II SA/Rz 1332/14

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku dla opiekuna postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 10 lutego 2015 r. sygn. akt j.w. WSA w Rzeszowie oddalił skargę R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...]. W terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, skarżąca wnioskiem złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF, powołując się na ciężką sytuację rodzinną, zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazała na wiek (85 lat) i zły stan zdrowia legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności męża, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i nad którym sprawuje stałą opiekę, a którego leczenie wymaga wydatkowania znacznych kwot na zakup lekarstw i dietetycznej żywności. Źródło ich utrzymania stanowi pobierane przez wnioskodawczynię świadczenie pielęgnacyjne oraz emerytura męża w wysokości odpowiednio 520 i 1974 zł, co nie wystarcza na bieżące utrzymanie. Nie posiadają żadnego wartościowego majątku, zamieszkują wspólnie z synem, który ze swoją rodziną prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia wnioskodawczyni wskazała, że poniesienie wydatków związanych z ustanowieniem adwokata z wyboru skutkowałoby dla niej i męża brakiem środków na leczenie (wykup lekarstw, prywatne wizyty lekarskie) oraz zakup żywności. Wykazane we wniosku PPF dochody ujęte są w kwotach netto. Wydatki związane z utrzymaniem domu ponoszą po połowie z synem; poniesione przez nią i męża w okresie 1 styczeń – 24 marzec 2015 r. objęły opłaty za wywóz śmieci – 42 zł, gaz – 430 zł, wodę i ścieki – 168 zł, energię elektryczną – 448 zł, telefon stacjonarny i komórkowy – odpowiednio 198 i 87 zł, zakup lekarstw – 806 zł, środków czystości i odzieży – 1500 zł, opału – 1760 zł. Do tego dochodzi koszt żywności – 1 tys. zł miesięcznie na osobę oraz ubezpieczenie budynków – 377 zł/rok. Jako załączniki zostały dołączone kserokopie faktur za zakup leków z 14 stycznia i 10 marca 2015 r. na kwoty 394 i 412 zł, potwierdzeń opłat za: telefony za m-ce I-III 2015 (średnio ok. 80 zł/m-c), energię elektryczną (ze stycznia i marca 2015 r. – 393 i 506 zł), gaz (ze stycznia, lutego i marca 2015 r. – 84, 83 i 85 zł), wodę i kanalizację (ze stycznia, lutego i marca 2015 r. – 324, 302 i 338 zł), odpady (za styczeń i luty 2015 r. – 84 zł), ubezpieczenie gospodarstwa rolnego (z lutego 2015 r. - 377 zł). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Ponieważ R. B. zgodnie z art. 239 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) z uwagi na przedmiot sprawy korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jej wniosek o ustanowienie adwokata dotyczy przyznania częściowego prawa pomocy, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy. Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne opierające się na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy (tak m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2012 r. I OZ 184/12, z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11 i z dnia 8 kwietnia 2011 r. I FZ 10/11). Skarżąca warunku tego nie spełniła, a ocena złożonego przez nią wniosku nie kwalifikuje go do uwzględnienia. Przede wszystkim należy zauważyć, że z udzielonych informacji, mimo powołania się na ponoszone wydatki i sytuację rodzinną, nie wynika jakiekolwiek zagrożenie uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jej i męża, związane z ewentualnym ustanowieniem pełnomocnika z wyboru i jednorazowym poniesieniem związanych z tym nakładów finansowych. Mają oni w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródła dochodów, które zabezpieczają wszystkie obciążające ich wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem. W tym zakresie nie zostały wykazane żadne zaległości płatnicze, a zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym /m.in. postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12, przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych/. Abstrahując od rodzaju deklarowanych przez skarżącą wydatków, które same w sobie co do zasady nie budzą wątpliwości, podyktowane jest to także ich wyraźną nadwyżką nad wykazanymi dochodami. Ponieważ skarżąca znaczącą część wydatków związanych z utrzymaniem (przede wszystkim z opłatami i leczeniem) ujęła zbiorczo za okres 1 stycznia - 24 marca 2015 r., niezbędne było ich proporcjonalne rozliczenie do takiego samego okresu, w jakim uzyskują oni dochody, a więc jednego miesiąca. Jak wskazano powyżej, zestawienie to wykazało znaczącą różnicę (ok. 1350 zł) między wydatkami (ok. 3850 zł miesięcznie), a wykazanymi dochodami (2494 zł). Taka sytuacja, wobec zadeklarowanego we wniosku PPF braku posiadania zgromadzonych zasobów pieniężnych z praktycznego punktu widzenia jest niemożliwa i prowadzi do jednoznacznego stwierdzenia o zawyżeniu dla potrzeb postępowania o przyznanie prawa pomocy tych wydatków (celem uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia), bądź zaniżeniu uzyskiwanych dochodów. Logiczne i nie budzące wątpliwości jest bowiem, że wydatki co najwyżej mogą bilansować się z dochodami, ale nigdy ich przekraczać. Niezależnie od powyższego, jawi się jeszcze jedna okoliczność, samoistnie przemawiająca przeciwko uwzględnieniu wniosku, a mianowicie brak przedłożenia – mimo nie budzącego wątpliwości treści wezwania – wyciągów z posiadanych przez skarżącą i męża rachunków bankowych (ewentualnie wykazania, że ich nie posiadają). W tych okolicznościach udzielone przez wnioskodawczynię informacje nie jawią się jako w pełni wiarygodne, a tym samym, z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych, nie mogą być interpretowane na jej korzyść i uzasadniać wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego zgłoszony wniosek. Prowadziłoby to bowiem do nadużycia instytucji prawa pomocy i ustawowych zasad jego przyznawania, w tym względem osób, które ubiegając się o nie, w sposób nie budzący wątpliwości opisują swoją sytuację materialną; w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, przedstawia je w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10). Z podanych przyczyn, z uwagi na niewykazanie braku możliwości ustanowienia zastępcy prawnego (adwokata) we własnym zakresie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.