II SA/Rz 222/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 28 grudnia 2021 r. nr SKO.405.ŚR.2862.1482.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia 28 grudnia 2021 r. nr SKO.405.ŚR.2862.1482.2021 odmawiająca przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej kontrolowanej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), a jej wydanie poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu. Wnioskiem z dnia 5 listopada 2021 r. M.K. (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem J.K. Decyzją z dnia 10 grudnia 2021 r. nr MOPS.DSR.525.3.103.010496.2021 Prezydent odmówił przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia, wskazując na wystąpienie dwóch przesłanek uniemożliwiających jego przyznanie, tj. niepełnosprawność J.K. nie powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r.), a ponadto pozostaje on w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wyklucza przyznanie świadczenia ze względu na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Organ wskazał, że zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] października 2021 r. nr [...], niepełnosprawność J.K. istnieje od 48-go roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 30 września 2021 r. Natomiast żona wymienionego legitymuje się jedynie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że sprawuje opiekę nad ojcem i należy do kręgu osób zobowiązanych względem ojca do alimentacji. Ponadto wskazała, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis art.17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W wyniku rozpoznania odwołania SKO opisaną na wstępie decyzją z dnia 28 grudnia 2021 r. uchyliło decyzję Prezydenta w całości i jednocześnie odmówiło przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy zgodził się ze skarżącą, że z uwagi na przywołany przez nią wyrok Trybunału Konstytucyjnego, niemożność wskazania w orzeczeniu o niepełnosprawności daty powstania niepełnosprawności, czy też jej zaistnienie po ukończeniu 18 roku życia, względnie 25 roku życia, nie skutkuje podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższa okoliczność zadecydowała o uchyleniu wydanej przez Prezydenta decyzji. Jednocześnie Kolegium zgodziło się z organem I instancji, co do zaistnienia drugiej z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia, wskazując, że w pierwszej kolejności zobowiązana do sprawowaniu opieki nad J.K. winna być jego żona. Organ podkreślił, że decydujące znaczenie ma w tej kwestii brak formalnego legitymowania się przez nią orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżąca reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika – radcę prawnego, zarzuciła: 1. naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec ojca; 2. dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez żonę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; 3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej na okoliczność niemożności sprawowania przez S.K. opieki nad mężem. W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty, podkreślając przede wszystkim, że S.K. z obiektywnych względów nie ma możliwości sprawowania opieki nad mężem, tj. z uwagi na zły stan zdrowia oraz wiek, na co wskazuje załączona dokumentacja medyczna. Nie posiada również wystarczających możliwości finansowych, aby podołać tej opiece. Skarżąca zarzuciła organowi brak dokonania ustaleń faktycznych w powyższej kwestii. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w związku z wnioskiem skarżącego i przy braku sprzeciwu organu sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem kontroli jest decyzja utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 tej ustawy 1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. (...) 5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zwróciła się córka wymagającego opieki. Nie jest kwestionowane, że wymagający opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także to, że skarżąca w związku z opieką nad ojcem nie podejmuje się zatrudnienia. W toku postępowania odpadła negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia tj. wiek, w którym powstała niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki. Organ II instancji prawidłowo zakwestionował stanowisko organu I instancji powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną od wieku, w którym powstała niepełnosprawność. Organ II instancji stwierdził natomiast istnienie drugiej negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, a mianowicie faktu, że obowiązek opieki nad ojcem wyprzedza obowiązek alimentacyjny żony – matki skarżącej, która jak ustaliły organy nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo innym orzeczeniem równoznacznym. Na tle powyższego przepisu istnieje spór. Część Sądów stoi na stanowisku, że wobec jednoznacznej treści przepisu sam fakt nielegitymowania się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wystarczającą podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia osobom nalężącym do kolejnej grupy uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Część z kolei opowiada się za wykładnią celowościową dopuszczającą w przypadkach uzasadnionych okolicznościami odstąpienie od wyników wykładni językowej na rzecz wykładni celowościowej, przy czym należy podkreślić, że aktualnie w orzecznictwie NSA przeważa pierwszy pogląd. ( por. wyroki NSA wydane w analogicznych sprawach dotyczących odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, kiedy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – wyroki z dnia: 1 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1184/21; 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 229/21; 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2391/20; 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2422/20; 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19; 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20; 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18; 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 3283/14; 27 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1219/13; 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14; 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12; 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 575/21 oraz 23 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1015/21, publ. CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że dopóki wyspecjalizowane do tego organy nie stwierdzą po stronie współmałżonka osoby wymagającej opieki, znacznego stopnia niepełnosprawności, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uprawnionym w dalszej kolejności nie jest możliwe. Sąd w składzie orzekającym przychylił się do pierwszego stanowiska. W sprawie, żona wymagającego opieki J.K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności a z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne wystąpiła skarżąca - córka wyżej wymienionych. Z akt sprawy wynika, że ojciec skarżącej ma 73 lata i cierpi na wiele schorzeń. Leczy się na [...], korzysta z [....], ma problemy z [...], a także z poruszaniem się. Przeszedł operację [...]. Jego żona, ma również 73 lata i według dołączonego do akt zaświadczenia lekarskiego cierpi na [...], w 2019 r. była hospitalizowana w celu [...]. Ponadto cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa, wymaga stałego leczenia i opieki drugiej osoby. Według dołączonego do skargi orzeczenia jej stan zdrowia został zakwalifikowany do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane w dniu [...] grudnia 2021 r., a więc miesiąc po wystąpieniu z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – 4 listopada 2021 r. ) Wykonywana przez skarżącą opieka polega na codziennej toalecie, myciu, kąpaniu, przygotowywaniu ubrań, ubieraniu, zajmowanie się domem, robieniem zakupów, gotowaniu, przygotowywaniu posiłków, praniu, sprzątaniu, prasowaniu. Skarżąca twierdzi, że zły stan zdrowia rodziców, ojca potwierdzony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, matki zaświadczeniem lekarskim, powoduje, że zmuszona została do opieki nad obojgiem rodziców. W świetle zaprezentowanej wcześniej wykładni stwierdzić należy, że powołane przez skarżącą okoliczności, nie pozwalają na przyznanie wnioskowanego świadczenia. Wskazać należy, że przedstawione dokumenty nie podważyły bowiem ustawowego obowiązku opieki nad współmałżonkiem. Nie przedstawiono bowiem orzeczenia, z którego wynikałby znaczny stopień niepełnosprawności współmałżonka, a tylko taka sytuacja pozowałaby, zgodnie z przedstawioną wyżej wykładnią, na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym w dalszej kolejności, w tym przypadku skarżącej. Sąd stwierdza, że w zaistniałych okoliczności to małżonka podopiecznego powinna zwrócić się o świadczenie pielęgnacyjne. Jeżeli natomiast jej stan zdrowia nie pozwala na opiekę nad mężem powinna wystąpić do właściwych organów z wnioskiem o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie Sąd stwierdza, że przedstawione w sprawie okoliczności nie pozwalają na stwierdzenie w sposób oczywisty, że w sprawie zachodzą wyjątkowe okoliczności, które pozwoliłyby na odstąpienie od językowej wykładni omawianego przepisu. Należy podkreślić, że w stosunkowo niewielkim odstępie czasu wyspecjalizowane organy zaliczyły współmałżonkę wymagającego opieki do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i brak jest podstaw prawnych do tego by stan ten kwestionować. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a