II SA/Rz 1592/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska NSA Małgorzata Wolska /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego -skargę oddala- Przedmiotem skargi K. L. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2014 r. Nr [...] utrzymująca w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] o odmowie umorzenia wyżej wymienionemu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.10.2012 r. do 30.09.2013 r. w wysokości 4 200,00 zł oraz o odmowie umorzenia odsetek od tej kwoty. W podstawie prawnej decyzji Kolegium podało art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 – zwana dalej "ustawą"). Postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem K. L. z dnia [...] lutego 2014 r. o umorzenie należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną A. L. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.10.2012 r. do 30.09.2013 r. wraz z odsetkami. Wniosek uzasadniony został trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Wnioskodawca utrzymuje się z renty chorobowej, kwotę w wysokości 318,96 zł, pozostałą po potrąceniu przez Komornika, przeznacza na ubrania, leki i jedzenie. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. ([...]) Burmistrz [...] odmówił umorzenia ww. należności wraz z odsetkami. Po rozpoznaniu odwołania złożonego od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. ([...]) uchyliło zaskarżoną decyzję a sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.10.2012 r. do 30.09.2013 r. w wysokości 4 200,00 zł oraz odmówił umorzenia odsetek od tej kwoty. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności pozwalające na umorzenie zaległości. Dłużnik nie został pozbawiony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb materialnych a nadto zapłata zaległości nie powoduje konieczności sięgania do środków pomocy Państwa. Wyjaśniono, że K. L. wielokrotnie umarzano należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 17 224,47 zł. Odwołanie od tej decyzji złożył K. L. wnosząc o pozytywne rozpatrzenie sprawy. Raz jeszcze podkreślił, że utrzymuje się z renty chorobowej, pozostaje w stałym leczeniu. Kwotę 324,07 zł, pozostającą po potrąceniu przeznacza na ubrania, leki, jedzenie. Wyjaśnił, że sprawa o podział majątku pomiędzy nim a jego byłą żoną nadal jest w toku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2014 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że odwołujący zamieszkuje u Z. M., jednak prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, nie partycypuje w opłatach. Źródłem dochodu jest otrzymywana renta chorobowa w wysokości 758,43 zł netto, przyznana na czas określony do [...].02.2017 r. Z kwoty tej Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] dokonuje potrąceń i wpłaca na konto MGOPS , jako zwrot świadczeń wypłaconych. Pozostałą kwotę – 324,07 zł odwołujący przeznacza na własne potrzeby, w tym leki (kwota 120 zł). K. L. nie korzysta z pomocy społecznej. Ustalono nadto, że przed sądem powszechnym toczy się postępowanie o podział majątku pomiędzy odwołującym a jego byłą żoną. Własność odwołującego stanowi 30% domu. W dalszej kolejności Kolegium wskazało na brzmienie art. 30 ust. 2 ustawy i podkreśliło, że uprawnienie organu do umorzenia należności alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej realizowane jest w ramach uznania administracyjnego, które uzależnione jest od zaistnienia okoliczności związanych z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Kolegium zaznaczyło, że trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia tych należności. SKO wskazało, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału sytuacja odwołującego jest niewątpliwie trudna, jednakże konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem i fakt posiadania zadłużenia nie czyni sytuacji K. L. wyjątkową i nadzwyczajną. Sytuacja wyjątkowa to okoliczności powstałe niezależnie od zobowiązanego w następstwie których jego sytuacja uległa takiemu pogorszeniu, że nie jest w stanie na bieżąco spłacać należności, a nadto nie ma perspektyw poprawy i zmiany tej sytuacji. Istotna jest nie tylko okoliczność czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego obowiązku, ale i to czy w przyszłości będzie mógł spłacać dług. Kolegium wskazało, że odwołujący ma przyznaną rentę chorobową na czas określony (do [...].02.2017 r.), nadto toczy się postępowanie sądowe o podział majątku. Powyższe daje podstawy do uznania, że obecna sytuacja majątkowa odwołującego ma charakter czasowy i istnieje szansa na jej zmianę. Uwzględnienie wniosku o umorzenie spowodowałoby niemożność dochodzenia zwrotu należności, również w sytuacji gdy strona po zakończenie sprawy podziału majątku uzyska należną część spłaty domu. Kolegium zwróciło także uwagę, że K. L. wielokrotnie umarzano należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 17 224,47 zł za okres zasiłkowy 2008/2009, 2009/2010, 2010/2011. Końcowo zaznaczono, że obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców nie tylko gdy ich sytuacja materialna jest dobra, lecz także gdy są oni niezamożni lub ubodzy. Zdaniem organu aktualna sytuacja życiowa odwołującego mogłaby stanowić podstawę do odroczenia lub rozłożenia na raty ciążącego na nim zobowiązania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję K. L. wyraził niezadowolenie i wniósł o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego w wysokości 4 200 zł wraz z odsetkami. Raz jeszcze wskazał na trudną sytuację materialną, podkreślając, że z pozostałej do jego dyspozycji kwoty 324,07 zł musi się utrzymać, co w dzisiejszych czasach jest niemożliwe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznający skargę na akt administracyjny (tu decyzja) dokonuje jego oceny mając na uwadze wyłącznie stan prawny obowiązujący w dniu podjęcia aktu (wydania decyzji), jak i stan sprawy istniejący na ten dzień, a wynikający z akt administracyjnych (art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej "P.p.s.a."). Sąd, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art. 145 P.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie – niezgodności z prawem, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia) wymienione w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Oceniając zaskarżoną decyzję w omówionym zakresie, tj. w aspekcie jej legalności Sąd nie stwierdził naruszenia prawa uzasadniającego wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego. W konsekwencji więc, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu. Przedmiotem kontroli legalności dokonanej przez Sąd jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. o odmowie umorzenia K. L. należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.10.2012 r. do 30.09.2013 r. w wysokości 4 200,00 zł oraz o odmowie umorzenia odsetek od tej kwoty. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. – zwana dalej "ustawą"), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zgodnie z ust. 3 tego przepisu umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Nie ulega zatem wątpliwości, że uprawnienie organu do orzekania w zakresie wskazanym w cyt. wyżej przepisie jest realizowane w ramach uznania administracyjnego. Wydawane na jego podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Do swobodnego bowiem uznania organu ustawodawca pozostawił odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Zatem nawet wówczas, gdy zostaną spełnione przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy, umorzenie należności nie jest obligatoryjne. Niemniej jednak wydanie decyzji w tym przedmiocie wymaga wyjaśnienia okoliczności sprawy pod kątem występowania przesłanek wymienionych w cyt. wyżej przepisie – przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego są wyłącznie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy – i zindywidualizowania uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Aby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji organ administracji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza zakres sądowej kontroli decyzji administracyjnych, ograniczony do kontroli pod względem zgodności z prawem. Zbadania natomiast (w ramach sądowej kontroli legalności decyzji o charakterze uznania administracyjnego) wymaga to, czy uznanie było w ogóle dopuszczalne oraz czy nie przekroczono granic uznania przy wydawaniu decyzji, jak również czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy (zob. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, W-wa 2006, str. 472, uzasadnienie wyroku NSA z dnia 26.06.2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08). Materiał zebrany w sprawie, jego analiza i wnioski wyciągnięte przez organy obu instancji nie dają żadnych podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez te organy granic uznania administracyjnego. Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego w myśl art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko wtedy, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadnić umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W wyroku z dnia 21.10.2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07 (publ.: baza orzeczeń: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) NSA wskazał, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności – stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Te kwestie są istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i uzasadnia to umorzenie, czy też nie czyni on żadnych starań aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Na sytuację rodzinną składa się z kolei ustalenie, czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Z akt sprawy wynika, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec A. L. (wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2009 r., sygn. akt [...]). Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i uzyskanych oświadczeń wynika, że K. L. zamieszkuje u Z. M. przy czym prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, nie partycypuje w opłatach. Nie pracuje zawodowo a źródłem dochodu jest otrzymywana renta chorobowa w wysokości 758,43 zł netto, przyznana na czas określony do [...].02.2017 r. Z tej kwoty Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] dokonuje potrąceń na rzecz świadczeń alimentacyjnych, które wpłacane są na konto MGOPS. Pozostałą kwotę tj. 324,07 zł przeznacza na własne potrzeby, w tym leki (kwota 120 zł). K. L. nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Ustalono także, że przed sądem powszechnym toczy się postępowanie o podział majątku pomiędzy wnioskodawcą a jego byłą żoną. Jego własność stanowić ma ok. 30% domu. Jak sam oświadczył niemożność wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego wynika z ze złej sytuacji finansowej. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, w tak ustalonych okolicznościach, za prawidłowe należy uznać stanowisko organów, że sytuacja zdrowotna i dochodowa K. L., jakkolwiek trudna w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności, nie pozwala na wyjątkowe potraktowanie dłużnika. Może ona ulec zmianie, jak również stanowić podstawę ubiegania się o zmianę orzeczenia w przedmiocie alimentacji (art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Stwierdzić zatem należy, że wskazywane przez skarżącego okoliczności nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Nawet bardzo trudna sytuacja dłużnika alimentacyjnego, nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 18.01.2011 r., sygn. akt II SA/Rz 1012/10). Jak słusznie zauważyło SKO zabezpieczenie społeczne nie ma bowiem na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dziecka z barków rodziców dziecka na barki podatników. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy obu instancji prawidłowo zbadały stan faktyczny sprawy, w sposób wyczerpujący zgromadziły materiał dowodowy i dokonały jego oceny. Wywody zawarte w decyzjach obu instancji, zdaniem Sądu, są zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. W konsekwencji w trakcie orzekania nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, co uzasadniało odmowę umorzenia należności. Z powyższych względów i na podstawie art. 151 P.p.s.a. skarga została oddalona.