II SA/Rz 167/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Solarski po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki części obiekt budowlanego - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. J. D. w terminie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 4 marca 2014 r. referendarz sądowy WSA w Rzeszowie odmówił przyznania prawa pomocy w tym zakresie uznając, że uzyskiwane przez nią i męża dochody oraz posiadane oszczędności nie potwierdzają jej trudnej sytuacji materialnej i związanego z poniesieniem kosztów sądowych zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania. W sprzeciwie reprezentujący skarżącą adwokat wskazał, że analiza sytuacji materialnej, jako jedynego kryterium przyznawania prawa pomocy, powinna się ograniczać wyłącznie do osoby wnioskującej, a dochodzenie przez nią swoich praw przed sądem nie może być związane z pogorszeniem sytuacji najbliższej rodziny. Mimo dochodów z najmu (900 zł.) i wynagrodzenia za pracę męża (5 tys. zł.), sytuacja wnioskodawczyni jest trudna, gdyż suma kosztów utrzymania 3-osobowej rodziny jest niemała, a kilkunastomiesięczne dziecko wymaga sporych nakładów finansowych. Oszczędności w wysokości 32 tys. zł. przeznaczone są na remont mieszkania, a jego zaniechanie grozi utratą korzyści z najmu, stanowiącego jedyne źródło dochodu skarżącej. Środki te służą ponadto do bieżącego pokrywania kosztów związanych z toczącym się postępowaniem, w tym kosztów fachowego pełnomocnika, którego pomoc z uwagi na stopień skomplikowania sprawy jest niezbędna. Całkowite pokrycie kosztów sądowych naraziłoby ją w związku z tym na takie zachwianie sytuacji materialnej, że nie byłaby w stanie zaspokoić swych podstawowych potrzeb. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw został złożony w terminie, co zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wywołuje skutek w postaci utraty mocy postanowienia przeciwko któremu został wniesiony, a będąca przedmiotem sprzeciwu sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy przyznania częściowego prawa pomocy, czego niezbędnym warunkiem w przypadku osób fizycznych jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków (składają się one na koszty sądowe) może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej – art. 245 § 4 P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialnej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Ciężar jego wykazania spoczywa na osobie wnioskującej, która ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji usprawiedliwiającej przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r. sygn. akt I FZ 378/13). Wyraźnego podkreślenia wymaga, że wbrew podniesionym w sprzeciwie argumentom, ocena możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonywana jest z uwzględnieniem sytuacji majątkowej oraz dochodów i wydatków wszystkich osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, co wynika zarówno z treści formularza PPF (określające jego wzór rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r., Dz. U. Nr 227, poz. 2245 ma umocowanie ustawowe – art. 256 P.p.s.a), jak i z utrwalonego w tym zakresie orzecznictwa sądowego (m.in. postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r. II OZ 267/13, zgodnie z którym dla oceny stanu majątkowego ubiegającego się o prawo pomocy decyduje sytuacja materialna osób prowadzących wspólnie gospodarstwo domowe, bez względu na to czy są one w związku małżeńskim). Analiza wniosku (PPF) oraz informacji zawartych w sprzeciwie nie potwierdza zasadności wyłączenia względem skarżącej wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem sprawie, których wysokość na obecnym etapie postępowania dotyczy wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Zagrożenie uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu związane z poniesieniem tej kwoty nie zostało przez wnioskodawczynię w żaden sposób wykazane, co wynika ze stosunkowo wysokich w odniesieniu do 3 osób dochodów (łącznie 5,9 tys. zł.) oraz poczynionych z nich oszczędności. Sam fakt ich zgromadzenia dowodzi nadwyżki dochodów nad wszystkimi bieżącymi wydatkami, z których dla potrzeb prawa pomocy uwzględnia się jedynie te, które służą zaspokajaniu najważniejszych potrzeb życiowych, tj. zakup żywności, środków czystości, koszty utrzymania dziecka, najważniejsze opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania. Zarówno te, jak i żadne inne nie zostały przez skarżącą wyszczególnione, a w kontekście powyższego za wystarczające w tym względzie nie może być uznane ich ogólnikowe określenie jako "niemałe" lub - w odniesieniu do dziecka - "spore". Także argument o konieczności przeprowadzenia remontu mieszkania w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu utraty dochodów z jego wynajmu nie został w żaden sposób uprawdopodobniony, co potwierdza tezę o jego powołaniu wyłącznie dla potrzeb rozpoznania wniosku. Skarżąca nie określiła jego planowanego zakresu, przewidywanych kosztów, nawet planowanego terminu jego przeprowadzenia. Wobec stwierdzenia, że środki te (oszczędności) służą również do pokrywania kosztów związanych z toczącym się postępowaniem, w tym kosztów fachowego pełnomocnika, brak jest jakichkolwiek uzasadnionych i racjonalnych argumentów mających uzasadniać wyłączenie możliwości pokrycia z nich kosztów sądowych (zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 11 grudnia 2013 r. I FZ 488/13, kwestia wyboru przez skarżącą innych celów, na które przeznacza posiadane środki finansowe, nie może przemawiać za zastosowaniem odstępstwa od zasady wynikającej z art. 199 P.p.s.a.). W tej sytuacji należy uznać, że skarżąca nie wykazała, aby poniesienie kosztów sądowych wiązało się z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jej i członków rodziny oraz by posiadane przez nią środki nie były wystarczające do jednorazowego opłacenia kosztów sądowych. Ubocznie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.