II SA/Rz 1228/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z. G. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF – wskazując na trudne warunki materialne - zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wg uzasadnienia wniosku i zwartego w nim oświadczenia, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i 26-letnią córką, zamieszkując w domu o pow. 100 m². Źródło dochodów stanowi emerytura jej (840 zł. brutto /744 zł. netto) i męża (1160 zł. brutto), córka obecnie kończy staż. Skarżąca z mężem z uwagi na stan zdrowia pozostają w stałym leczeniu, często korzystają z odpłatnej pomocy lekarskiej. Posiadana nieruchomość rolna o pow. ok. 10 ha jest uprawiana w części i z uwagi na wysokie koszty produkcji nie przynosi wielkiego zysku. W złożonym w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu wnioskodawczyni wyszczególniła ponoszone wydatki, tj. opłaty za energię elektryczną – średnio 200 zł./m-c, wodę, śmieci i kanalizację – 810 zł./6 m-cy, gaz – 400 zł./6 m-cy, telefon – 120 zł./m-c, zakup leków dla siebie i męża – ok. 550 zł./m-c, podatek gruntowy – 1600 zł., ubezpieczenie ciągnika – 1100 zł., zakup paliwa – 4000 zł., nawozów – 2000 zł., naprawa maszyn – 2000 zł., zakup opału – 2800 zł., żywności – 800 zł./m-c, środków ochrony roślin - 600 zł., opłaty za usługi rolnicze (m.in. kombajn, prasa, koszenie trawy) – łącznie ok. 2900 zł., wskazała też na pilną potrzebę zakupu nowego siewnika do nawozów – 850 zł.; łączne wydatki w skali roku oszacowała na 38 500 zł. Dochody z emerytur to 23 280 zł., ok. 10 000 zł. pochodzi z dopłat do produkcji rolnej, "na resztę ledwo starcza ze sprzedaży zboża". Wg wyciągu z rachunku bankowego skarżącej, na dzień 12 grudnia 2013 r. była na nim kwota 105 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Wniosek Z. G. dotyczy przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Spełnienia tej przesłanki nie wykazuje jednak ocena sytuacji materialnej wnioskodawczyni bazująca w głównej mierze na fakcie posiadania przez nią i członków rodziny w pełni zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych oraz stałych źródeł dochodów (dot. to zwłaszcza pobieranych przez nią i męża świadczeń emerytalnych), zaspokajających w niezbędnym zakresie wszystkie ich uzasadnione potrzeby życiowe. Mimo twierdzeń wnioskodawczyni o małej dochodowości, nie bez znaczenia jest także fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego (mimo sygnalizowanego złego stanu zdrowia swojego i męża), które nie należy do najmniejszych i z pewnością poprzez uzyskiwane z niego dochody i pożytki w naturze ma pozytywny wpływ na sytuację bytową rodziny (uznanie, że mimo dopłat do produkcji rolnej jest ono deficytowe stałoby w sprzeczności z celowością jego prowadzenia na stosunkowo znacznym areale i dalszego w niego inwestowania, czego dowodzi planowany zakup rozsiewacza). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest przy tym stanowisko, że przyznanie prawa pomocy /szczególnie w zakresie całkowitym/ powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, np. względem bezrobotnych, samotnych, pozbawionych jakichkolwiek środków do życia lub gdy są one bardzo ograniczone (m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r. I OZ 819/10 i z dnia 19 października 2010 r. I OZ 789/10, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2010 r. I OZ 336/10). Ponieważ Z. G. z opisanych wyżej względów do takich osób się nie zalicza, jej wniosek podlega jeszcze ocenie pod względem zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienia zastępcy prawnego, m.in. adwokata; przesłanką tego jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Jego analiza wskazuje jednak, że także ta przesłanka nie została spełniona. Oceniając ją przez pryzmat opisanych wydatków (mających charakter faktycznie ponoszonych, a nie postulowanych i nie mających pokrycia w dochodach) należy stwierdzić brak wykazania przez wnioskodawczynię, że wraz z członkami rodziny cierpi jakikolwiek niedostatek i że jednorazowe poniesienie kosztów postępowania będzie wiązało się dla nich nie tylko z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, ale z jakimkolwiek. Wyraźnego podkreślenia wymaga, że koszty te są niewspółmiernie niskie chociażby względem samych nakładów na prowadzenie gospodarstwa rolnego, a pod pojęciem uszczerbku dla koniecznego utrzymania rozumiane jest zagrożenie zaspokojenia nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie najważniejszych, zaspokajających podstawowe potrzeby życiowe, tj. żywność, opłaty związane z utrzymaniem domu, koszty leczenia; wszystkie one znajdują pełne pokrycie w wykazanych dochodach pochodzących z emerytury wnioskodawczyni i jej męża. Mimo stanowiska skarżącej, brak jest uzasadnionych podstaw, aby w tej sytuacji pierwszeństwo przed kosztami postępowania przyznać innym wydatkom, w tym przede wszystkim związanym z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, gdyż nosiłoby to znamiona nieuzasadnionego przysporzenia i naruszało wyjątkowy charakter prawa pomocy (przyjmując taki tok rozumowania, osoba wnioskująca zawsze mogłaby się doszukać innych, ważniejszych dla niej od koszty postępowania wydatków). Prawo pomocy jest finansowane ze środków publicznych i nie może służyć zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego, a taki skutek wywołałoby to w przypadku Z. G. W zestawieniu z rzeczywistymi dochodami i stanem posiadania skarżącej, koszty związane z jej udziałem w sprawie są relatywnie bardzo niskie. Dotyczy to zarówno kosztów sądowych już wymagalnych (wpisu od skargi w kwocie 200 zł.) oraz mogących wystąpić w przyszłości (najbardziej prawdopodobne to opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji - po 100 zł.), jak i związanych z ewentualnym ustanowieniem fachowego pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za potrzebny (Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia i naruszenia prawa w postępowaniu przed organami administracji). Niezależnie od powyższego uznania braku podstaw do przyznania prawa pomocy, w odniesieniu do skarżącej jawi się jeszcze jeden istotny powód, który stanowi samodzielną przesłankę do odmowy uwzględnienia jej wniosku. Związane jest to z niewykonaniem przez nią w całości wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, mających stanowić uzupełnienie informacji zawartych w formularzu PPF. W tym zakresie nie ustosunkowała się ona do kwestii dochodów córki z tytułu odbywania stażu (z reguły jest on odpłatny) oraz uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego (niezależnie od dopłat do produkcji rolnej), posiadania przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych oraz nie przedłożyła dowodów potwierdzających sygnalizowane we wniosku wydatki związane z odpłatnym korzystaniem z usług leczniczych. Takie wybiórcze podejście do wykonania wezwania, zwłaszcza w odniesieniu do kwestii istotnych dla rozpoznania wniosku, nie może zasługiwać na akceptację, a wynikające z tego dodatkowe wątpliwości dotyczące rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej nie mogą być interpretowane na korzyść wnioskodawczyni; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 13 czerwca 2008 r. II OZ 604/08, niepełne wyjaśnienie sytuacji materialnej i majątkowej uzasadnia ocenę o braku podstaw do przyznania prawa pomocy. Ubocznie zwrócenia uwagi skarżącej wymaga, że prawo pomocy przyznane jej w 2011 r. w sprawie II SA/Rz 721/10 na skutek kilkakrotnie składanych wniosków - obejmujące zwolnienie od wpisu w 3/5 części oraz ustanowienie adwokata, w żaden sposób nie determinuje rozstrzygnięcia obecnego. Mimo zasadniczego podobieństwa ówczesnej i obecnej sytuacji materialno – bytowej, wcześniejszą należy ocenić jako mniej korzystną. Pobierała ona bowiem niższe dopłaty do produkcji rolnej - 4600 zł. oraz ponosiła znaczne wydatki związane z edukacją córki - 1700 zł. wynosiła semestralna opłata za jej studia, do czego dochodziły wydatki na materiały edukacyjne i dojazdy (obecnie fakt ukończenia studiów przez córkę został całkowicie przemilczany). Mimo tego opłaciła w tamtej sprawie koszty sądowe na łączną kwotę 650 zł. (200 zł. – wpis od skargi, 100 zł. – opłata kancelaryjna od wniosku o uzasadnienie wyroku, 100 zł. – wpis od skargi na przewlekłość postępowania, 250 zł. – wpis od skargi kasacyjnej), poniosła też wydatki związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru do sporządzenia skargi kasacyjnej (adwokat w ramach prawa pomocy został ustanowiony już po jej wniesieniu). Wobec powyższego należy uznać, że Z. G. mimo osobistego przekonania o trudnej sytuacji materialnej, w ujęciu obiektywnym nie spełnia ustawowej przesłanki do przyznania jej prawa pomocy tak w pełnym wnioskowanym zakresie jak i w jego części, a wygospodarowanie środków na pokrycie związanych ze sprawą kosztów nie przekracza jej możliwości finansowych wiążących się z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania. Ponadto zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Z podanych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.