II SA/Rz 1323/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ WSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2025 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 17 lipca 2024 r. nr SKO.4121/36/2024 w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty [...] z dnia 11 czerwca 2024 r. nr KT.5430.01338/07.4.2024; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego P. M. kwotę 497 zł /słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Przedmiotem skargi P.M. (dalej: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 17 lipca 2024 r. nr SK0.4121/36/2024 wydana w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, w następującym stanie faktycznym sprawy. Decyzją z dnia 11 czerwca 2024 r., nr KT.5430.01338/07.4.2024, Starosta [...] (dalej: "Starosta" lub "organ I instancji"), działając na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1993; dalej: "u.p.u.a.") i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 572; dalej: "k.p.a.") orzekł o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy kat. AM, B, B1 nr [...], wydanego przez Starostę w dniu 10 sierpnia 2020 r. na druku serii [...] - do czasu ustania przyczyny zatrzymania oraz uiszczenia opłaty. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte na wniosek Burmistrza [....] (dalej: "Burmistrz") z dnia 13 maja 2024 r., w związku z zadłużeniem alimentacyjnym skarżącego. Zaznaczył przy tym, że decyzja wydawana na podstawie art. 5 ust. 5 u.p.u.a. jest decyzją o charakterze związanym, zatem w przypadku wystąpienia wskazanych w tym przepisie przesłanek, organ nie może odstąpić od wydania takiej decyzji. Skarżący nie zgodził się z takim rozstrzygnięciem, podnosząc w złożonym odwołaniu, że przedłożył dowody, z których wynika, że nie zaległ z płatnościami alimentów na rzecz córki za ostatnie sześć miesięcy, jak również nie zalega z żadnymi okresami w ich płatności. Wyjaśnił również, że pismem z dnia 27 maja 2024 r., zwrócił się do Burmistrza z wnioskiem o uchylenie decyzji tego organu z dnia 14 września 2018 r. nr [...] o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, ewentualnie o stwierdzenie jej wygaśnięcia, wskazując, że regularnie wpłaca świadczenia alimentacyjne do komornika i nie ma żadnych zaległości. Zanegował również zawarte w tej decyzji twierdzenia Burmistrza, że nie stawił się, celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, podając, że nie został o tym fakcie zawiadomiony – nie otrzymał zawiadomienia o przesyłce. Burmistrz przed zwróceniem się do Starosty nie pozyskał również zaświadczenia komorniczego, czy też innego dowodu o bezskutecznym postępowaniu komorniczym. Skarżący podniósł, że wniosek o zatrzymanie prawa jazdy został złożony w dniu 13 maja 2024 r., tj. po 5 latach i blisko 8 miesiącach od wydania decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a w tym czasie zdążył już uregulować wszelkie zobowiązania alimentacyjne. W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania, Kolegium, opisaną na wstępie decyzją z dnia 17 lipca 2024 r., utrzymało decyzję Starosty w mocy. W uzasadnieniu decyzji SKO podało, że skarżący na podstawie ostatecznej decyzji Burmistrza został uznany za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, co zgodnie z art. 5 ust 3b u.p.u.a. stanowiło podstawę do skierowania wniosku do Starosty o zatrzymanie prawa jazdy. Kolegium wskazało, że decyzja o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych zostaje wydana w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego, zarejestrowania się w urzędzie pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy, bez uzasadnionej przyczyny odmówił przyjęcia propozycji zatrudnienia, wykonywania prac społecznie użytkowych, interwencyjnych, robót publicznych, udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym, zatem jeśli zaistnieją przypadki, wskazane w ust. 3 art. 5 u.p.u.a. Natomiast decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest ściśle uzależniona od decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. SKO podkreśliło, że Starosta jest tą decyzją związany i po otrzymaniu wniosku jest zobligowany do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Z kolei uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, stosownie do art. 5 ust. 6 u.p.u.a., następuje w przypadku wystąpienia z wnioskiem organu właściwego dłużnika - w sytuacji ustania przyczyn zatrzymania prawa jazdy, a więc wywiązania się z obowiązków wymienionych w ust. 3 art. 5 ustawy oraz wpłaty alimentów przez okres 6 miesięcy w kwocie wskazanej w pkt 1 ust. 6 art. 6 ustawy lub spełnienia okoliczności wymienionej w pkt 2 ust. 6 art. 5 u.p.u.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący zarzucił organowi naruszenie: art. 7, art. 8, art. 75 i art. 77 k.p.a., poprzez naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, polegającego na tym, że z przedłożonych przez skarżącego dowodów, w szczególności dowodów wpłat alimentacyjnych na rzecz V.P. wynika, że regularnie dokonywał płatności alimentów na jej rzecz za ostatnie sześć miesięcy, jak również nie zalega z żadnymi okresami w ich płatności; art. 6 i art. 7 k.p.a., poprzez działanie organu wbrew przepisom prawa, pobieżne wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nieuwzględnienie słusznego interesu obywateli, polegające na błędnym przyjęciu, że skarżący posiadał zaległości alimentacyjne względem córki, w tym w szczególności za okres dłuższy niż 6 miesięcy, podczas gdy skarżący przekazał do Burmistrza, jak i do Starostwa, dowody wpłaty alimentów do komornika za ostatnie 6 miesięcy i tym samym brak było podstaw do wystąpienia przez Burmistrza z wnioskiem o zatrzymanie mu prawa jazdy; art. 8 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie postępowania administracyjnego budzącego zaufanie do skarżącego, który regularnie wywiązywał się z płatnościami alimentacyjnymi wobec córki i bezpodstawne wydanie przez organ decyzji o zatrzymaniu jemu prawa jazdy, pomimo przedłożenia dowodów wpłaty uiszczonych świadczeń; art. 9 k.p.a., poprzez wydanie błędnej decyzji na podstawie wniosku Burmistrza, którego postępowanie w sprawie rzekomych zaległości alimentacyjnych nie wykazało, że przez ostanie 6 miesięcy skarżący nie wywiązywał się ze spłat rat alimentacyjnych; art. 5 ust. 3 u.p.u.a., poprzez jego zastosowanie i uznanie, że skarżący uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego, zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy lub bez uzasadnionej przyczyny odmówił przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podczas gdy skarżący nie posiadał wiedzy, aby był wzywany do organu, celem złożenia takiego oświadczenia; art. 5 ust. 3a u.p.u.a., poprzez jego zastosowanie i uznanie, że skarżący w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązania alimentacyjnego w kwocie nie niższej niż 50 %, podczas gdy w rzeczywistości regularnie dokonywał wpłat alimentacyjnych do sprawy o sygn. akt [...] i tym samym zachodziła negatywna przesłanka do wystąpienia z wnioskiem o zatrzymanie mu prawa jazdy. W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy organowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. Wniósł również o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie wskazanych w skardze dowodów. W uzasadnieniu skargi skarżący ponowił dotychczasową argumentację. Ponadto wskazał, że w sprawie nie została wyjaśniona istotna okoliczność, tj. jeżeli komornik zalicza również bieżące wpłaty świadczeń alimentacyjnych na zaległe alimenty w sprawie o sygn. akt. [...], to te zaległości, które są wskazane w decyzji [...] Burmistrza z dnia 14 września 2018 r., najprawdopodobniej zostały przez skarżącego spłacone i są nieaktualne. Zaznaczył również, że gdyby doszło do zatrzymania mu prawa jazdy, nie mógłby jeździć do pracy i tym samym straciłby źródło utrzymania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w tej sprawie. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2025 r. sygn. akt II GZ 74/25 Naczelny Sąd administracyjny wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.p.u.a. Wskazać trzeba, iż zgodnie treścią z art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a., w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika: 1) składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.) oraz 2) po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji. Stosownie zaś do art. 5 ust. 5 u.p.u.a. na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z powołanych regulacji wynika, że starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy wówczas, gdy spełnione zostaną dwie przesłanki. Pierwszą z nich jest wydanie ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych a drugą - wystąpienie przez organ właściwy dłużnika z wnioskiem do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 5 u.p.u.a. jest więc decyzją ściśle uzależnioną od decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Starosta jest tą decyzją związany, co oznacza, iż po otrzymaniu stosownego wniosku jest zobligowany do wydania decyzji o zatrzymaniu dłużnikowi prawa jazdy - por. wyrok NSA z 21 listopada 2018 r., sygn. I OSK 83/17. Organ nie ma luzu decyzyjnego i w sytuacji wystąpienia wskazanych w art. 5 ust. 5 u.p.u.a przesłanek obowiązany jest wydać decyzję odpowiadającą treści tego przepisu. Organ nie weryfikuje zasadności uznania danej osoby za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jest on bowiem związany ostateczną decyzją w tym przedmiocie oraz wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy. Nie weryfikuje również ponownie sytuacji materialnej i osobistej dłużnika, skoro tego rodzaju okoliczności zostały uprzednio ustalone w odrębnym postępowaniu, dotyczącym uznania za dłużnika alimentacyjnego - por. wyroki NSA z 20 października 2017 r., I OSK 154/16 i z 14 października 2016 r., I OSK 287/15. W aktach sprawy znajduje się ostateczna decyzja Burmistrza [....] o uznaniu dłużnika alimentacyjnego – skarżącego - za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z art. 5 ust. 6 ustawy, uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje przez przekazanie do centralnej ewidencji kierowców informacji o zwrocie tego dokumentu niezwłocznie po uchyleniu decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Stosownie więc do art. 5 ust. 6 ustawy, uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi następuje po pierwsze na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, a więc organu, który wystąpił z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy i wówczas, gdy 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Przepis ten zatem wymaga spełnienia łącznego przesłanek - wystąpienia z wnioskiem organu właściwego dłużnika - w sytuacji ustania przyczyn zatrzymania prawa jazdy, a więc wywiązania się z obowiązków wymienionych w ust. 3 art. 5 ustawy oraz wpłaty alimentów przez okres 6 miesięcy w kwocie wskazanej w pkt 1 ust. 6 art. 6 ustawy lub spełnienia okoliczności wymienionej w pkt 2 ust. 6 art. 5. Skarżący w postępowaniu sądowym przedłożył zaświadczenie Burmistrza [....] z dnia 29 maja 2025 r., [...] (k. 96 akt sądowych) Sąd przeprowadził dowód z tego dokumentu. Wynika z niego, że skarżący będący dłużnikiem alimentacyjnym wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawionym do alimentów (Dz.U. z 2025 r., poz. 428) i w dniu 19 marca 2025 r. zgłosił się na wywiad alimentacyjny w terminie wyznaczonym w wezwaniu a tym samym spełnił jedną z przesłanek zawartych w ww ustawie zmierzającą do uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Podczas przeprowadzenia ww wywiadu dłużnik pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oświadczył, iż regularnie co miesiąc wypłaca na konto komornika sądowego kwotę 1 000,00 zł z tytułu bieżących i zaległych alimentów. Oczywiście przyjęcie w art. 133 § 1 P.p.s.a. zasady, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu (czynności). Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu (czynności), zasadniczo nie podlega uwzględnieniu. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 sierpnia 2016 r., II GSK 357/15, CBOSA, wyjaśnił, że orzekanie "na podstawie akt sprawy", o którym mowa w art. 133 § 1 P.p.s.a. oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt wynikają i które legły u podstaw jej wydania. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że art. 106 § 3 P.p.s.a. przewiduje możliwość przeprowadzenia przez sąd administracyjny dowodów uzupełniających, co oznacza, że również te dowody są brane pod uwagę przy orzekaniu. Tak też stało się w niniejszej sprawie. Biorąc pod uwagę treść tegoż zaświadczenia oraz – akcentowany w skardze –m kilkuletni odstęp czasowy pomiędzy wydaniem decyzji z dnia 14 września 2018 r. przez Burmistrza o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego i związaną z nim zmianę sytuacji życiowej dłużnika, Sąd uznał, że zasadne będzie uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Sąd stanął bowiem na stanowisku, że skoro przepis art. 5 ust. 6 u.p.u.a. z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wyraźnie wskazuje okoliczności, które uzasadniają uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, wystąpienie tych okoliczności przed zakończeniem postępowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy powoduje, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy nie może być wydana. Wprawdzie uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika, a więc organu który uprzednio wystąpił z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy, należy jednak stwierdzić, że nieracjonalne i niczym nieuzasadnione byłoby działanie starosty, polegające na wydaniu decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy mimo wystąpienia okoliczności wskazujących na istnienie przesłanek z art. 5 ust. 6 ustawy. Ujawnienie na jakimkolwiek etapie postępowania w sprawie o zatrzymanie prawa jazdy okoliczności świadczących o istnieniu podstaw do uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, nakłada na organ obowiązek zbadania tych okoliczności i uwzględnienia ich przy wydaniu decyzji (tak słusznie WSA w Lublinie w wyroku z dnia 25 lipca 2017 r., III SA/Lu 145/17). Z takich samych założeń wyszedł – jak się wydaje – NSA, który postanowieniem z dnia 27 lutego 2025 r., II GZ 74/25, wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Sąd zdaje sobie sprawę, że w orzecznictwie dominuje przeciwny pogląd, iż "ustawodawca nie uzależnił możliwości zatrzymania prawa jazdy od innych warunków aniżeli określone w art. 5 ust. 5 u.p.u.a. Organy orzekające w tym przedmiocie nie mają podstaw do badania, czy doszło do utraty statusu dłużnika alimentacyjnego, względnie, czy dłużnik alimentacyjny zaczął wywiązywać się ze zobowiązań alimentacyjnych. Taka możliwość istnieje w odrębnym postępowaniu określonym w art. 5 ust. 6 powołanej ustawy, zainicjowanym stosownym wnioskiem dłużnika alimentacyjnego" (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2017 r., I OSK 1624/17, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 1 lipca 2020 r., II SA/Po 191/20). Jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd z podanych wyżej przyczyn dopuścił badanie okoliczności z art. 5 ust. 6 pkt 1 u.p.u.a. w kontrolowanym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.