II SA/Rz 1406/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na uchwałę Rady Powiatu [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wyrażenia zgody na dokonanie darowizny nieruchomości - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. II SA/Rz 1406/14 Uzasadnienie Przedmiotem skargi Stowarzyszenia "[...]" (dalej jako Stowarzyszenie) wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) jest uchwała Rady Powiatu [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], podjęta w sprawie wyrażenia zgody na dokonanie darowizny nieruchomości. Stowarzyszenie zwróciło się do WSA z wnioskiem na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 14 listopada 2014 r. referendarz sądowy WSA odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. Od tego postanowienia w dniu 27 listopada 2014 r. Stowarzyszenie wniosło do WSA sprzeciw, żądając uchylenia postanowienia z powodu "rażących naruszeń proceduralnych w wymiarze prawno-skarbowym, jako niedopuszczalnych z mocy samego prawa, w umocowaniu art. 7, 8, 30, 32 i 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 58 Kc". W uzasadnieniu Stowarzyszenie nie zgodziło się z argumentacją zawartą w postanowieniu objętym sprzeciwem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie jest wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który wchodzi w zakres tzw. częściowego prawa pomocy. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że jednostce organizacyjnej niemającej osobowości prawnej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym w sytuacji gdy wykaże, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Z zaświadczenia Starosty [...] z 17 styczna 2014 r. wynika, że strona jest stowarzyszeniem zwykłym. Według art. 42 ust. 1 pkt 4 i pkt 5 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm., zwanej dalej jako P.o.s.) stowarzyszenie zwykłe nie może prowadzić działalności gospodarczej, jak też przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Natomiast po myśli art. art. 42 ust. 2 P.o.s. środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich. We wniosku o prawo pomocy podniesiono, że Stowarzyszenie rozpoczęło rzeczywistą działalność od 3 stycznia 2014 r. i oparta jest ona wyłącznie na pracy społecznej. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, a utrzymuje się tylko ze składek członkowskich. Na dzień 30 września 2014 r. dochód z tego tytułu wyniósł 740 zł. Poniesione wydatki na zakup koniecznych materiałów biurowych oraz koszty prowadzonej korespondencji (przesyłek) wyniosły 562,55 zł, zatem do dyspozycji pozostała kwota 177,45 zł. W § 7 regulaminu Stowarzyszenia stwierdzono, że celem stowarzyszenia jest m.in uczestnictwo w postępowaniach administracyjnych i sądowych oraz występowanie z wnioskami i skargami do właściwych, według kompetencji, władz i instytucji wszystkich szczebli z krajowymi włącznie. Podkreślenia wymaga, że podmioty decydujące się na założenie stowarzyszenia muszą mieć świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, w postępowaniu sądowoadministracyjnym (i nie tylko), członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 2008 r. sygn. II OZ 271/08). Nie należy tracić z pola widzenia, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. I OZ 191/11). Opłacanie składek należy do sfery decyzyjnej danej organizacji, zaś fakt, że określone stowarzyszenie rezygnuje z uzyskiwania tych dochodów, czy też ustala składki na bardzo niskim poziomie nie uzasadnia przyznania prawa pomocy i przejęcia ciężaru kosztów postępowania przed sądami przez Skarb Państwa (por. postanowienie NSA z 30 września 2009 r., sygn. II OZ 801/09). Reasumując stwierdzić należy, że skarżące Stowarzyszanie ustaliło wysokości składek członkowskich na poziomie, który uniemożliwia realizację jego zadań (składka członkowska wynosi bowiem 20 zł). Podnoszone we wniosku oraz w sprzeciwie okoliczności nie uzasadniają przerzucenia na Skarb Państwa finansowania działalności Stowarzyszenia. Realizując cele określone w statucie, podmiot ten winien zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Tymczasem Stowarzyszenie, ustanawiając symboliczne składki członkowskie, samo pozbawiło się zdobycia środków na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia prawa pomocy. Nawet jeśli stowarzyszenie jest organizacją o celach niezarobkowych, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (por. postanowienie NSA z 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11). Ponieważ Stowarzyszenie nie wykazało, że z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, to Sąd obowiązany był odmówić zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a.