II SA/Rz 1333/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A Sp. z o.o. z siedzibą w O. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 października 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1333/15 o odmowie zwolnienia od opłat sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 30 października 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1333/15, wydanym przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku A Sp. z o.o. z siedzibą w O. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od opłat sądowych, odmówiono wyżej wymienionej Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę nie pozwalają na stwierdzenie, że Spółka nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W otwartym terminie do wniesienia środka zaskarżenia wyżej wskazana Spółka wniosła sprzeciw. Podniosła, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, tj. z naruszeniem art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a."), poprzez ich niezastosowanie pomimo, że zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Zawnioskowała o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Podała, że od dwóch lat w swoich sprawozdaniach wykazuje znaczne straty finansowe, więc stan ten ma charakter trwały i pogłębia się. Skala prowadzonej przez nią działalności oraz uzyskiwany przychód nie odzwierciedlają jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Podkreśliła, że zajęty został jedyny jej rachunek bankowy, co w istocie może oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Łączna kwota wpisów od skarg na decyzje dotyczące wymierzenia jej kar pieniężnych wynosi obecnie 34 400 zł, zaś kwota wymagalnych kar pieniężnych to 1 140 000 zł. Uiszczenie przez nią wpisu od skargi oznaczać będzie zamknięcie jej dostępu do drogi sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658). Postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po tej dacie, dlatego zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 P.p.s.a., stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z tym przepisem rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od opłat sądowych, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania, jest określona w art. 199 P.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jaki strona musi ponieść a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do wniosku, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 17.02.2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, postanowienie NSA z dnia 12.02.2014 r., sygn. akt II FZ 68/14, publ. baza orzeczeń, pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy a w szczególności do sytuacji strony skarżącej, Sąd uznał, że wniosek o zwolnienie od opłat sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie a referendarz sądowy prawidłowo uznał, że strona nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wydatek w kwocie 400 zł, na który składa się obecnie wpis sądowy od skargi. Jak wynika z oświadczenia skarżącej Spółki (pismo z 21 października 2015 r.), łączna wysokość ciążących na niej wpisów sądowych wynosi 34 400 zł. Na podstawie złożonego przez stronę skarżącą wniosku na urzędowym formularzu PPPr Sąd ustalił, że wysokość kapitału zakładowego, wynosi 50 000 zł, wartość środków trwałych wynosi 500 850,02 zł. Za ostatni rok obrotowy według bilansu Spółka wykazała stratę w wysokości 167 360,10 zł. Środki na jedynym rachunku bankowym to 0,00 zł. Spółka dołączyła nadto sprawozdania finansowe za 2013 i 2014 r, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej oraz upomnienia dotyczące uregulowania określonych należności pieniężnych na rzecz urzędów celnych. Ze sprawozdań tych wynika, że zarówno aktywa Spółki, jak i jej pasywa (o tożsamej wielkości) uległy powiększeniu tzn. z kwoty 330 392,49 zł w 2013 r. do kwoty 536 474,30 zł. Zwiększeniu uległa też poniesiona przez Spółkę strata, mianowicie z kwoty 149 368,31 zł do kwoty 167 360,10 zł. Natomiast odpowiadając na dodatkowe wezwanie referendarza sądowego oświadczyła, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, poza tą związaną z grami hazardowymi, nie zatrudnia pracowników, nie został w stosunku do niej złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, jak też nie zostało wszczęte postępowanie naprawcze. Spółka zwróciła uwagę, że łączna kwota wymagalnych zobowiązań z tytułu kar pieniężnych wymierzonych na podstawie ustawy o grach hazardowych wynosi 1 140 000 zł, zaś łączna kwota wpisów sądowych w sprawach ze skarg na decyzje o wymierzeniu tych kar to 34 400 zł. Spółka podkreśliła, że są wobec niej prowadzone postępowania egzekucyjne. Z załączonych deklaracji na poczet podatku od towarów i usług za pierwszy i drugi kwartał 2015 r. wynika, że Spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi na łączną kwotę odpowiednio: 679 992 zł i 548 733 zł. Z kolei z przedłożonego zeznania podatkowego za 2014 r. wynika, że Spółka poniosła stratę w wysokości 56 454,26 zł. Analizując sytuację majątkową wnioskującej strony, jak słusznie zauważono w zaskarżonym orzeczeniu, nieuprawnione byłoby przyjęcie, że Spółka spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Jak podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1.04.2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Z analizy dokumentów wynika, że w 2014 r. skarżąca uzyskała przychód w kwocie 1 688 950,20 zł odnotowując stratę brutto 167 360,10 i wykazując podstawę do opodatkowania - stratę w wysokości 56 454,26 (dowód CIT-8, k. 74 akt sądowych). W tym miejscu wyjaśnić należy, że poniesiona strata jest okolicznością niemającą znaczenia przesądzającego w sprawie. W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych. Dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie ma uzyskiwany przychód, ale także wysokość kapitału zakładowego czy wartość środków trwałych. Te pozycje wynoszą odpowiednio 50 000 zł i 500 850,02 zł. Pozycje te znacznie przewyższają wartość wpisu w niniejszej sprawie, jak też wartość wszystkich wpisów do których uiszczenia zobowiązana jest Spółka. Brak jest podstaw do przerzucenia na innych obywateli ciężaru ponoszenia opłat sądowych, zwłaszcza w kontekście stwierdzenia Spółki, że nie tylko urządzenia do gry (co do których Spółka wskazuje na fakt częściowego ich zajęcia) składają się na posiadane przez nią środki trwałe. Odnosząc się do zarzutu zmarginalizowania przez referendarza sądowego faktu zajęcia jej jedynego rachunku bankowego należy podnieść, że sama tego rodzaju okoliczność nie może wprost skutkować koniecznością przychylenia się do jej żądania. Spółka wskazuje, że "może" to oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, jednak nadal w tym obrocie funkcjonuje, wykazując aktywność gospodarczą. Aktywność tę potwierdzają dołączone do wniosku deklaracje dla podatku od towarów i usług za pierwszy i drugi kwartał 2015 r., z których wynika, że Spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi na łączną kwotę odpowiednio: 679 992 zł i 548 733 zł. Jako pozostające bez wpływu dla rozpoznania niniejszego wniosku należy uznać także argumenty Spółki, że jej jedyny wspólnik odmówił dokapitalizowania. Jeśli bowiem Spółka zamierza w dalszym ciągu prowadzić działalność gospodarczą, to ustawa Kodeks spółek handlowych w art. 177 § 1 przewiduje, w razie posiadanych przez nią trudności, instytucję dopłat wspólników. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może ona zostać wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 701/11). Zaniechanie w tym zakresie świadczy o braku podjęcia przez Spółkę wszelkich możliwych starań w kierunku zgromadzenia środków niezbędnych do uczestnictwa w danym postępowaniu. Tym samym, brak podstaw do przyjęcia, że uiszczenie przez Spółkę opłat sądowych w niniejszej sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Reasumując, zdaniem Sądu, strona skarżąca nie wykazała okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Treść oświadczeń złożonych we wniosku nie daje wystarczających podstaw do uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Uwzględniając zasadę sprawiedliwości, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), nie można zaakceptować próby ochrony pokaźnego majątku własnego kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 P.p.s.a.) wyraźnie wskazuje podmiot, który powinien ponieść wskazane tam koszty postępowania sądowego. Przepis prawa nie obarczył co do zasady kosztami postępowania sądowoadministracyjnego społeczeństwa, więc działanie w celu uniknięcia obowiązku partycypowania w ww. kosztach dla zabezpieczenia partykularnego interesu gospodarczego godzi w sprawiedliwość społeczną (por. postanowienie NSA z 27.03.2014 r., sygn. akt II GZ 146/14, publ. baza orzeczeń: www.cbois.nsa.gov.pl) Ustalenie, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, dawało referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy zwolnienia Spółki od opłat sądowych. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sadowego z dnia 30 października 2015 r. Sąd w pełni podziela. Z tych względów na mocy art. 260 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.