 r. zostało przyznane A. B. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 6000 zł. Wójt Gminy wskazał, iż w myśl art. 27 ust. 1 i 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z odsetkami. Odwołanie do decyzji zobowiązującej do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego złożył do SKO M. B. SKO w wyniku rozpoznania tego odwołania zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymało w mocy rozstrzygniecie Wójta. Kolegium jako materialno - prawną podstawę swego orzeczenia podało art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.). Wyinterpretowano z tej regulacji, iż organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń alimentacyjnych. Wydawana decyzja ma charakter aktu związanego, a to oznacza że przy jej wydaniu organ nie bierze pod uwagę czynników subiektywnych. Stwierdzono także, iż w związku z zakończeniem okresu przyznania świadczenia alimentacyjnego organ pierwszej instancji był zobowiązany do wydania decyzji nakazującej odwołującemu się zwrot należności wypłaconych na rzecz jego syna K. Według SKO kwota 500 zł należności został ustalona prawidłowo w związku z czym Kolegium stwierdziło, iż odwołanie nie zawiera uzasadnionych podstaw. Pouczono odwołującego się o możliwości złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W skardze kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, M. B. podniósł iż wydane w jego sprawie rozstrzygnięcia obarczone są wadami proceduralnymi. Wymieniony podejmuje się pełnej współpracy z organami jednakże nie bierze się pod uwagę sprawy prowadzonej przez Sądu Rejonowy [...] o sygn. Akt [...]. Ponadto, jego syn K. nie pochodzi z małżeństwa. SKO odpowiadając na zawarte w skardze zarzuty wyjaśniło, iż WSA postanowieniem (błędnie wskazano wyrok) z dnia 2 września 2011 r. o sygn. akt II SA/Rz 580/11 umorzył postępowanie sądowe ze skargi M. B. na decyzję SKO z [...] kwietnia 2011 r. znak [...]. SKO zaskarżoną decyzją uchyliło decyzję Wójta Gminy z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...], którą to decyzją organ zobowiązał M. B. do zwrotu kwoty 6577.70 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla K. B. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Zawarte w skardze zarzuty przeciwko decyzji SKO z dnia [...] czerwca 2012 r. znak [...], nie zasługują na uwzględnienie, gdyż nie korespondują z przedmiotem tej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż jest uzasadniona z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu. Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli natomiast wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.). Stosownie to tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona na skutek skargi M. B. kontrola działań Wójta Gminy [...] oraz SKO wykazała w ich działaniach błędy, które muszą skutkować skasowaniem wydanych rozstrzygnięć. W pierwszej kolejności wymagają uwypuklenia materialno - prawne podstawy zaskarżonej decyzji. Otóż jak wynika z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2012 r. poz. 1228 ze zm.; zwana dalej u.p.p.o.a.), dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Obowiązek zwrotu podlega konkretyzacji względem dłużnika alimentacyjnego. Świadczy o tym art. 27 ust. 2 u.p.p.o.a. stanowiąc: organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń. Orzecznictwo sądowe zgodnie podkreśla, że w prowadzonym na podstawie przytoczonych wyżej regulacji postępowaniu obowiązkiem organu jest przede wszystkim ustalenie: czy została uprzednio wydana decyzja o przyznaniu świadczenia z funduszu, czy świadczenie alimentacyjne zostało wypłacone, a jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wysokość należności głównej odgrywa znaczenie dla drugiego istotnego elementu orzeczenia zobowiązującego do zwrotu, jakim jest wysokość odsetek ustawowych. Oprócz tego każdorazowo przed wydaniem rozstrzygnięcia należy wyjaśnić okoliczność aktualnego statusu dłużnika alimentacyjnego, który w okresie pobierania świadczenia przez uprawnionego, mógł ewoluować np.: wskutek wyroku sądu powszechnego uchylającego obowiązek alimentacyjny w trakcie pobierania świadczeń alimentacyjnych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 1369/11). Wydanie decyzji o zwrocie nie jest uzależnione od aktualnej sytuacji majątkowej czy osobistej dłużnika alimentacyjnego. Powstanie obowiązku zwrotu wypłaconych uprawnionemu świadczeń nie zależy także od okoliczności podnoszonych przez M. B. w toku postępowania administracyjnego. Skarżący na każdym z etapów sprawy twierdził, że wydane decyzje są niezgodne z prawem z tej przyczyny, iż jego syn urodził się przed zawarciem związku małżeńskiego. Obowiązek alimentacyjny powstaje w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pomiędzy dzieckiem a jego rodzicem. Nie ma tu znaczenia kwestia urodzenia dziecka przed powstaniem małżeństwa. Resumując, decyzja nakazująca zwrot jest konsekwencją decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Ziszczenie się omówionych przesłanek nakłada na właściwy organ obowiązek skorzystania z kompetencji administracyjnoprawnej ustalonej w art. 27 ust. 1 i 2 u.p.p.o.a. Kontrolowaną decyzję organy oparły na decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2010 r. nr [...], o przyznaniu świadczenia na K. B. w kwocie 500 zł. Świadczenie to było płatne miesięcznie na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. Na tej podstawie orzeczono obowiązek zwrotu należności głównej w kwocie 6000 zł. Jednocześnie ustalono w osnowie decyzji wysokość odsetek - 580,64 zł. Organ pierwszej instancji zobowiązał M. B., aby dalsze odsetki naliczane od dnia 1 stycznia 2012 r. do dnia wpłaty dokonywał na konto bankowe. SKO kontrolując w tych aspektach decyzję Wójta wypowiedziało się zdawkowo na temat wysokości ustalonych należności. Organ odwoławczy stwierdził tylko, że kwota 500 zł należności została ustalona prawidłowo (strona nr 2 decyzji SKO). Sąd stwierdza, że wydane wobec skarżącego rozstrzygnięcia są wadliwe pod względem ich uzasadnienia. Przepisy K.p.a. nakładają na prowadzący postępowanie administracyjne organ aby w uzasadnieniu swej decyzji zaprezentował swe stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz wytłumaczył swe rozstrzygnięcie w sposób pozwalający na dobrowolne wykonanie obowiązku administracyjnego. Te podstawowe standardy procedury administracyjnej wypływają wprost z art. 107 § 3 w związku z art. 11 K.p.a. W kwestii uzasadnienia decyzji zobowiązującej dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń wypowiedział się przekonująco WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Po 199/10. Podkreślono w nim, że regulacje u.p.p.o.a. stawiają przed organem stosującym jej przepisy obowiązek uzewnętrznienia w uzasadnieniu decyzji nie tylko globalnej wysokości wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto wysokość dokonanych w okresie świadczeniowym wpłat do funduszu w rozbiciu na poszczególne wpłaty i wypłaty oraz wskazanie dat poszczególnych operacji. Sąd uznał za oczywiste także to, iż w decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art. 27 ust. 2 u.p.p.o.a. winny zostać wyliczone odsetki należne na dzień jej wydania, wraz ze wskazaniem na podstawie, jakiej stopy procentowej, w jakiej wysokości, od jakich kwot i od jakich dat odsetki te są naliczane. To stanowisko zyskało aprobatę w orzecznictwie czego potwierdzeniem jest w szczególności wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 listopada 2011 r. II SA/Gd 713/11, wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 października 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 915/11. Tym samym, adresaci decyzji, a w tym przede wszystkim strona postępowania, powinna otrzymać od organu jasną informację o tym jakie względy zadecydowały o takiej a nie innej wysokości ustalonej kwoty zobowiązania. Wskazując metodę obliczenia odsetek od należności głównej, organ wykaże wymaganą od niego staranność aby przekonać zobowiązanego o zasadności obowiązku natury pieniężnej. Szczegółowe wyjaśnienie motywów nałożenia obowiązku jest niezwykle ważne w tego rodzaju decyzjach jak kontrolowana a więc aktach o charakterze zobowiązującym. Wskazanie metody obliczenia odsetek nie jest obojętne także dla kwestii kontroli instancyjnej oraz sądowej. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji nie wyjaśnił, w jakim sposób dokonał obliczeń nie tylko należności głównej ale także odsetek ustawowych. Dodatkowo zobowiązano stronę do samodzielnego obliczania kwoty tych odsetek nie naprowadzając na sposób ich ustalania a także nie wyjaśniając przyczyn ustalenia daty, od której odsetki należy obliczać. W rezultacie, organy nie uwzględniły w swych działań zasady zobowiązującej do informowania stron o wszelkich okolicznościach prawnych i faktycznych, które mają wpływ na sytuację administracyjnoprawną obywatela. W żadnym ze zdań uzasadnienia decyzji Wójta Gminy [...], jej adresat nie jest przekonywany do słuszności konstrukcji obowiązku ponoszenia odsetek ustawowych. Skarżący nie mógł mieć wiedzy o sposobie naliczania ich wartości. SKO akceptując wadliwą decyzję Wójta, naruszyło prawo proceduralne w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania. Kolegium ograniczyło pole swej kontroli naruszając zasadę dwuinstancyjności postepowania administracyjnego. Organ odwoławczy stwierdza prawidłowość ustalenia wypłaty 500 zł, pomijając zupełnie wysokość pełnej kwoty należności głównej. Kolegium odpowiadając na zarzuty odwołania nie wypowiedziało się o prawidłowości ustalenia wysokości należnych odsetek. SKO nie zajęło także stanowiska w kwestii czy Wójt Gminy usunął w ponownie prowadzonym postępowaniu uchybienia stwierdzone w decyzji SKO z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...]. Wydając akty pozbawione właściwego uzasadnienia, organy dopuściły się naruszenia zasady zobowiązującej do przekonującego umotywowania wydanych w sprawie rozstrzygnięć (art. 11 K.p.a.). Resumując, zarówno decyzja organu pierwszej instancji a także decyzja organu odwoławczego nie spełnia wymogu przekonującego uzasadnienia, który wynika z treści art. 107 § 1 i 3 w związku z art. 11 K.p.a. Dostrzeżone uchybienie miało wpływ na wynik postępowania przed SKO, gdyż brak uzasadnienia decyzji stanowi wystarczającą przyczynę jej skasowania na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.. Ponownie prowadząc postępowanie organy wyjaśnią zobowiązanemu sposób, w jaki określiły należność główną i kwotę odsetek, wyjaśnią powody, z których określona należność stała się wymagalna poprzez ustalenie harmonogramu dokonywanych wypłat na rzecz uprawnionego, a przede wszystkim wyjaśnią zobowiązanemu jak powinien ustalać wysokość należnych odsetek ustawowych. Objaśnienie skarżącemu tych kwestii, pozwoli na pełną ocenę prawidłowości motywów, jakimi kierowały się organy zobowiązując skarżącego do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Stwierdzone uchybienia tłumaczą niezbędność uchylenia obu zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wobec uwzględnienia skargi należało orzec o niemożności wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 p.p.s.a.).