II SA/Rz 1624/21

WyrokWSA w Rzeszowie2022-01-25

Skład orzekający: Maciej Kobak, Marcin Kamiński, Piotr Godlewski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osobie spokrewnionej w drugim stopniu (siostrze) przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, jeśli żyje matka osoby niepełnosprawnej, która posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, ale nie jest w stanie osobiście sprawować opieki?
Ratio decidendi
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie spokrewnionej w drugim stopniu, jeśli żyje matka osoby niepełnosprawnej, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nawet jeśli matka nie jest w stanie osobiście sprawować opieki, nie stanowi to bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia, a ciężar dowodowy w wykazaniu niemożności sprawowania opieki spoczywa na osobie ubiegającej się o świadczenie. Ponadto, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna.
Stan faktyczny
Skarżąca ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad siostrą, która ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od urodzenia. Matka osoby niepełnosprawnej posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności i nie jest w stanie osobiście sprawować opieki nad córką, ale ma dochody pozwalające na finansowanie opieki zastępczej. Skarżąca od 10 lat opiekuje się siostrą i pobiera zasiłek dla opiekuna. Organy odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na żyjącą matkę osoby niepełnosprawnej, która nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, oraz na fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem skargi D. C. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ odwoławczy) z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] (organ I instancji) z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco. Po rozpoznaniu wniosku skarżącej, organ I instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) – odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą J. S. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą J. S. W toku postępowaniu organ ustalił, że J. S. legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] maja 2010 r. stwierdzającym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od urodzenia. J. S. jest panną, zamieszkuje wraz z matką C. S. w domu jednorodzinnym w G. Jej ojciec od 24 lat nie żyje. J. S. utrzymuje się z renty socjalnej i rodzinnej oraz zasiłku pielęgnacyjnego, a jej matka pobiera emeryturę z KRUS w wysokości 1.025 zł miesięcznie. J. S. ze względu na stan swojego zdrowia wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie mówi, z trudem porusza się po mieszkaniu samodzielnie, natomiast wyjście na spacer do ogrodu wymaga pomocy osoby drugiej. J. S. wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego. Natomiast C. S. posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, jednak ze względu na podeszły wiek i schorzenia przewlekłe nie jest w stanie zapewnić córce stałej opieki i dlatego wszystkie powyższe potrzeby zabezpiecza skarżąca, która mieszka w sąsiedniej wsi i od 10 lat opiekuje się siostrą oraz pobiera zasiłek dla opiekuna. W oparciu o ustalony stan faktyczny organ I instancji stwierdził, że skarżąca bezsprzecznie sprawuje opiekę nad siostrą, nie podejmując zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Skarżąca jest osobą nie mającą ustalonego prawa do żadnego świadczenia emerytalno-rentowego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego, ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. Natomiast J. S. jest bezdzietną panną i osobą z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (od urodzenia), nad którą obecnie nikt inny nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury ani żadnego świadczenia opiekuńczego w Polsce oraz za granicą. Organ I instancji stwierdził jednak, że osoba wymagająca opieki ma matkę, na której to w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny. Powołana przez skarżącą okoliczność, że C. S. ze względu na zły stan zdrowia nie jest zdolna do sprawowania opieki nad córką, nie powoduje wyłączenia obowiązku alimentacyjnego osób w bliższej kolejności. Przedstawione dokumenty, oświadczenia i argumenty potwierdzają, że matka osoby wymagającej opieki ze względów zdrowotnych nie jest w stanie osobiście zapewnić odpowiedniej opieki córce, by mogła prawidłowo funkcjonować, jednakże ma stałe źródło dochodów, pozwalające finansowo zapewnić usługi opiekuńcze dla córki. W ocenie organu powyższa przeszkoda nie powoduje wyłączenia obowiązku alimentacyjnego osób w bliższej kolejności. Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1220/19 oraz WSA w Rzeszowie z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 919/19. Organ I instancji stwierdził więc, że należało odmówić skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą ze względu na to, że nie jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu, a ich matka nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy wyjaśnił również, że decyzja w przedmiocie ustalenia albo odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy do tzw. "decyzji związanych". Oznacza to, że organ administracji nie ma swobody co do podejmowanego rozstrzygnięcia. Jeżeli strona spełnia wszelkie przesłanki wymagane przepisami prawa, organ zobowiązany jest świadczenie przyznać; w przeciwnym przypadku, zobowiązany jest wydać decyzję odmowną. Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie, skarżąca nie jest osobą spokrewnioną ze swoją siostrą w pierwszym stopniu (jest krewną drugiego stopnia w linii bocznej), co oznacza, że organ I instancji prawidłowo zastosował art. 17 ust. 1a u.ś.r. wraz ze wskazanymi w nim obwarowaniami. Przepis ten stanowi, że aby świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało, rodzice osoby wymagającej opieki muszą nie żyć, być pozbawieni praw rodzicielskich, być małoletni lub legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast matka osoby wymagającej opieki legitymuje się jedynie orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Skoro więc w przedmiotowej sprawie matka osoby wymagającej opieki, która jest osobą zobowiązaną względem córki do alimentacji w pierwszej kolejności, żyje i nie została pozbawiona prawomocnym orzeczeniem sądu praw rodzicielskich wobec niej, ani też nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedynie orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, to w konsekwencji oznacza to, że ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem córki, który z uwagi na treść powołanego przepisu, nie przechodzi na osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. To z kolei oznacza, że skarżąca będąca krewną drugiego stopnia w linii bocznej, nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Ponadto po stronie osoby w pierwszej kolejności zobowiązanej do alimentacji - matki J. S. - nie występują okoliczności, które stanowiłyby przeszkodę do sprawowania przez nią opieki nad córką. Za przeszkodę nie można uznać orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności. Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył wyroki WSA w Krakowie z dnia 29 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 858/17, WSA w Białymstoku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 359/21. W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. Naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec siostry; b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., polegającej na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu, a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma matkę nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów nie sprawuje nad nią opieki. 2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy: przyjęcie, że skoro osoba wymagająca opieki ma matkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Tym samym organ odgórnie przesądził o braku spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomijając okoliczności niemożności faktycznej sprawowania opieki przez ww. osobę. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że należy do kategorii osób, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przewiduje bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Opierając się na powyższej argumentacji, skarżąca zarzuca przedmiotowej decyzji naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie. Zdaniem skarżącej, wydając kwestionowaną decyzję, organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., zaniechał dokonania wykładni systemowej i celowościowej powołanych norm prawnych i wskutek tego przyjął, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji w której, osoba wymagająca opieki ma matkę, a w konsekwencji naruszył konstytucyjne zasady równości, sprawiedliwości społecznej i ochrony rodziny. Kwestia wymogu legitymowania się: małżonków, dzieci czy rodziców osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (które wedle literalnej treści w/w przepisów ustawy jest warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobą w dalszym stopniu zobowiązanym do alimentacji) wielokrotnie była przedmiotem orzeczeń organów odwoławczych i sądów administracyjnych. Jednolite stanowisko wypracowane w orzecznictwie nakazuje organom administracji brać pod uwagę przy ustaleniu zaistnienia przesłanek określonych w wymienionym przepisie, obiektywne, faktyczne i niezależne od woli tych osób możliwości sprawowania przez nie opieki, a nie formalny fakt posiadania orzeczenia o niepełnosprawności. Tytułem przykładu skarżąca przytoczyła wyroki WSA w Poznaniu z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Po 1140/17, WSA w Białymstoku z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt ll SA/Bk 649/19. W ocenie skarżącej, gdyby organ prawidłowo ustalił stan faktyczny niniejszej sprawy, jego wątpliwości nie powinien budzić fakt, że matka osoby wymagającej opieki ze względu na wiek i liczne schorzenia sama wymaga opieki osób trzecich, a tym samym z obiektywnych względów nie jest w stanie zapewnić opieki córce. C. S. nie jest w stanie ani osobiście z uwagi na stan zdrowia sprawować opieki nad córką, a także nie jest w stanie zastąpić osobistej opieki - finansowym wsparciem. Skarżąca zauważyła, że w toku postępowania organy obu instancji nie ustrzegły się również od naruszeń o charakterze procesowym. Zdaniem skarżącej działania organów w sprawie objętej skargą były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. W toku postępowania organy zaniechały ustalenia istotnych okoliczności sprawy. Prawdopodobną przyczyną takiego stanu rzeczy, było mylne przeświadczenie, że sam fakt posiadania matki niejako automatycznie uniemożliwia ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej i zdejmuje z organu obowiązek ustalenia faktycznych przyczyn niesprawowania opieki przez tę osobę. Skarżąca stwierdziła, że nie powinno budzić wątpliwości organów, że przedstawiona i udowodniona przez skarżącą sytuacja, wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podkreśliła, że zastosowanie przez organ rozstrzygający w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis u.ś.r. W sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni. Organ winny był zatem podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa. W sprawie będącej przedmiotem skargi prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Na poparcie swoich twierdzeń skarżąca przytoczyła również wyrok NSA z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16. W konsekwencji zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona, gdyż została wydana w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w zakresie określonym w art. 145 § 1 p.p.s.a. Ustalenia organów są wystarczające do oceny prawnej stanu faktycznego sprawy, natomiast dokonane przez organ odwoławczy wykładnia i zastosowanie istotnych w sprawie regulacji materialnoprawnych na tle powyższego stanu są prawidłowe. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca jako wnioskodawczyni złożyła żądanie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą (J. S.). Zgodnie z jednoznaczną treścią art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki osobom (z wyłączeniem rodziców), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powyższych przepisów wynika, że jednym z warunków nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę spokrewnioną z pełnoletnią osobą wymagającą opieki w stopniu innym niż pierwszy jest brak rodziców lub innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu albo legitymowanie się przez nich orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony, albowiem nadal żyje matka (C. S.) osoby wymagającej opieki. Jakkolwiek formalne niespełnienie powyższego warunku negatywnego nie jest w świetle prezentowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych linii orzeczniczej (ostatnio podważanej w orzeczeniach NSA) bezwzględną przeszkodą do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak wynikające z przełamania wyników wykładni językowej ograniczone zastosowanie art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do stanów faktycznych, w których rodzice lub inne osoby spokrewnione w stopniu pierwszym żyją i nie legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie są w stanie realnie i efektywnie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną, jest zastrzeżone jedynie do wypadków wyjątkowych i aksjologicznie uzasadnionych, które ponadto wymagają przedłożenia bezspornych i niewątpliwych dowodów, że poprzestanie jedynie na wynikach wykładni językowej relewantnych przepisów w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego prowadzi do rażąco niesprawiedliwych i sprzecznych z zasadami i wartościami konstytucyjnymi rezultatów. Są to zatem sytuacje szczególne, których zaistnienie wymaga rzetelnego dowodowego wykazania. W tym zakresie ciężar dowodowy i argumentacyjny obciąża podmioty potencjalnie uprawnione do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego w dalszej kolejności (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 1593/21). Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie nie doszło do dowodowego i argumentacyjnego wykazania, że żyjąca matka (C. S.) osoby wymagającej opieki nie jest w stanie z przyczyn obiektywnych realnie i efektywnie sprawować choćby w minimalnym zakresie opieki nad niepełnosprawną córką. Prawdą jest, że matka niepełnosprawnej ze względu na wiek (ponad 70 lat) oraz orzeczony lekki stopień niepełnosprawności może wykazywać pewne ograniczenia w zakresie możliwości osobistej opieki w pełnym zakresie, jednak okoliczności te same w sobie nie powodują, że można stwierdzić, iż sprawowanie opieki nie jest w ogóle możliwe. Trzeba ponadto pamiętać, że sprawowanie opieki przez osobę zobowiązaną do świadczeń alimentacyjnych w bliższej kolejności (np. matki przed siostrą) może przyjąć postać nie tylko osobistych świadczeń, lecz także świadczeń finansowych w celu zapewnienia opieki zastępczej. Takie podejście jest uzasadnione treścią art. 132 k.r.o. ("Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami."), który to przepis na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. znajduje zastosowanie w sprawach o przyznanie świadczenia alimentacyjnego na zasadzie ustawowego odesłania. W określonych przypadkach w razie niemożności osobistego zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki przez krewnego (w tym wstępnego) istnieją podstawy do wystąpienia o przyznanie tej osobie odpowiednich usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych (art. 50, 50a, 51 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej/u.p.s.). W szczególności zgodnie z art. 50 ust. 2 u.p.s. usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Sąd zwraca również uwagę, że oczekiwania skarżącej w zakresie nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i tak nie mogłyby zostać uwzględnione przez organy orzekające w przedmiotowej sprawie, albowiem skarżącej – jak wynika z akt sprawy – przyznano na podstawie decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. bezterminowo zasiłek dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną siostrą. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W tym stanie rzeczy, mając na względzie podniesione argumenty i przesłanki, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło