II SA/Rz 1512/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Paweł Zaborniak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 lipca 2016 r. sprawy ze skargi B. J. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania -skargę oddala- Uzasadnienie: Przedmiotem skargi pełnomocnika procesowego strony skarżącej w osobie: B.J., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą: [...], jest wydane przez Dyrektora Izby Celnej w [...] postanowienie nr [...] z dnia [...] września 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Stan sprawy przedstawia się następująco: Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 roku Naczelnik Urzędu Celnego w [...] orzekł o wymierzeniu stronie skarżącej kary pieniężnej w wysokości 12.000 złotych za urządzenie gier na automacie poza kasynem gry. Powyższa decyzja nr [...] została nadana w dniu [...] kwietnia 2015 roku w Urzędzie Pocztowym w [...] jako przesyłka polecona za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na adres miejsca prowadzenia działalności gospodarczej ([...]), razem z decyzją nr [...] Naczelnika Urzędu Celnego w [...] (dowód: pocztowa książka nadawcza z dnia [...] kwietnia 2015 roku, pozycja nr 51, k. 67 akt sprawy). Z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru powyższej przesyłki (k. 20 akt sprawy) wynika, że w pierwszej kolejności z powodu niemożności doręczenia bezpośredniego adresatowi została ona awizowana w dniu 4 maja 2015 roku, a następnie przekazana do właściwej placówki operatora pocztowego (doręczający umieścił zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej adresata o pozostawieniu pisma w placówce oddawczej). Dodatkowo doręczający zakreślił na formularzu zwrotnego potwierdzenia odbioru pkt 2, wskazujący, że dniu 4 maja 2015 roku dokonano pierwszego awizowania. Następnie w dniu 12 maja 2015 roku operator pocztowy dokonał drugiego awizowania. W dniu 15 maja 2015 roku w palcówce operatora publicznego przesyłka została wydana żonie skarżącego – E.J. W miejscu przeznaczonym na wpisanie daty i czytelnego podpisu odbiorcy zamieszczono jedynie podpis odbiorcy, natomiast w miejscu przeznaczonym na wpisanie daty i podpisu wydającego zamieszczono przekreślony podpis odbiorcy oraz nieczytelny podpis wydającego (k. 20 i k. 73 akt sprawy). Odwołanie od decyzji nr [...] złożył skarżący. Pismo zawierające odwołanie zostało nadane w placówce operatora wyznaczonego w dniu 5 sierpnia 2015 roku (k. 58 akt sprawy). W odwołaniu skarżący zaskarżył w całości decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 roku Naczelnika Urzędu Celnego w [...], jednocześnie składając wniosek o prawidłowe doręczenie powyższej decyzji, zawieszenie postępowania i wstrzymanie egzekucji administracyjnej nałożonej kary. W uzasadnieniu odwołania – w zakresie przedmiotu skargi w niniejszej sprawie – skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja nie została mu prawidłowo doręczona, a "o jej wydaniu i rzekomej ostateczności" dowiedział się w dniu 31 lipca 2015 roku od komornika prowadzącego egzekucję w sprawie [...]. Wobec powyższego – w ocenie skarżącego – termin do wniesienia odwołania nie rozpoczął jeszcze biegu. Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2015 r. Dyrektor Izby Celnej w [...] orzekł o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 roku Naczelnika Urzędu Celnego w [...]. W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ odwoławczy wskazał, że decyzja organu pierwszej instancji została prawidłowa doręczona w dniu 15 maja 2015 roku, a zatem ostateczny, ustawowy 14-dniowy termin do wniesienia odwołania (art. 223 § 2 pkt 1 o.p.) upłynął bezskutecznie w dniu 29 maja 2015 roku. Złożenie odwołania przez stronę skarżącą w dniu 5 sierpnia 2015 roku (data nadania pisma w placówce operatora wyznaczonego) jest zatem spóźnione. W związku z powyższym organ odwoławczy był zobowiązany do stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu, w drodze wydania postanowienia, o którym mowa w art. 228 § pkt 2 o.p. Organ wskazał, że podejmując powyższe rozstrzygnięcie ograniczył się jedynie do zbadania czy odwołanie zostało wniesione przez stronę w terminie, a stwierdzenie, że strona uchybiła terminowi jest okolicznością obiektywną, której uwzględnienie jest obowiązkiem organu odwoławczego. W ocenie organu twierdzenie strony skarżącej, że przedmiotowa decyzja nie została doręczona adresatowi i w związku z powyższym termin do wniesienia odwołania nie rozpoczął biegu, nie znajduje uzasadnienia, gdyż z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że decyzja została doręczona pełnoletniemu domownikowi (osobie upoważnionej do odbioru pism) – E.J. w dniu 15 maja 2015 roku. W skardze na powyższe postanowienie pełnomocnik procesowy strony skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, podnosząc następujące zarzuty naruszenia przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy: 1. naruszenia art. 191 o.p. poprzez dokonanie ustaleń faktycznych sprzecznie z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji błędne ustalenie, że w dniu 15 maja 2015 roku nastąpiło doręczenie skarżącemu decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]; 2. naruszenie art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 162 § 1 o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, pomimo że skarżącemu nie doręczono skutecznie decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podnosząc że z treści dokumentu urzędowego, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki pocztowej operatora wyznaczonego jednoznacznie wynika, że przesyłka zawierała dwie decyzje (szczegółowo opisane i oznaczone jako "2 szt."), co zostało potwierdzone własnoręcznym podpisem przez wydającego przesyłkę i osobę odbierającą (E.J.). Forma i treść zwrotnego potwierdzenia odbioru jako dokumentu urzędowego nie została podważona przez stronę skarżącą poprzez przeprowadzenie wiarygodnego dowodu przeciwnego, a zatem powyższy dokument korzysta z domniemania zgodności z prawdą. Organ wskazał również, że argument zasad doświadczenia życiowego przemawia przeciwko twierdzeniom skarżącego, gdyż to właśnie strona skarżąca lub osoby działające w jej imieniu powinny były dołożyć minimum staranności przy odbieraniu przesyłki, aby wyeliminować ewentualną możliwość potwierdzenia odbioru przesyłki niezawierającej pełnej zawartości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sąd w toku legalnościowej kontroli zaskarżonego postanowienia nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby ingerencję jego w moc obowiązującą na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ponadto stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod rozwagę wszelkie naruszenia prawa niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów. Jednocześnie należy stwierdzić, że kryterium legalności podlega uwzględnieniu w fazie orzekania w granicach wyznaczonych w art. 145-150 p.p.s.a. albo w przepisach szczególnych. Podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego są oczywiście bezzasadne. Istota sporu między stronami postępowania sprowadza się do oceny prawnej skuteczności doręczenia decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] oraz konsekwencji prawnych wynikających z tej oceny. Jeśli bowiem – jak twierdzi strona skarżąca – doręczenie decyzji organu pierwszej instancji nie było skuteczne w sensie prawnoprocesowym, to termin do wniesienia odwołania nie rozpoczął biegu, a zatem brak było podstaw do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Pełnomocnik strony skarżącej nie zauważył jednak, że w takiej sytuacji odwołanie od niedoręczonej skutecznie decyzji organu pierwszej instancji i tak nie mogłoby zostać rozpoznane przez organ odwoławczy, a konsekwencją stwierdzenia tego faktu byłoby stwierdzenie niedopuszczalności złożonego odwołania ze względu na brak przedmiotu odwołania (zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji nie została jeszcze skutecznie doręczona). W takiej sytuacji – co oczywiste – organ odwoławczy musiałby stwierdzić niedopuszczalność odwołania, a organ pierwszej instancji musiałby doręczyć prawidłowo kwestionowaną decyzję. Stan faktyczny sprawy nie pozwala na podważenie skuteczności doręczenia decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., co skutkuje uznaniem, że wobec wniesienia odwołania po bezskutecznym upływie ustawowego terminu i niewniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy prawidłowo wydał postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Powyższy wniosek wynika z następujących przesłanek. Po pierwsze, Sąd z urzędu stwierdził, że wynikające z art. 148-150 oraz art. 152 o.p. warunki prawidłowości i skuteczności doręczenia decyzji organu pierwszej instancji jako pisma urzędowego zostały spełnione. Analiza formy i treści dokumentów zalegających w aktach sprawy (w tym zwrotnych potwierdzeń odbioru oraz pocztowej książki nadawczej organu z dnia 30 kwietnia 2015 roku) nie nasuwa wątpliwości co do zachowania powyższych warunków. Również sam fakt skutecznego odbioru przesyłki w placówce pocztowej przez E.J. (żonę skarżącego) nie jest kwestionowany. Strony procesowe różnią się natomiast w zakresie twierdzeń co do zawartości przesyłki: organ twierdzi, że przesyłka zawierała – zgodnie z opisem – dwie decyzji; strona skarżąca natomiast uważa, że w przesyłce znajdowała się tylko decyzja nr [...]). Po drugie, nie budzi wątpliwości Sądu kwalifikacja żony skarżącego – E.J. jako osoby uprawnionej do odbioru w placówce pocztowej przesyłki adresowanej do strony skarżącej. Zgodnie z treścią art. 37 ust. 2 pkt. 3 lit. b) ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe, przesyłka pocztowa, jeżeli nie jest nadana na poste restante, może być także wydana ze skutkiem doręczenia: osobie pełnoletniej zamieszkałej razem z adresatem, jeżeli adresat nie złożył w placówce pocztowej zastrzeżenia w zakresie doręczenia przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego, w placówce pocztowej, po złożeniu na piśmie oświadczenia o zamieszkiwaniu razem z adresatem. Ponieważ w niniejszej sprawie żona skarżącego niewątpliwie jest osobą pełnoletnią zamieszkującą razem z adresatem i poprzez złożenie podpisu na zawrotnym potwierdzeniu odbioru w trakcie obecności w placówce pocztowej potwierdziła fakt zamieszkiwania (za pośrednictwem dokumentu potwierdzającego tożsamość) w tym samym miejscu co adresat, należało przyjąć, że powyższy warunek skutecznego wydania przesyłki osobie uprawnionej został spełniony. Dla porządku należy zastrzec, że przepisy ustawy – ordynacja podatkowa nie zawierają w tym zakresie szczególnych uregulowań, a zatem przepis art. 37 ust. 2 Prawa pocztowego znajduje zastosowanie (por. art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe). Powyższy pogląd znajduje także potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który jeszcze na tle poprzednio obowiązującej regulacji Prawa pocztowego (o tożsamym brzmieniu) sformułował pogląd, że "(...) art. 150 ord. pod. nie reguluje zasad i sposobu doręczania przesyłek pocztowych awizowanych a rejestrowanych, to stosuje się do nich uregulowania zawarte w ustawie – Prawo pocztowe. Z art. 26 ust. 2 pkt 3 a i b tej ustawy wynika, że przesyłka (rzeczy opatrzone adresem, przedłożone do przyjęcia lub przyjęte przez operatora w celu przemieszczenia i doręczenia adresatowi – art. 3 pkt 16 ustawy), jeżeli nie jest nadana na poste restante, może być także "wydana ze skutkiem doręczenia: osobie pełnoletniej zamieszkałej razem z adresatem, jeżeli adresat nie złożył w placówce operatora zastrzeżenia w zakresie doręczenia przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego: a) pod adresem wskazanym na przesyłce, przekazie pocztowym lub w umowie o świadczenie usługi pocztowej, b) w placówce operatora". (...) W takim przypadku § 35 ust. 1 i 3 rozporządzenia, (...), nakazują wydającemu przesyłkę ustalić tożsamość osoby uprawnionej do jej odbioru oraz dopilnować, by pokwitowanie odbioru przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego zawierało czytelny podpis odbiorcy i datę odbioru. Z kolei z § 36 rozporządzenia wynika sposób stwierdzania tożsamości osób uprawnionych do odbioru przesyłek rejestrowanych lub przekazów pocztowych. W konsekwencji więc nie może budzić wątpliwości to, że pomijając argumentację organu podatkowego, Sąd pierwszej instancji naruszył powołane przepisy postępowania. Podkreślenia przy tym wymaga to, że NSA w wyroku z dnia 3 lutego 2009 r. sygn. akt II FSK 1582/07 niepubl. wskazał, że "doręczenie pisma w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej jest możliwe tylko wówczas, gdy odbiorca jest legitymowany (uprawniony) do jego odbioru". Oznacza to, że w świetle art. 150 ustawy – Ordynacja podatkowa, art. 3 pkt 16 i 20, art. 26 ust. 2 pkt 3 lit. a i b i ust. 3 ustawy – Prawo pocztowe osobą uprawnioną do odbioru pisma awizowanego, a doręczanego w postępowaniu podatkowym, może być też osoba pełnoletnia zamieszkująca z adresatem pod warunkiem, że adresat nie złożył w placówce operatora zastrzeżenia w zakresie doręczenia przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego pod adresem wskazanym na przesyłce, przekazie pocztowym lub umowie o świadczenie usługi pocztowej, lub w placówce operatora" (zob. wyrok NSA z dnia 27 października 2009 r., II FSK 841/08). Po trzecie, należy odrzucić formułowany przez pełnomocnika skarżącego zarzut podważający wiarygodność ustaleń wynikających ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, która została nadana przez organ pierwszej instancji w dniu 30 kwietnia 2015 roku w Urzędzie Pocztowym w Rzeszowie. Twierdzenia strony skarżącej i jej pełnomocnika oscylują wokół podważania zgodności z prawdziwym stanem rzeczy treści dokumentu urzędowego – jakim niewątpliwie jest zwrotne potwierdzenie odbioru – z którego jednoznacznie wynika, że przesyłka zawierała dwie decyzje o stosownych numerach. Podobny wniosek należy wyprowadzić z treści pocztowej książki nadawczej z dnia 30 kwietnia 2015 roku (pozycja nr 51, k. 67 akt sprawy). Strona skarżąca zdaje się pomijać fakt, że zgodnie z art. 194 § 2 w zw. z art. 194 § 1 o.p. powyższe dokumenty urzędowe korzystają z domniemania autentyczności i wiarygodności, które to domniemania dopóki nie zostanie obalone przeciwdowodem, dopóty muszą być uznawane przez organy administracji oraz inne podmioty prawne. Przepis art. 194 § 3 o.p. wprost stanowi zresztą, że zasady wynikające z art. 194 § 1 i 2 o.p. nie wyłączają możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko formie lub treści dokumentów urzędowych. Ponieważ strona skarżąca nie przeprowadziła tego rodzaju dowodów w postępowaniu przed organami celnymi, dlatego prawidłowo przyjęły powyższe organy, że domniemanie wynikające z przepisu art. 194 o.p. nie zostało obalone, a zatem nadal wiąże w niniejszej sprawie. Z całą stanowczością trzeba ponadto stwierdzić, że samo twierdzenie strony skarżącej lub jej pełnomocnika, że przesyłka nie zawierała w rzeczywistości pełnej zawartości (nie było w niej decyzji nr [...]), nie jest wystarczające, aby obalić ustawowe domniemanie. Powyższe domniemanie można bowiem obalić jedynie w drodze przeprowadzenia wiarygodnego dowodu (np. z dokumentu), który będzie miał odpowiednią moc dowodową. Powyższe stanowisko jest powszechnie aprobowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przykładowo w postanowieniu z dnia 25 maja 2016 roku (II FZ 289/16) NSA stwierdził, że: "Wyjaśnić w tym miejscu należy, że dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Korzysta on z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone. Przedmiotowe domniemanie może być obalone, jednakże podejmując próbę dokonania tego należy mieć na względzie, iż dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi. Co za tym idzie, dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywujące". Podobnie nie budzi wątpliwości Sądu kasacyjnego fakt, że do obalenia domniemania wiarygodności zwrotnego potwierdzenia odbioru jako dokumentu urzędowego nie jest wystarczające samo twierdzenie strony ("dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, korzysta z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone. Tymczasem strona, poza własnymi twierdzeniami, nie przedstawia żadnych środków dowodowych (np. uznanej reklamacji usługi pocztowej) pozwalających na podważenie domniemania wynikającego z ww. dokumentu. Sąd odwoławczy nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że przesyłkę odebrała osoba nieupoważniona, jak wywodzi strona, tym bardziej, że doręczenie nastąpiło na adres wskazany przez pełnomocnika. Obalenie wskazanego domniemania nie może bowiem nastąpić jedynie w oparciu o oświadczenie strony (por. np. postanowienie NSA z 3 grudnia 2014 r., I FZ 460/14, CBOSA)" – zob. postanowienie NSA z dnia 25 marca 2015 r., I FZ 46/15). W świetle powyższych argumentów zarzuty naruszenia przez organ odwoławczy zasad oceny dowodów w sprawie (art. 191 o.p.) oraz reguł kompetencyjnych poprzez nieprawidłowe zastosowanie przepisu art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 162 § 1 o.p. okazały się oczywiście bezzasadne. Trzeba ponadto zwrócić uwagę na niekonsekwencję strony skarżącej i jej pełnomocnika. Z jednej strony kwestionują oni skuteczność doręczenia decyzji organu pierwszej instancji (twierdząc tym samym, że termin do wniesienia odwołania nie rozpoczął biegu), z drugiej zaś – zarzucają organowi odwoławczemu naruszenie art. 162 § 1 o.p. poprzez nieprzywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Oczywiście powyższe instytucje w tym układzie wykluczają się wzajemnie. Przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest bowiem dopuszczalne pod warunkiem, że sama decyzja organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona. W przeciwnym wypadku niedoręczona skutecznie decyzja musi być prawidłowo doręczona, a wniesione przed tym momentem odwołanie jako niedopuszczalne nie może być rozpoznane. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł o oddaleniu skargi jako oczywiście bezzasadnej.