II SA/Łd 915/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska,, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2011r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] znak: [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpatrzeniu odwołania Z. K. od decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. znak: [...], w sprawie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 27 ust. 1, ust. 1a ust. 3, ust. 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ I instancji - działając na podstawie art. 27 ust. 1, 2, 3, 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) – w punkcie pierwszym decyzji orzekł o obowiązku zwrotu przez Z. K. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. K. i K. K., w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w łącznej wysokości 7.800 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty dnia spłaty. W punkcie drugim decyzji organ nakazał dokonać zwrotu należności w terminie 14 dni na wskazane konto MOPR pod rygorem ich ścigania w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ l instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] r. znak: [...] Dyrektor MOPR w S. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego A. K. w wysokości 350 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. oraz K.K. w wysokości 300 zł miesięcznie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. wskazując jednocześnie terminy ich wypłat. W związku z zakończeniem okresu świadczeniowego dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu wypłaconych świadczeń. W odwołaniu od powyższej decyzji Z. K. podniósł, że od 12 października 2009 r. przebywa w zakładzie karnym, jest zatrudniony jako pracownik odpłatnie, jednakże na chwilę obecną nie stać go na uregulowanie należności w kwocie 7.800 zł. Wynagrodzenie, które otrzymuje zajęte jest przez komornika i po potrąceniu zostaje mu niewielka kwota na zakup środków higieny osobistej. Skarżący zobowiązał się do spłaty należności po opuszczeniu zakładu karnego. Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy zauważył, że z przedstawionych w sprawie dokumentów wynika, iż Z. K. na mocy wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r., sygn. akt [...] jest zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz swoich synów A. i K. w wysokości odpowiednio 350 zł i 300 zł miesięcznie. Z obowiązku alimentacyjnego ojciec dzieci nie wywiązywał się, wobec czego zastępczo wypłatę świadczeń przejął organ właściwy wierzyciela, czyli MOPR w S.. Decyzją z dnia z dnia [...] r. znak: [...] w oparciu o zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia [...] r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego A. K. w wysokości 350 zł oraz K. K. w wysokości 300 zł w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Zawiadomieniem z dnia 7 października 2009 r. organ l instancji, działając na podstawie art. 27 ust. 7 pkt 1 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poinformował Z. K. przyznaniu świadczeń z funduszu. Dalej Kolegium wskazał, że skarżący w okresie wypłaty świadczeń nadal nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, wobec czego stał się dłużnikiem alimentacyjnym, w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Następnie organ odwoławczy wskazał, iż w związku z zakończeniem w dniu 30 września 2010 r. okresu świadczeniowego, organ I instancji zobligowany był wydać decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymywanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem Kolegium z przedstawionych w sprawie dokumentów wynika, że organ I instancji w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. na rzecz A. i K. K. wypłacił świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 7.800 zł (12 m-cy x 650 zł). Jednocześnie według załączonych do akt sprawy dokumentów, a zwłaszcza karty kontowej dłużnika alimentacyjnego przekazanej Kolegium przez organ I instancji w toku uzupełnienia dowodów w sprawie wynika, że w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Komornik Sądowy z prowadzonej wobec skarżącego egzekucji alimentów nie przekazał organowi właściwemu wierzyciela żadnych wpłat. Wobec powyższego Kolegium uznało, że do zwrotu przez skarżącego pozostaje należność w wysokości 7.800 zł, zaś do kwoty głównej należy doliczyć ustawowe odsetki, które liczone są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty i wynoszą 13% w stosunku rocznym. Odnosząc się zaś do trudnej sytuacji odwołującego i możliwości zwrotu zaległości dopiero po opuszczeniu zakładu karnego Kolegium wyjaśniło, iż przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym w art. 30 ust. 2 przewidują możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty ze względu na sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. W tym zakresie strona może złożyć do organu właściwego wierzyciela czyli do MOPR w S. wniosek, który będzie podlegał rozpatrzeniu w odrębnym postępowania administracyjnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. Z. K. zaznaczył, że obecnie przebywa w Zakładzie Karnym i karę będzie odbywał do 1 października 2012r. Obecnie skarżący jest zatrudniony odpłatnie od 1 września 2010r., a część jego wynagrodzenia jest zajęta przez Komornika Sądowego w S.. Skarżący wniósł także o umorzenie części zadłużenia bądź odroczenie terminu płatności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne jest zgodność z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sprawując tę kontrolę sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie, o czym stanowi art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z treści art. 135 p.p.s.a. wynika natomiast uprawnienie sądu do stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazanych. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. – Dz. U. z 2009r., nr 1, poz. 7 ze zm.) dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W myśl art. 27 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kwota podlegająca zwrotowi odpowiada łącznej kwocie wypłaconej osobie uprawnionej. Może być ona pomniejszona jedynie o kwoty przekazane w okresie świadczeniowym organowi przez komornika. Stosownie bowiem do art. 27 ust. 9 ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (vide: wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2011r., sygn. akt I OSK 330/11 – opub. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy wynika, że skarżący na mocy wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r., sygn. akt [..] jest zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz swoich synów: A. i K., w wysokości odpowiednio 350 zł i 300 zł miesięcznie. Następnie, wobec bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych, organ właściwy wierzyciela decyzją z dnia z dnia [...] r. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego A.K. w wysokości 350 zł oraz K. K. w wysokości 300 zł w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Decyzja ta stanowiła podstawę wypłaty na rzecz uprawnionych świadczeń z funduszu alimentacyjnego we wskazanym okresie. Z akt sprawy nie wynika, aby decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego. Uzyskanie przez tę decyzję przymiotu ostateczności w rozumieniu art. 16 K.p.a. oznacza związanie nią organu administracji orzekającego o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na jej podstawie świadczeń łącznie z ustawowymi odsetkami. W tej sytuacji wydana przez organ I instancji na podstawie cytowanych wyżej art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzja z dnia 10 maja 2011r. stanowiła jedynie konsekwencję wypłacenia na rzecz uprawnionych A. K. i K. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Zastrzeżenia natomiast wzbudza prawidłowość ustaleń organów administracji, co do mających podlegać zwrotowi wysokości kwoty wypłaconych świadczeń oraz odsetek. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że art. 27 ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określając sposób naliczania odsetek wprost stanowi, że są one naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Zasady zarachowania zapłaty i kolejności spłaty długów są natomiast uregulowane w art. 451 § 1 – 3 K.c. W myśl art. 451 § 1 K.c. dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. Jednakże to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne. Jeżeli dłużnik nie wskazał, który z kilku długów chce zaspokoić, wierzyciel może wystawiając pokwitowanie zaliczyć otrzymane świadczenie na poczet jednego z tych długów, o czym stanowi art. 451 § 2 K.c. W braku zaś oświadczenia dłużnika lub wierzyciela – stosownie do art. 451 § 3 K.c. spełnione świadczenie zalicza się na poczet najdawniej wymagalnego długu. Zawsze zatem konieczne jest w takiej sytuacji ustalenie, na poczet którego długu (za który miesiąc) uiszczona przez dłużnika kwota powinna zostać zaliczona. Dopiero bowiem wówczas będzie możliwa ocena, jaka kwota wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń wraz z odsetkami powinna podlegać zwrotowi, skoro w świetle przytoczonego wyżej art. 27 ust. 1 i ust. 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów kwota wypłaconych świadczeń alimentacyjnych podlegająca zwrotowi może być pomniejszona o kwoty przekazane w okresie świadczeniowym organowi przez komornika. Powyższe regulacje prawa materialnego jednoznacznie przesądzają o zakresie niezbędnych ustaleń jakie winien poczynić, a następnie uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji organ administracji, do jakich należy nie tylko globalna wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto wysokość dokonanych w okresie świadczeniowym wpłat do funduszu w rozbiciu na poszczególne wpłaty i wypłaty oraz wskazanie dat poszczególnych operacji. Dopiero poczynienie takowych ustaleń i przedstawienie ich przez organ administracji w uzasadnieniu decyzji pozwoli stronie (a także organowi odwoławczemu i sądowi administracyjnemu) na dokonanie faktycznej kontroli ich prawidłowości, a także na zweryfikowanie prawidłowości naliczenia przez organ odsetek. Oczywistym przy tym jawi się, iż to już w decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art. 27 ust. 2 omawianej ustawy winny zostać wyliczone odsetki należne na dzień jej wydania, wraz ze wskazaniem na podstawie jakiej stopy procentowej, w jakiej wysokości, od jakich kwot i od jakich dat odsetki te są naliczane. Brak powyższych elementów w uzasadnieniu decyzji organów orzekających uniemożliwia stronie skuteczną ochronę swych praw oraz zrozumienie podstaw nałożonych na nią obowiązków (vide: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 czerwca 2010r., sygn. akt II SA/Po 199/10 – Lex nr 585370, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 listopada 2010r., sygn. akt II SA/Po 541/10 - opub. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uzasadnień wydanych w rozpatrywanej sprawie decyzji organów obu instancji tymczasem wynika wyłącznie kwota świadczeń wypłaconych uprawnionym, natomiast brak jest wyjaśnienia – wobec twierdzeń skarżącego o zajęciu jego wynagrodzenia przez komornika – czy i w jaki sposób zaliczono ściągnięte przez komornika należności. Tymczasem organ odwoławczy stwierdził, że w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Komornik Sądowy z prowadzonej wobec skarżącego egzekucji alimentów nie przekazał organowi właściwemu wierzyciela żadnych wpłat. Wobec powyższego Kolegium uznało, że do zwrotu przez skarżącego pozostaje należność w wysokości 7.800 zł, zaś do kwoty głównej należy doliczyć ustawowe odsetki, które liczone są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty i wynoszą 13% w stosunku rocznym. Przytoczona ocena organu jest co najmniej pochopna, bowiem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika jaką kwotę wyegzekwował komornik i na poczet których należności ją zaliczono. Nadto wzbudza wątpliwości co do prawidłowości ustaleń faktycznych okoliczność, że – pomimo tego, iż skarżona decyzja w wydana w czerwcu 2011r. – to w karcie dłużnika są już wpisy datowane na lipiec 2011r. Tego rodzaju uzasadnienia nie odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a., w myśl którego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie nie tylko przy ocenie prawidłowości decyzji przez organ wyższego stopnia, ale także daje stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia zawartego w decyzji możliwość polemiki ze stanowiskiem organu i to zarówno, jeśli idzie o ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, jak i dokonaną przez organ wykładnię przepisów prawa będących podstawą wydanego rozstrzygnięcia. Nieuzasadnienie zaś decyzji w sposób właściwy narusza uprawnienia strony i podstawowe zasady postępowania administracyjnego (art. 7 – 10 K.p.a.), a tym samym stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji (por. np. wyroki NSA: 25 listopada 2009r., sygn. akt I OSK 558/09 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl; z dnia 16 marca 1998r., sygn. akt II SA 96/98 – Lex nr 41681; z dnia 28 października 1998r., sygn. akt I SA/Gd 1651/96; z dnia 13 grudnia 1988r., sygn. akt II SA 497/88 – ONSA 1989, nr 2, poz. 68, Lex nr 10079; z dnia 8 maja 1998r., sygn. akt I SA/Lu 380/97 – niepubl.). Przedstawione braki świadczą więc o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez niedostateczną i przedwczesną ocenę stanu faktycznego sprawy w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto należy zwrócić uwagę, że organ I instancji zakreślił termin płatności na 14 dni od uprawomocnienia się decyzji, chociaż ustawodawca nie przewidział w analizowanej ustawie uprawnienia dla organu do ustanowienia tego typu terminu. W tym stanie rzeczy, ze względu na naruszenie wymienionych wcześniej przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzeczono, jak w pkt 1 sentencji wyroku. W przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono po myśli art. 152 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią przedstawione wyżej rozważania, w szczególności ustalą i udokumentują w należyty sposób wysokość przekazanych przez komornika sądowego kwot wyegzekwowanych od skarżącego, a następnie precyzyjnie ustalą, czy i w jakiej kwocie skarżący zobowiązany jest do zwrotu wypłaconych świadczeń wskazując jednocześnie podstawę tych ustaleń. Poza tym wskażą daty, w jakich dokonywano wypłaty tych świadczeń oraz od jakich dat i od jakich konkretnie kwot naliczono odsetki. m.ch.