II SA/Rz 1449/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. T. i A. T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi o wznowienie postępowania sądowego w sprawie II SA/Rz 538/13 postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. A. T. i A. T. w terminie do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 250 zł. od wniesionej skargi, odrębnymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy złożonymi na obowiązujących osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzach PPF wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazali, że z uwagi na chorobę skarżącej (przebyte udary mózgu) i koszty jej leczenia, nie są w stanie ponieść bez uszczerbku kosztów postępowania. Wg zawartego we wniosku i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z 32-letnim synem, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę (wnioskodawca – 5900 zł, syn – ok. 1800 zł) oraz renty wnioskodawczyni – 720 zł /w odniesieniu do wnioskodawców są to kwoty netto, w przypadku syna kwestia ta – mimo wezwania - nie została przez nich wyjaśniona/. Z funduszy tych w skali miesiąca finansowane są: zakup żywności – 1500 zł, opłaty za mieszkanie (czynsz, co, odpady) – 410 zł, wodę i kanalizację – 140 zł, energię elektryczną – 120 zł, gaz – 90 zł, telewizję i internet – 70 zł, telefony komórkowe – 80 zł, wydatki związane z leczeniem wnioskodawców (odpowiednio 250 i 200 zł), spłata kredytów w kwocie 20 tys. zł na wykup mieszkania i 100 tys. zł na jego remont (raty odpowiednio w wysokości 1100 i 2200 zł, płatne do grudnia 2014 r. i do 2020 r.). Posiadany majątek obejmuje mieszkanie o pow. 103 m², nieruchomość rolną o pow. 0,12 ha, samochody osobowe Opel Corsa (rok prod. 1995) i Peugeot 406 (2001 r.) oraz motocykl Kawasaki Vulcan (1992 r.); koszty utrzymania pojazdów mechanicznych to odpowiednio 100, 150 i 50 zł. miesięcznie. Wnioskodawcy wskazali, że w przypadku poniesienia kosztów sądowych (w tym wpisu od skargi) nie będą posiadali środków finansowych na zakup koniecznych dla prawidłowego funkcjonowania leków oraz będą zmuszeni drastycznie ograniczyć zakupy, szczególnie żywności. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Z uwagi na prowadzenie przez wnioskodawców wspólnego gospodarstwa domowego oraz przysługujący im w postępowaniu ten sam status strony skarżącej, postanowiono o wspólnym rozpoznaniu złożonych przez nich wniosków. Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; świadczy o tym m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Zgodnie z innym postanowieniem tego Sądu /z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12/, przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. A. i A. T. warunku tego nie spełnili, a udzielone przez nich informacje nie wykazują żadnego związku między jednorazowym poniesieniem kosztów sądowych (w tym wpisu od skargi) a zagrożeniem jakimkolwiek uszczerbkiem dla ich utrzymania. Wraz z synem mają w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródła dochodów, których łączna miesięczna wysokość oscyluje w granicach 8 tys. zł netto /7940 – 8420 zł., w zależności od tego, czy dochody syna podane są w kwocie netto czy brutto/. Suma wszystkich wykazanych przez nich wydatków (a więc nie tylko zaspokajających podstawowe potrzeby życiowe) daje kwotę 6460 zł., a więc prawie 1,5 tys. zł niższą od dolnej granicy dochodów. Różnica między dochodami a wydatkami jest więc na tyle znacząca, że nawet przyjmując inne doraźnie występujące wydatki związane z zaspokajaniem bieżących potrzeb, nie sposób wyprowadzić z tego twierdzenia o braku możliwości jednorazowego opłacenia całości związanych ze sprawą kosztów sądowych, w tym kwoty 250 zł tytułem wpisu od skargi, co stanowi warunek nadania jej dalszego biegu i merytorycznego rozpoznania. Trudno w tej sytuacji dać też wiarę skarżącym, że skutkowałoby to po ich stronie brakiem środków na zakup leków czy żywności. W kontekście powyższego wyraźnego podkreślenia wymaga również, że zagrożenie uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania związane z wymogiem poniesienia kosztów sądowych (kosztów postępowania) nie dotyczy wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych i to tylko w ich niezbędnym zakresie (zakupu żywności, środków czystości, kosztów leczenia, opłat związanych z utrzymaniem domu lub mieszkania). Abstrahując od sytuacji całkowicie wyjątkowych, podyktowanych szczególnymi okolicznościami, za służące zaspokajaniu takich podstawowych potrzeb co do zasady nie są uznawane wydatki związane z utrzymaniem pojazdów mechanicznych, opłatami za tv i internet, telefony. Dotyczy to również spłaty zaciągniętych we własnym interesie zobowiązań finansowych /kredytów, pożyczek/; brak podstaw do przyznania pierwszeństwa w spłacie zobowiązaniom cywilnoprawnym przed zobowiązaniami publicznoprawnymi potwierdza ugruntowane orzecznictwo sądowe, m.in. postanowienia NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. I GZ 122/09 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12). W przypadku skarżących, wymienione wydatki z uwagi na opisaną powyżej ich sytuację finansową (nadwyżkę dochodów nad wydatkami) i tak pozostają bez znaczenia dla wywiązania się z ustawowego obowiązku (art. 199 P.p.s.a.) ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, co z pewnością dodatkowo ułatwi im zbiegający się w czasie z rozpoznaniem wniosków o prawo pomocy koniec okresu spłaty (grudzień 2014 r.) jednego z kredytów z miesięczną ratą 1100 zł; w wyniku tego różnica między wydatkami a dochodami skarżących wzrośnie do ponad 2,5 tys. zł. miesięcznie na korzyść dochodów. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawców, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 245 § 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.