II SA/Rz 138/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. II SA/Rz 138/14 Uzasadnienie Przedmiotem skargi M. W. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (zwany dalej WSA) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z [...] listopada 2013 r. nr [...], wydana w sprawie odmowy uchylenia decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości. Skarżąca w terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 8 kwietnia 2014 r., sygn. II SA/Rz 138/14 referendarz sądowy WSA odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. Postanowieniem z 4 lipca 2014 r., sygn. II SA/Rz 138/14 - WSA w pkt I. zwolnił skarżącą od kosztów sądowych i w pkt II. ustanowił dla niej adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka [...] pismem z 9 lipca 2014 r. wyznaczyła dla skarżącej w niniejszej sprawie adwokata P. F. Na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. skarżąca wypowiedziała pełnomocnictwo ustanowionemu dla niej pełnomocnikowi z urzędu podając, że nie spełnił on poczynionych z nią uzgodnień i nie złożył wniosku o wyłączenie sędziów orzekających na rozprawie. Skarżąca wniosła również o wyznaczenie drugiego pełnomocnika z urzędu. W związku z wypowiedzeniem przez skarżącą na rozprawie pełnomocnictwa ustanowionemu dla niej z urzędu adwokatowi, pismem z 26 listopada 2014 r. WSA zwrócił się do skarżącej informując ją, że do wyznaczenia każdego pełnomocnika z urzędu w niniejszej sprawie - właściwa jest Okręgowa Rada Adwokacka [...]. Jednocześnie pismem z 26 listopada 2014 r. WSA poinformował Okręgową Radę Adwokacką, że skarżąca wypowiedziała pełnomocnictwo ustanowionemu dla niej pełnomocnikowi z urzędu adwokatowi P. F. Następnie skarżąca skierowała do WSA pismo z 5 stycznia 2015 r., w którym domagała się aby to Sąd zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej o wyznaczenie dla niej pełnomocnika z urzędu w tej sprawie, w miejsce adwokata P. F. W odpowiedzi WSA pismem z 8 stycznia 2015 r. podobnie jak wcześniej poinformował skarżąca, że do wyznaczenia każdego pełnomocnika z urzędu, względnie zmiany wyznaczonego już pełnomocnika, właściwa jest Okręgowa Rada Adwokacka. Wskazując jednocześnie, że w tym zakresie można osobiście zwrócić się z wnioskiem do Rady. W związku z tym poinformowano skarżącą, o pozostawieniu jej pisma w aktach bez dalszego biegu. Następnie pismem z 20 stycznia 2015 r. skarżąca zwróciła się do Sądu o wydanie postanowienia "o odmowie na które przysługuje zażalenia", gdyż udzielenie przez WSA pisemnej odpowiedzi pozbawia ją możliwości odwołania się od niesłusznej decyzji Sądu. WSA postanowieniem z 23 lutego 2015 r. cofnął skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, przyznane postanowieniem z 4 lipca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OZ 285/15 oddalił zażalenie M. W. od ww. postanowienia WSA z 23 lutego 2015 r. Pismem z 8 czerwca 2015 r. M. W. zwróciła się do WSA o ustanowienie adwokata z urzędu, ze względu na wiek jej i męża, oraz trudną sytuację finansową (związaną z wydatkami na utrzymanie i leczenie). Podniosła, że nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymanie koniecznego wygospodarować dodatkowych środków na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem adwokata, którego pomoc w przedmiotowej sprawie jest jej konieczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Ustanowienie adwokata objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Nie budzi wątpliwości, że postanowieniem z 4 lipca 2014 r., sygn. II SA/Rz 138/14 - WSA w pkt I. zwolnił skarżącą od kosztów sądowych i w pkt II. ustanowił dla niej adwokata (k.59- 61). Na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. skarżąca wypowiedziała pełnomocnictwo ustanowionemu dla niej pełnomocnikowi i wniosła również o wyznaczenie drugiego pełnomocnika z urzędu (k.57). W piśmie z 20 stycznia 2015 r. M. W. ponowiła wniosek o wyznaczenie dla niej adwokata (k. 108). Taki sam wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu skarżąca złożyła również w piśmie z 8 czerwca 2015 (k.180). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 października 2014 r., sygn. II FZ 1494/14, wskazał, że prawo pomocy, skonkretyzowane w postaci przyznania pełnomocnika z urzędu, jest uprawnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego, a nie jej obowiązkiem. Strona, dla której został ustanowiony pełnomocnik w ramach prawa pomocy, może wypowiedzieć takiemu pełnomocnikowi pełnomocnictwo procesowe (por. postanowienie SN z dnia 3 czerwca 1976 r., III CRN 64/76, OSNCP 1977, nr 1, poz. 14). W nauce prawa podnosi się nawet, że jako wypowiedzenie pełnomocnictwa pełnomocnikowi z urzędu należy traktować późniejsze udzielenie przez stronę pełnomocnictwa z wyboru innemu adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu (por. Z. Krzemiński, Glosa do uchwały SN z 10 sierpnia 1990 r., III CZP 38/90, "Palestra" 1991, nr 8-9, s. 74; tenże, Czy strona korzystająca w procesie cywilnym z pomocy pełnomocnika z urzędu może wypowiedzieć adwokatowi to pełnomocnictwo?, "Palestra" 2003, nr 9-10, s. 247; H. Knysiak-Malczyk [w:] T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 965). Twierdzenie, że węzeł prawny zawiązany na mocy art. 244 § 2 P.p.s.a. pomiędzy stroną a profesjonalnym pełnomocnikiem, przyznanym w ramach prawa pomocy jest możliwy do rozwiązania tylko w przypadku cofnięcia prawa pomocy na mocy art. 249 P.p.s.a., jest błędne. Przeczy temu nie tylko charakter prawny instytucji prawa pomocy, które jest wiązką uprawnień, o które strona postępowania sądowoadministracyjnego może wnioskować, a które wojewódzki sąd administracyjny może przyznać, ale także wykładnia systemowa, sięgająca do art. 118 k.p.c. NSA wyjaśnił, że ustawą z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 36, poz. 196) wprowadzono - rozwiązanie prawne na wzór istniejącego w art. 118 k.p.c., ustanawiający stosunek pełnomocnictwa z mocy ustawy. Regulacja ta miała na celu usprawnienie procesu wyłonienia się w danym postępowaniu pełnomocnika działającego z urzędu. Jednakże nie miała ona na celu - pozbawienie strony możliwości zrezygnowania z osoby konkretnego pełnomocnika w przypadku uzasadnionej negatywnej oceny jego zaangażowania w sprawę mocodawcy. Regulacja art. 244 § 2 P.p.s.a. nie może być interpretowana w ten sposób, że uprawnienie strony do reprezentowania przez konkretnego pełnomocnika w ramach prawa pomocy, przekuwa w obowiązek. Analogicznie na gruncie art. 118 k.p.c. nauka prawa i orzecznictwo przyjmują, że z istoty pełnomocnictwa z urzędu wynika niedopuszczalność wypowiedzenia pełnomocnictwa przez adwokata (radcę prawnego), a niedopuszczalność wniosku o uchylenie postanowienia przyznającego adwokata (radcę prawnego) z urzędu nie pozbawia strony możności starania się o zmianę adwokata wyznaczonego stronie przez okręgową radę adwokacką lub radcy prawnego wyznaczonego przez radę okręgowej izby radców prawnych, przy czym stanowisko strony w tej mierze może stanowić ważny powód złożenia przez tego adwokata (radcę prawnego) wniosku o zwolnienie go z obowiązku zastępowania strony w procesie w myśl art. 118 § 3 zd. 1 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 8 marca 1972 r., I PZ 6/72, Lex nr 7069; T. Demendecki, Komentarz aktualizowany do art. 118 Kodeksu postępowania cywilnego, Lex Omega – stan prawny na 1 kwietnia 2014 r.). Relacje zachodzące pomiędzy stroną a wyznaczonym dla niej adwokatem (radcą prawnym) z urzędu na mocy art. 118 k.p.c. należy oceniać jak pomiędzy mocodawcą a pełnomocnikiem, któremu udzielone zostało pełnomocnictwo procesowe (por. orzeczenie SN z 21 kwietnia 1999 r., I CKN 1423/98, Lex nr 738070), a strona, dla której ustanowiono pełnomocnika z urzędu, może stosownie do art. 94 § 1 w zw. z art. 118 k.p.c. wypowiedzieć takiemu adwokatowi (radcy prawnemu) pełnomocnictwo procesowe (por. ww. postanowienie SN z 3 czerwca 1976 r., III CRN 64/76, OSNC 1977, nr 1, poz. 14). Reasumując NSA podkreślił, że w świetle wykładni celowościowej i systemowej, która potwierdzając językowe brzmienie art. 244 § 2 P.p.s.a., traktującego jedynie o powstaniu więzi prawnej mocodawca-pełnomocnika, jednocześnie milczy w kwestii jej rozwiązania przez mocodawcę czynnością jednostronną - strona, której przyznano w ramach prawa pomocy profesjonalnego pełnomocnika z urzędu może wypowiedzieć takiemu pełnomocnikowi pełnomocnictwo procesowe. Jeżeli pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenie zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi, gdyż nie może on wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci innego pełnomocnika (które nie zostało cofnięte na mocy art. 249 P.p.s.a.), bowiem przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane (por. postanowienia NSA z 22 kwietnia 2005 r., II OZ 262/05; z 30 kwietnia 2009 r., II OZ 374/09). Jeżeli skarżąca w toku postępowania przed WSA uznała, że sama lepiej będzie reprezentowała swoje interesy to jej uprawnieniem było odwołanie pełnomocnictwa, powstałego ex lege na mocy art. 244 § 2 P.p.s.a., adwokatowi, przy czym bez znaczenia pozostawała okoliczność, że był to pełnomocnik ustanowiony z urzędu w ramach prawa pomocy. WSA podziela powyższe stanowisko NSA. Wypowiedzenie pełnomocnictwa udzielonego przez stronę w trybie art. 244 § 2 P.p.s.a., nie daje tej stronie skutecznego prawa ubiegania się o ponowne prawo pomocy w postaci ustanowienia innego pełnomocnika (por. Stefan Babiarz, Bogusław Dauter, Małgorzata Niezgódka-Medek – Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Wyd. LexisNexis, Wydanie 1, Warszawa 2007, str. 255, por. także stanowisko WSA w Rzeszowie z 23 marca 2010 r., sygn. II SA/Rz 896/06). Skarżąca wypowiadając na rozprawie w niniejszej sprawie pełnomocnictwo ustanowionemu dla niej adwokatowi z urzędu, spowodowała, że prawo pomocy w tym zakresie zostało skonsumowane. W związku z tym ponowny wniosek skarżącej o ustanowienie adwokata z 8 czerwca 2015 r., nie może spowodować przyznania jej prawa pomocy w tym zakresie, zwłaszcza, że skarżąca nie podała żadnych nowych okoliczności sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., odmówiono skarżącej ustanowienia adwokata.